ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas sayısı:1968/66
Karar sayısı:1968/64
Karar günü:17/12/1968
Resmi Gazete tarih/sayı:8.2.1969/13122
İtirazyoluna başvuran : Siirt Sulh Ceza Mahkemesi.
İtirazınkonusu: 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun değişik 124. maddesindeyer alan ve kimi sorgu hâkimi kararlarının, asliye ceza mahkemesi başkanınınveya hâkiminin onayı ile tekemmül edeceğine ilişkin bulunan hükmün, Anayasa'nın132. maddesine aykırı olduğu ileri sürülerek iptali istenmiştir.
OLAY: Büyük baş hayvan hırsızlığı ve çalınmış malı bilerek satın almak suçlarındanötürü sanıklar hakkında Siirt Sorgu Hâkimliğince yapılan ilk soruşturmasonucunda, bunlardan bir bölümü yönünden son soruşturmanın Siirt Sulh CezaMahkemesinde açılmasına ve öteki iki sanığın son soruşturmanın açılmasını haklıgösterecek delil elde edilemediği gerekçesiyle yargılamalarının önlenmesine10/7/1968 gününde 1968/1-33 sayı ile karar verilmiştir. Dâvaya bakan sulh cezamahkemesi, yargılanmanın önlenmesi kararı için yetkili hâkimden onamaalınmadığını görmüş ve Ceza Mahkemeleri Usulü Kanununun olaya ilişkin değişik 124.maddesinin ikinci fıkrası hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğu kanısı ve iptaliistemi ile Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.
Mahkemeningerekçesi özeti:
CezaMuhakemeleri Usulü Kanununun yürürlüğe girdiği tarihte sorgu hâkimliği görevi,çoğunlukla, hukuk fakültesi mezunu olmayan ve müstantik adını taşıyan kimselertarafından yürütülüyordu. Kanun koyucunun, bu kişilerin yeterli hukuk bilgisinesahip bulunmadıklarını düşünerek itiraz konusu hükme yer vermiş olduğusöylenebilir. Oysa bugün, hemen her yerde, bu görevi Hukuk Fakültesi mezunuhâkimler yerine getirmektedir.
Anayasa'nın132. maddesinde "hiçbir organ, makam, merci veya kişi yargı yetkisininkullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremez; genelgegönderemez, tavsiye ve telkinde bulunamaz" denilmiştir. Anayasa'nın buhükmü "hâkimler" deyimi kapsamına giren sorgu hâkimleri için degeçerlidir. Sorgu hâkiminin kararını asliye, ceza hâkiminin onamaması dâva açmayönünden sorgu hâkimine verilmiş bir emir ve talimat niteliği taşıdığından, sözkonusu 124. maddenin ikinci fıkrasının Anayasa'nın 132. maddesine aykırılığıaçıktır.
İNCELEME:
AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesine göre yapılan ilk incelemede;
İşin,niteliği bakımından başka güne bırakılmasına lüzum görülmeyerek sulh ceza mahkemesinin22/11/1968 günlü ve 1968/89 sayılı gerekçeli yazısı ve ekleri ve konu ileilgili hükümler okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Anayasa'nın151. maddesinin birinci fıkrasında "bir dâvaya bakmakta olan mahkeme,uygulanacak bir kanunun hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardanbirinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddî olduğu kanısına varırsa,Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar dâvayı geri bırakır"denilmektedir. "Bir dâvaya bakmakta olan mahkeme" deyimi 22/4/1962günlü ve 44 sayılı Kanunun 27. maddesinde de tekrarlanmıştır.
Buhükümlere göre, ancak bakılmakta olan bir dâva nedeniyle uygulanacak kanununhükümleri Anayasa'ya aykırı görülürse itiraz yolu ile Anayasa Mahkemesinebaşvurabilir. Olayda itiraz konusu hükmün uygulanabilmesi, sadeceyargılanmalarının önlenmesine karar verilmiş olan sanıklar bakımındandüşünülebilir. Oysa anılan iki sanığa ait dâva Siirt Sulh Ceza Mahkemesineintikal etmiş değildir. Mahkemenin bakmakta bulunduğu dâvada ise Ceza MuhakemeleriUsulü Kanununun değişik 124. maddesinin ikinci fıkrasını uygulama durumundabulunduğundan söz edilemez.
SONUÇ:
Yukarıdaaçıklanan nedenlerden ötürü Anayasa'nın 151. maddesine uymayan itirazın yetkiyönünden reddine 17/12/1968 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkanvekili
Lütfi Ömerbaş
Üye
İhsan Keçecioğlu
Üye
Salim Başol
Üye
Feyzullah Uslu
Üye
A. Şeref Hocaoğlu
Üye
Celalettin Kuralmen
Üye
Hakkı Ketenoğlu
Üye
Fazıl Uluocak
Üye
Sait Koçak
Üye
Avni Givda
Üye
Muhittin Taylan
Üye
İhsan Ecemiş
Üye
Halit Zarbun
Üye
Mustafa Karaoğlu
Üye
Muhittin Gürün