ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1968/12
Karar Sayısı:1968/65
Karar günü:17/12/1968
Resmi Gazete tarih/sayı:10.7.1969/13245
İtirazYoluna başvuran : Adana Birinci Sulh Hukuk Hâkimliği,
İtirazkonusu : 6200 sayılı Devlet Su işleri Umum Müdürlüğü Teşkilât ve vazifelerihakkındaki Kanununun 49. maddesinde yer alan (ve muameleleri ve her türlüharçtan muaftır) hükmünün, Anayasanın 8. ve 12. maddelerine aykırı olduğu İlerisürülerek iptaline karar verilmesi istenmiştir.
l-OLAY: Adana Birinci Sulh Ceza Hâkimliğinin 1967/267 esas sayısında kayıtlıbulunan Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü ile Çukurova elektrik Türk AnonimOrtaklığı arasındaki alacak dâvasının duruşması sırasında, dâva dilekçesininaltında "6200 sayılı Kanunun 49. maddesi gereğince her türlü harçtanmuaftır." diye yazılı bulunduğu ve dâva açılırken harç ödenmemiş olduğumahkemece tespit edilmiş ve bu hüküm Anayasa'nın 8. ve 12. maddelerine aykırıgörülmüş iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulmasına ve yargılamanın geribırakılmasına 29/2/1968 gününde karar verilmiştir.
III-6200 sayılı Kanunun 49. maddesi hükmü :
1-Madde metni:
Madde49- Umum Müdürlüğün varidatı Kurumlar vergisinden ve muameleleri her türlüvergi, resim ve harçtan muaftır.
2-itiraz Konusu hüküm : Yukarda aynen geçirilen metnin (ve muameleleri her türlüharçtan muaftır) diyen kısmıdır.
IV-Mahkemenin gerekçesine dayanak yaptığı Anayasa hükümleri şöyledir:
Madde12- Herkes dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhepayırımı gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
V-İlk inceleme :
AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 26/3/1968 gününde yapılan, Başkanİbrahim Senil, Başkan Vekili Lütfi Ömerbaş, Üye İhsan Keçecioğlu, Salim Başol,Celâlettin Kuralmen, Hakkı Ketenoğlu, Fazıl Uluocak, Sait Koçak, Avni Givda,Muhittin Taylan, İhsan Ecemiş, Recai Seçkin, Halit Zarbun, Ziya Önel veMuhittin Gürün'ün katıldıkları ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklikolmadığı ve itirazın Anayasa'nın 151. ve 22/4/1962 günlü ve 44 sayılı Kanunun27. maddelerine uygun bulunduğu görülerek esasın incelenmesi oybirliği ilekararlaştırılmıştır.
VI-Esasın incelenmesi :
İtirazınesasına ilişkin rapor, mahkemenin 29/Şubat/1968 günlü ve 1967/267 sayılı yazısıve ekleri, Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen hüküm, Anayasa'nın konuyailişkin maddeleri ve bunlarla ilgili gerekçe ve Meclis Tutanakları okunduktansonra gereği görüşülüp düşünüldü :
1-6200 sayılı Devlet Su İşleri Umum Müdürlüğü Teşkilât ve Vazifeleri hakkındakiKanunu gerekçesi ile Meclis Tutanaklarının incelenmesinden Devlet Su İşleriGenel Müdürlüğünün, yurdun yer altı ve yer üstü sularını plânlı biçimde düzenekoyup, toplumun ekonomik ve sosyal alanlarda kalkınmasını sağlamak amacı ilekurulduğu ve köyleri içme suyuna kavuşturmak akar suların zararlarını önlemekve onlardan mümkün olan yararlanmaları elde etmek için 'tesisler kurmak ve butesisleri işletmek gibi işlerle görevlendirildiği anlaşılmaktadır. Mahkemekararının gerekçesinde, bu genel müdürlüğün, tüzel kişi niteliğini taşımasısebebiyle 492 sayılı Harçlar Kanununun 1. ve 2. maddeleri gereğince diğergerçek ve tüzel kişiler gibi yargı harcına tâbi tutulması gerektiği önesürülmüştür. Gerçekten harç, idarece yapılan bir hizmetten yararlananlardan, buhizmet dolayısiyle alınan para diğer bir deyimle verginin özel ve ayrık birtürü olduğuna göre, o kamu hizmetinden yararlananların ödeme güçlerine bakılmaksızınbuna tâbi tutulması asıldır. Ancak kimi öze! durumlar karşısında ve haklınedenlere dayanılarak harçların İndirilmesi veya hizmetten yararlanacak kimikişilerin harçtan muaf tutulması yönüne gidilmektedir ki konumuza ilişkin 49.madde hükmünün bu anlayış içinde 6200 sayılı Kanunda yer aldığı açıktır.
Öteyandan Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, katma bütçeli bir kuruluştur veyukarda belirtildiği gibi tamamiyle kamu hizmeti görmektedir. Demek oluyor ki,harcı verenle harcı alan aynı devlet örgütlerindendir. Böyle olunca da sözügeçen genel müdürlüğün görevini gereği gibi yapmasını sağlamak İçinişlemlerinde harçtan muaf tutularak olanaklarının tümünün amaçlarınaneşredilmesinde kamu yararı olduğu söz götürmez bir gerçektir. Ayrıca kamuhizmetinin en iyi biçimde görülmesini sağlamak için tanınan muafiyetler,Anayasanın 2, 10, ve 41. maddeleri hükümleriyle devlete yükletilen ödevlerintabiî sonucudur.
2-İptali istenen hükmün Anayasa'nın 12. maddesine aykırı olduğu da düşünülemez.Bu maddede dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefî inanç, din ve mezhepayırımlarının kanun önünde eşitsizliğe yol açamıyacağı belirtilmektedir.Kişilere, zümrelere, sınıflara imtiyaz tanınması ise, aynı maddenin 2. fıkrasıile yasaklanmıştır.
Görülüyorki Anayasanın mutlak yasakladığı, yurttaşların kanun karşısında dillerine,ırklarına, cinsiyetlerine, siyasî düşüncelerine, felsefî İnançlarına dinlerineve mezheplerine göre farklı muamele görmeleridir. Bunların dışında kanun önündeeşitlik, ancak niteliklerde benzerlik halinde söz konusu olabilir. Oysakonumuza ilişkin olayda niteliklerde benzerlik de yoktur. Devlet Su İşleriGenel Müdürlüğü, Ticarî ve sınaî bir amacı bulunmayan ve tamamen kamu hizmetigören bir kuruluştur. Bunun için de bu kuruluşa Anayasanın 12. maddesininikinci fıkrasının yasakladığı çeşitten bir imtiyaz tanındığından söz edilemez.
3-Özetlenecek olursa : 6200 sayılı Devlet Su İşleri Umum Müdürlüğü teşkilâtı vevazifeleri hakkındaki Kanunun 49. maddesinde yer alan (ve muameleleri her türlüharçtan muaftır) hükmü Anayasa'ya aykırı değildir ve itirazın reddi gerekir.
VII-SONUÇ:Yukarda açıklanan nedenlerle 6200 sayılı Su İşleri Umum Müdürlüğü teşkilât vevazifeleri hakkındaki kanunun 49. maddesinde yer alan (ve muameleleri her türlüharçtan muaftır) hükmünün Anayasaya aykırı olmadığına ve itirazın reddine17/12/1968 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkanvekili
Lütfi Ömerbaş
Üye
İhsan Keçecioğlu
Üye
Salim Başol
Üye
Feyzullah Uslu
Üye
A. Şeref Hocaoğlu
Üye
Celalettin Kuralmen
Üye
Hakkı Ketenoğlu
Üye
Fazıl Uluocak
Üye
Sait Koçak
Üye
Avni Givda
Üye
Muhittin Taylan
Üye
İhsan Ecemiş
Üye
Halit Zarbun
Üye
Mustafa Karaoğlu
Üye
Muhittin Gürün