ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas No:1969/25
Karar No:1969/45
Karar tarihi:30/9/1969
Resmi Gazete tarih/sayı:2.3.1970/13434
İptaldavasını açan: Millet Partisi T.B.M.M. Grubu
Davanınkonusu: Anayasa Mahkemesi kayıtlarına 13/5/1969 gününde geçen davadilekçesinde, 13/2/1969 günlü ve 13126 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 5434sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununa ek ve geçici maddelereklenmesine ve bu kanunun bazı hükümlerinin kaldırılmasına dair 1101 sayılıKanunun ek 5. ve geçici 9. maddelerinin Anayasa'nın 8., 12 ve 42 nci maddelerihükümlerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine karar verilmesiistenilmiştir.
İlkinceleme :
a)Belge eksikliği:
AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 15 inci maddesi uyarınca 29/5/1969 gününde yapılan ilkincelemede davacı Millet Partisi Türkiye Büyük Millet Meclis Grubunun hangimilletvekillerinden ve Senato üyelerinden kurulu bulunduğunu, bunlardankimlerin 13/5/1969 günlü Grup toplantısına katıldıklarım ve kimlerin dava açılmasılehinde oy verdiklerini bildirir belgeler dosyada bulunmadığından, eksikliklertamamlanmak üzere Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkındaki 22/4/1962 gün ve 44 sayılı Kanunun 26 ncı maddesi uyarınca davacıyaiki ay mehil verilmesi ve gerekli tebligatın yapılması oybirliğiylekararlaştırılmıştır.
b)Gelen belgelerin durumu :
BaşkanVekili Lütfi Ömerbaş, Üye İhsan Keçecioğlu, Salim Başol, A. Şeref Hocaoğlu,Celâlettin Kuralmen, Hakkı Ketenoğlu, Fazıl Uluocak, Sait Koçak, Avni Givda, MuhittinTaylan, İhsan Ecemiş, Ahmet Akar, Ziya Önel, Mustafa Karaoğlu ve MuhittinGürün'ün katıldıkları 3/7/1969 günlü ikinci ilk inceleme toplantısında,
Davacının29/5/1969 günlü karar uyarınca gönderdiği belgeler onansız olduğundan MilletPartisi Türkiye Büyük Millet Meclisi Grubuna ilişkin belgenin Türkiye BüyükMillet Meclisi Başkanlığınca ve 13/5/1969 günlü Grup toplantısına katılanlarailişkin belgenin ise parti grup başkanlığınca onanarak, eksikler tamamlanmaküzere 44 sayılı Kanunun 26 ncı maddesi uyarınca davacıya tebligat yapılmasınave bu iş için iki ay mehil verilmesine Başkan Vekili Lütfi Ömerbaş, Üyelerdenİhsan Keçecioğlu, Salim Başol, Celâlettin Kuralmen, Hakkı Ketenoğlu ve İhsanEcemiş'in partinin T.B.M.M. Grubuna ilişkin belgenin parti grup başkanlığıncaonanmasına yeteceği yolundaki karşı oylariyle ve oyçokluğu ile kararverilmiştir.
Davacı,il/1/1969 gününde tebliğ edildiği anlaşılan 3/7/1969 günlü kararın açık hükmünerağmen söz konusu belgelerin her ikisini de parti grup başkan vekilince onanmışolarak mahkememize göndermiş; böylece eksikleri süresi içinde tamamlamamışdurama düşmüştür.
c)Eksiklerin süresinde tamamlanmaması sonucu: Kararla saptanan eksiklerin verilensüre içinde tamamlanmaması halinde, 44 sayılı Kanunun 26 ncı maddesinin sonfıkrası uyarınca davanın açılmamış sayılması gerekir. Tebligatın 26. maddeuyarınca yapılması 3/7/1969 günü kararda yer almış karar aynen tebliğ edilmeksuretiyle 26. madde hükümleri bakımından davacı uyarılmıştır. Şu duruma göredavanın açılmamış sayılmasına karar verilmesi gereklidir. Başkan Vekili LütfiÖmerbaş, Üyelerden A. Şeref Hocaoğlu, Fazlı Öztan, Celâlettin Kuralmen, SaitKoçak, Mustafa Karaoğlu ve Muhittin Gürün bu görüşe katılmamışlardır.
Sonuç: Yukarıda gösterilen nedenle davanın açılmamış sayılmasına. Başkan VekiliLütfi Ömerbaş, Üyelerden A. Şeref Hocaoğlu, Fazlı Öztan, Celâlettin Kuralmen,Sait Koçak, Mustafa Karaoğlu ve Muhittin Gürün'ün eksikliğin tamamlatılmasınıngerektiği yolundaki karşı oylan ve oyçokluğu ile ve 44 sayılı Kanunun 26.maddesinin son fıkrası uyarınca 30/9/1969 gününde karar verildi.
Başkanvekili
Lütfi Ömerbaş
Üye
Feyzullah Uslu
Üye
A. Şeref Hocaoğlu
Üye
Fazlı Öztan
Üye
Celâlettin Kuralmen
Üye
Fazıl Uluocak
Üye
Sait Koçak
Üye
Avni Givda
Üye
Muhittin Taylan
Üye
Şahap Arıç
Üye
İhsan Ecemiş
Üye
Recai Seçkin
Üye
Ahmet Akar
Üye
Mustafa Karaoğlu
Üye
Muhittin Gürün
KARŞIOY YAZISI
AnayasaMahkemesi Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkındaki 44 sayılı Kanunun 26.maddesi, iptal davasının açılmasındaki eksik işlemlerin ne suretletamamlattırılacağı usulünü belirtmektedir.
Maddeyegöre, Anayasa Mahkemesince belirtilecek eksiklik davacıya bildirilerektamamlanması için bir mehil verilecek, bu müddet içinde eksiklik tamamlanmazsadavanın açılmamış sayılmasına karar verilecektir.
Maddehükmünün ilk bakıştaki açık anlamı, verilen müddete rağmen davacının eksiğitamamlayıcı nitelikte hiç bir harekette bulunmaması halinde davanın açılmamışsayılacağıdır.
Davacınınverilen mühlet içinde cevap vermiş olmasına rağmen mahkeme isteminin davacıtarafından gereği gibi anlaşılmamış olması nedeniyle belgelerin düzenlenmesindehataya düşüldüğünün veya başkaca yanlış bir işlem yapılmış olduğununanlaşılması ve özellikle bu tutumun, sırf davayı uzatmak, vakit kazanmak gibiiyi niyete dayanmayan bir tertip neticesi olduğu hakkında mahkemeye kanaatverecek herhangi bir durumun da ortada bulunmaması halinde aynı hükmünuygulanması mümkün değildir. Zira, ilk önce, kanunun açık ifadesi bunaelvermez. Çünkü madde hükmü, (verilen mehil içinde noksanlıkların tamamlanması)halinde davanın açılmamış sayılacağı yolundadır. Halbuki bu gibi hallerdedavacı kendi açısından (verilen mehil içinde noksanı tamamlamıştır) ve bundabaşkaca herhangi bir ard düşüncesi de yoktur. Ancak mahkeme, bu tamamlanışbiçimini, kendi kararında belirttiği şekle uygun bulmamaktadır. Bu gibi haldeyapılacak şey, davacıya mahkemenin istemini daha etraflıca anlatan yeni birtebligat yapılması ve davacıda iyi niyet görüldüğü müddetçe eksiğinitamamlaması için fırsat verilmesidir. Ancak davacının sırf davayı uzatmak veyavakit kazanmak veya başkaca bir ard düşünce ile bu tutuma girdiğine mahkemecekanaat getirildiği takdirde davacının (verilen mühlet içinde eksiğitamamlamadığı) kabul olunarak davasının açılmamış sayılması gerekir.
Nitekimbu davada mahkememizce de başlangıçta bu tutumun benimsendiği görülmektedir.
1-Gerçekten dava dilekçesinin 29/5/1969 gününde yapılan ilk incelemesinde, davacıMillet Partisi Türkiye Büyük Millet Meclisi Grubunun hangi milletvekili veSenato üyelerinden kurulu bulunduğunu, bunlardan kimlerin 13/5/1969 günlü gruptoplantısına katıldıklarını ve kimlerin dava açılması lehinde oy verdiklerinibildirir belgeler dosyada bulunmadığından bu eksiklerin tamamlanması içindavacıya iki ay mehil verilmiştir.
2-Mahkemenin 3/7/1969 günlü ikinci ilk inceleme toplantısında davacının müddetiiçinde cevap verdiği fakat gönderdiği belgelerin onansız olduğu görüldüğündenpartinin Türkiye Büyük Millet Meclisi Gurubunu gösteren belgenin Türkiye BüyükMillet Meclisi Başkanlığınca, ve 13/5/1969 günlü grup toplantısına katılanlarailişkin belgenin de Parti Grup Başkanlığınca onanarak gönderilmeleri için ikiaylık yeni bir mühlet verilmiştir.
Görüldüğügibi ilk mühlet içinde eksik, usulüne uygun biçimde tamamlanmadığı halde, 26.maddedeki davanın açılmamış sayılacağı hükmü derhal uygulanmayarak onamanın neyolda yapılacağı konusunda partinin uyarılması için bir fırsat verilmesicihetine gidilmiştir.
Mahkemeninbu günkü (30/9/1969) toplantısında ise partinin, verilen mühlet içinde onanlıbelgeleri gönderdiği, fakat belgelerden birisinin mahkememizce belirtilen şekleuygun olarak Parti Grup Başkanlığınca onandığı, diğer belgenin ise MahkememizceT.B.M.M. Başkanlığınca onanması bildirildiği halde Parti Grup Başkanlığıncaonanmak suretiyle yanlış bir işlem yapılmış olduğu görülmüştür.
Olayınşu cereyan şekline göre, davacı partinin eksiği tamamlamak gayreti İçindeolduğu, verilen mehillere riayet ettiği, ancak belgelerden birisini, mahkemeninuyarması da olduğu halde, yetkisiz bir makama tasdik ettirdiği görülmekte,fakat bu hareketinin, iyi niyet dışında bir etkene dayanan herhangi bir tutumsonucu olduğuna kanaat verdirecek hiç bir iz ve işaret bulunmamaktadır.
Budurum karşısında partiyi, (verilen mehil içinde eksiğini tamamlamayan) birdavacı olarak kabul ederek dâvasının açılmamış sayılması, 44 sayılı Kanunun sözkonusu 26. maddesine uygun düşmez.
Öteyandan, Anayasa Mahkemesi, Anayasa'nın 145 -152 nci maddeleriyle yasalarüzerinde Anayasa'ya uygunluk denetiminin sağlanması maksadıyla kurulmuşolduğundan, yetkililerce ve zamanında açılmış iptal davalarının düzeltilmesimümkün nitelikte önemsiz usul hatları yüzünden açılmamış sayılarak denetiminönlenmesi veya daraltılması. Anayasa'nın sözüne ve ruhuna ve bizzat AnayasaMahkemesinin Kuruluş nedenine uygun bir davranış olarak kabul edilemez.Mahkemenin bu ve benzeri konularda, (varlık nedenini) daima ve önemle gözönündetutması gerekir.
Busebeple davacı partiye işlemdeki hatasını düzeltmek suretiyle eksiğinintamamlanması için yeni bir uyarma yapılarak kısa bir mühlet daha verilmesi,buna rağmen yine de durumu düzeltmediği ve inandırıcı bir sebep degösteremediği takdirde 26. maddedeki müeyyidenin uygulanmasının söz konusuedilmesi gerekir.
Yakarıdaaçıklanan nedenlerle karara karşıyız.
Başkanvekili
Lütfi Ömerbaş
Üye
A. Şeref Hocaoğlu
Üye
Fazıl Öztan
Üye
Celâlettin Kuralman
Üye
Mustafa Karaoğlu
Üye
Muhittin Gürün