Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1969/28, K.1970/33 Sayılı Karar - 18/06/1970

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas sayısı:1969/28

Karar sayısı:1970/33

Karar günü:18/6/1970

Resmi Gazete tarih/sayı:9.4.1971/13804

İptaldâvasını açan: Cumhuriyet Halk Partisi

İptaldâvasının konusu : 25/2/1969 günlü, 1127 sayılı (14/7/1965 tarih ve 657 sayılıDevlet Memurları Kanununun 237., maddesi ile 238. maddesinin dördüncüfıkrasının uygulanmamasına dair kanun) un Anayasa'nın başlangıcına, 2., 4., 5.,6., 10/2., 41., 42/2., 45., 56., 64., 117/2., 152. ve Geçici 7. maddelerineaykırı olduğu öne sürülerek iptal edilmesi isteminden ibarettir.

Metinler:

A-İptali istenen 25/2/1969 günlü, 1127 sayılı Kanun :

14/7/1965tarih ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 237 nci maddesi ile 238.maddesinin dördüncü fıkrasının uygulanmamasına dair Kanun :

Maddel- 14/7/1965 tarih ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 237. maddesi ile238. maddesinin dördüncü fıkrasının (Kanunun diğer maddeleri, kanunun yürürlüğegirdiği tarihi izliyen malî yıl başından itibaren yürürlüğe girer) hükmü; sözüedilen kanunun sınıflandırma ile ilgili hükümleri uygulanabilir halegetirilinceye ve Genel Kadro Kanunu yürürlüğe girinceye kadar uygulanmaz.

Ancak657 sayılı Devlet Memurları Kanununu" tadil tasarısının en geç 1971 takvimyılı basma kadar T. R M. Meclisine getirilmesi zorunludur.

Madde2- Bu kanun 28/2/1969 tarihinde yürürlüğe girer.

Madde3- Bu kanunu Bakanlar Kurulu yürütür.

B-İptal isteminin dayandırıldığı Anayasa hükümleri:

BAŞLANGIÇ

"Tarihiboyunca bağımsız yaşamış, hak ve hürriyetleri için savaşmış olan;

Anayasave hukuk dışı tutum ve davranışlariyle meşruluğunu kaybetmiş bir iktidara karşıdirenme hakkını kullanarak 27 Mayıs 1960 Devrimini yapan Türk Milleti;

Bütünfertlerini, kaderde, kıvançta ve tasada ortak, bölünmez bir bütün halinde,millî şuur ve ülküler etrafında toplıyan ve milletimizi, dünya milletleriailesinin eşit haklara sahip şerefli bir üyesi olarak millî birlik ruhu içindedaima yüceltmeyi amaç bilen Türk milliyetçiliğinden hız ve ilham alarak ve;

"YurttaSulh, Cihanda Sulh" ilkesinin, Millî Mücadele ruhunun, milletegemenliğinin, Atatürk Devrimlerine bağlılığın tam şuuruna sahip olarak;

İnsanhak ve hürriyetlerini, millî dayanışmayı, sosyal adaleti, ferdin ve toplumunhuzur ve refahını gerçekleştirmeyi ve teminat altına almayı mümkün kılacakdemokratik hukuk devletini bütün hukukî ve sosyal temelleriyle kurmak için;

TürkiyeCumhuriyeti Kururu Meclisi tarafından hazırlanan bu Anayasa'yı kabul ve ilân veonu, asıl teminatın vatandaşların gönüllerinde ve iradelerinde "yer aldığıinancı ile, hürriyete, adalete ve fazilete âşık evlâtlarının uyanık bekçiliğineemanet eder."

Madde2- Türkiye Cumhuriyeti, insan haklarına ve Başlangıçta belirtilen temelilkelere dayanan, millî, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk devletidir.

Madde4- Egemenlik kayıtsız şartsız Türk Milletinindir.

Millet,egemenliğini, Anayasa'nın koyduğu esaslara göre, yetkili organlar eliylekullanır.

Egemenliğinkullanılması, hiçbir suretle belli bir kişiye, zümreye veya sınıfa bırakılamaz.Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasa'dan almayan bir devletyetkisi kullanamaz.

Madde5- Yasama yetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez.

Madde6- Yürütme görevi, kanunlar çerçevesinde. Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulutarafından yerine getirilir.

Madde10- İkinci fıkra :

Devlet,kişinin temel hak ve hürriyetlerini, fert huzuru, sosyal adalet ve hukukdevleti ilkeleriyle bağdaşamıyacak surette sınırlayan siyasi, iktisadî vesosyal bütün engelleri kaldırır; insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesiiçin gerekli şartları hazırlar.

Madde41- İktisadî ve sosyal hayat, adalete, tam çalışma esasına ve herkes içininsanlık haysiyetine yaraşır bir yaşayış seviyesi sağlanması amacına göredüzenlenir.

İktisadî,sosyal ve kültürel kalkınmayı demokratik yollarla gerçekleştirmek, bu maksatla,millî tasarrufu artırmak, yatırımları toplum yararına gerektirdiği önceliklereyöneltmek ve kalkınma planlarını yapmak Devletin ödevidir.

Madde42- İkinci fıkra :

Devletçalışanların insanca yaşaması ve çalışma hayatının kararlılık içinde gelişmesiiçin, sosyal iktisadî ve malî tedbirlerle çalışanları korur ve çalışmayıdestekler; işsizliği önleyici tedbirleri alır.

Madde45- Devlet, çalışanların, yaptıkları işe uygun ve insanlık haysiyetine yaraşırbir yaşayış seviyesi sağlamalarına elverişli adaletli bir ücret elde etmeleriiçin gerekli tedbirleri alır.

Madde56- Vatandaşlar, siyasî parti kurma ve usulüne göre partilere girme ve çıkmahakkına sahiptir.

Siyasîpartiler, önceden izin almadan kurulur ve serbestçe faaliyette bulunurlar.

Siyasîpartiler, ister iktidarda ister muhalefette olsunlar, demokratik siyasî hayatınvazgeçilmez unsurlarıdır.

Madde64- Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak, Devletin bütçe ve kesin hesap kanuntasarılarını görüşmek ve kabul etmek, para basılmasına, genel ve özel afilânına, mahkemelerce verilip kesinleşen ölüm cezalarının yerine getirilmesinekarar vermek, Türkiye Büyük Millet Meclisinin yetkilerindendir.

Madde117- İkinci fıkra :

Memurlarınnitelikleri, atanmaları, ödev ve yetkileri, haklan ve yükümleri, aylık veödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir.

Madde152- Anayasa Mahkemesinin kararları kesindir.

AnayasaMahkemesince, Anayasa'ya aykırı olduğundan iptaline karar verilen kanun veyaİçtüzük veya bunların iptal edilen hükümleri, karar tarihinde yürürlükten kalkar.Gereken hallerde, Anayasa Mahkemesi, iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihiayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın verildiği günden başlıyarak altıayı geçemez.

İptalkararı geriye yürümez.

AnayasaMahkemesi, diğer mahkemelerden gelen Anayasa'ya aykırılık iddiaları üzerineverdiği hükümlerin, olayla sınırlı ve yalnız tarafları bağlayıcı olacağına dakarar verebilir.

AnayasaMahkemesi kararları, Resmî Gazete'de hemen yayınlanır ve Devletin yasama,yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzel kişileribağlar.

GeçiciMadde 7- Bu Anayasa ile kabul edilmiş olan yeni organ, kurum ve kurullarınkuruluş ve işleyişleriyle ilgili kanunlar, Türkiye Büyük Millet Meclisinin ilktoplantısından başlıyarak en geç altı ay içinde ve bu Anayasa ile konulmasıemredilen diğer kanunlar da en geç iki yıl içinde çıkarılır.

İlkinceleme :

AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 10/6/1969 gününde yapılan ve LûtfiÖmerbaş, İhsan Keçecioğlu, Feyzullah Uslu, Fazlı Öztan, Celâlettin Kuralmen, FazılUluocak, Sait Koçak, Avni Giv-da, Muhittin Taylan, İhsan Ecemiş, Recai Seçkin,Ahmet Akar, Halit Zarbun, Ziya Önel ve Muhittin Gürün'ün katıldıkları ilkinceleme toplantısında :

1-648 sayılı, 13/7/1965 günlü Siyasî Partiler Kanununun 13. maddesinin ikinci vedördüncü fıkraları ve Parti tüzüğünün 34. maddesi hükümlerine göre 44 sayılıKanunun 25/1 maddesinde yazılı Başkan Vekili durumunda bulunduğu anlaşılanGenel Sekreterce açılan dâvanın yetki yönünden kabulüne,

2-Davacının gönderdiği, davanın açılmasına yetki verilmesi hakkındaki kararörneğinde toplantıya ve karara katılanların adları ve soyatları ve karar sayısıbulunmadığından bu eksik tamamlanmak üzere bir ay süre verilmesine ve davacıya44 sayılı Kanunun 26. maddesinin son fıkrası uyarınca tebligat yapılmasınaoybirliği ile karar verilmiştir.

Karargereğince C. H. P. Genel Başkanlığına yapılan tebligata verilen karşılıküzerine 3/7/1969 gününde yapılan toplantıda eksikliğin süresi içindetamamlandığı anlaşıldığından işin esasinin incelenmesine oybirliği ile kararverilmiştir.

Esasınincelenmesi:

Dâvanınesasına ilişkin rapor, dâva dilekçesi, iptali istenen kanun hükümleriyle,ilgili Anayasa hükümleri, bunlara ilişkin gerekçelerle yasama meclisleriningörüşme tutanakları okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü :

14/7/1965günlü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu 23/7/1965 günlü Resmî Gazete'deyayınlanmış ve yürürlüğe girmesi 238. maddesiyle kademeli olarak düzenlenmiş,kaldırılan hükümler de 237. maddesinde belirtilmiştir.

Sözkonusu 238. madde :

1-Birinci fıkrasında yazılan maddelerin kanunun yayınlandığı tarihte;

2-İkinci fıkrasında gösterilen maddelerin, bu maddelerde söz konusu edilenkanunların yürürlüğe konuldukları tarihte;

3-Üçüncü fıkrasında sayılan maddelerin, bu fıkrada söz konusu edilen bazı tüzükve yönetmeliklerin yürürlüğe konuldukları tarihlerde,

4-Dördüncü fıkrasında da, kanunun geri kalan maddelerinin, kanunun yürürlüğegirdiği tarihi izliyen malî yıl başından itibaren,

Yürürlüğegireceği hükmünü koymuştur.

Kanunun,kaldırılan hükümleri gösteren 237. maddesinde ise, kanunun yürürlüğe girmesiile birlikte yürürlükten kalkacak olan hükümlerle, kanunun yürürlüğe girdiğitarihi izliyen malî yıl başından itibaren yürürlükten kalkması öngörülmüşbulunan hükümler iki bent halinde gösterilmiştir.

Sonradançıkarılan 1966, 1967, 1968 yıllarına ilişkin 28/2/1966, 28/2/1967, 29/2/1968günlü 752, 850, 1029 sayılı Bütçe Kanunlarının, sırası ile, 31., 36., 35.maddelerinde Genel Kadro Kanunu yürürlüğe girinciye kadar, 657 sayılı Kanunun237, maddesi ile 238. maddesinin dördüncü fıkrasındaki "Kanunun diğermaddeleri, kanunun yürürlüğe girdiği tarihi izliyen malî yılbaşından itibarenyürürlüğe girer." hükmü uygulanmaz.) denilmek suretiyle söz konusu malîyıllar içinde, hem 657 sayılı Kanunun 237. maddesi gereğince kanunun yürürlüğegirdiği 23/7/ 1965 tarihini izliyen 1966 malî yılı başından itibarenyürürlükten kalkacak olan kanunların sözü geçen yıllar içinde yürürlüktekalmaya devam etmeleri sağlanmış, hem de aynı kanunun 238. maddesinin dördüncüfıkrası ile 1966 malî yılı başından itibaren yürürlüğe gireceği hükme bağlanmışolan maddelerin yürürlük tarihleri bir malî yıldan öteki malî yılaertelenmiştir.

Ancakbunlardan 1968 yılı Bütçe Kanununun 35. maddesi hakkında açılan iptal dâvasısonunda Anayasa Mahkemesinin 7/1/1969 günlü, esas 1968/24 - Karar 1969/4 sayılıkarariyle söz konusu maddenin bütçe kanunlarında yer alamıyacağı gerekçesiyleiptaline ve iptal hükmünün 28/2/1969 gününde yürürlüğe girmesine kararverilmiştir.

Bu keziptali istenen 1127 sayılı Kanun, sözü geçen iptal hükmü üzerine T.B.M.Meclisince 25/2/1969 tarihinde kabul olunarak 28/2/1969 tarihinden itibarenyürürlüğe konulmuş olup bu kanunla 657 sayılı Kanunun 237. ve 238. maddelerininbahse konu olan hükümleri, 657 sayılı Kanunda öngörülen zamanda yürürlüğegiremeden, bu kanunla değiştirilmek suretiyle daha sonraki bir tarihebırakılmıştır. Daha kısa olarak ifade etmek gerekirse, 1127 sayılı Kanun, 657sayılı Kanunun 237. ve 238. maddelerinde değişiklik yapmış ve bu suretle bumaddelerde öngörülen tarihleri değiştirmiştir.

Yukarıdasözü edilen ve 1968 yılı Bütçe Kanununun 35. maddesinin iptaline ilişkinbulunan Anayasa Mahkemesi kararında bir kanun hükmünün ertelenmesi suretiyledeğiştirilmesinin Bütçe kanunları ile yapılamıyacağı geniş bir suretleaçıklanmakta ve;

"Bunagöre, 657 sayılı Kanunun söz konusu maddelerinin yürürlüğe girmelerininertelenmesi suretiyle kanundaki yürürlük tarihlerinin değiştirilmesi gereğiduyulduğu takdirde, bu yolda hazırlanacak bir kanun tasarısının Büyük MilletMeclisine sunulması ve orada kanun taşanlarının bağlı tutulduğu usullerdengeçirilerek Anayasa'nın 91 - 93. maddelerindeki esaslara göre kanunlaştırılmasıgerekirdi." (Resmî Gazete : Gün 21/2/1969, Sayı : 13133, Sahife 3) denilmektedir.

İptaliistenen 1127 sayılı Kanun ise bu kararda açıklanan usullerle uygun olarakönceki bir kanun hükmünü değiştirmiş bulunmaktadır. Ertelenen müddet içinde.Devlet Memurlarının, aylıkları da dahil olmak üzere, her türlü özlük haklarınailişkin olarak bu tarihe kadar yürürlükte bulunmuş olan mevzuat aynenyürürlükte kalmakta olduğundan Anayasa'nın 117. maddesi ile memurlar için öngörülmüş bulunan hukukî ortamda, davacı tarafından ileri sürüldüğü gibi birboşluk söz konusu değildir, ve bu bakımdan Anayasa'nın geçici 7. maddesininolayla ilişkisi yoktur.

Anayasa'nın64. maddesi, kanun koyma, kaldırma ve değiştirmenin Türkiye Büyük MilletMeclisinin yetkilerinden olduğu ve 91. maddesi, kanun teklif etmeye BakanlarKurulunun ve Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin yetkili bulunduğu kuralımkoymaktadır,

657sayılı Kanunun yürürlük maddelerinde değişiklik yapmış bulunan 1127 sayılıKanun da söz konusu 91. madde gereğince Hükümet tarafından teklif ve 64.maddeye uygun olarak T. B. M. Meclisi tarafından kabul edilmiş olduğuna göreortada Anayasa'nın 4., 5. ve 6, maddelerine aykırı bir durum söz konusudeğildir.

Görüldüğügibi bir kanun hükmünün değiştirilmesinden ibaret bulunan işlemi, kanun iptalişeklinde yorumlayarak olayda, Anayasa'nın 4. maddesinin son fıkrası ile 152.maddesine aykırılık bulunduğunun öne sürülmesi de yerinde değildir.

Anayasa'nın86. maddesi, Anayasa'da başkaca hüküm yoksa, Meclislerin, toplantıya katılanüyelerin salt çoğunluğu ile karar vereceği ilkesini koymuş olup partilerbakımından başkaca özel bir oylamaya katılma oranı öngörmemiş olduğuna göre 86.maddedeki kurala uygun olarak oylanmış bir kanuna karşı Anayasa'nın 56.maddesine aykırılıktan söz edilemiyeceği gibi, Devlet memurlarının aylık veöteki özlük haklarında reform yapılmasının öngörülmüş bulunduğu gerekçesinedayandırılmış olan 657 sayılı Kanunun, yürürlüğe henüz girmemiş bulunan birkısım hükümlerinin yürürlük tarihinin, daha sonraki bir .tarihe ertelenmişolmasında da Anayasa'nın Başlangıç kısmında ve 2. maddesinde yer alan (Sosyalhukuk devleti)ilkesini zedeliyen bir yön düşünülemez.

1127sayılı Kanuna ilişkin gerekçeden söz konusu ertelemenin, teknik ve malî birtakım zorunluluklardan ileri gelip konunun daha iyi bir surette veuygulanabilir biçimde yeniden düzenlenebilmesi için yapıldığı anlaşıldığındanbu ertelemede Anayasa'nın 2., 10., 41/1., 42/2. ve 45. maddelerine aykırı biramaç ve tutum görülmemiştir.

Yukarıkinedenlerle yerinde bulunmayan iptal isteminin reddi gerekir.

Sonuç:

25/2/1969günlü, 1127 sayılı Kanunun Anayasa'ya aykırı olmadığına ve dâvanın reddine 18/6/1970gününde oybirliği ile karar verildi.