ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
E. No:1969/32
K. No:1969/59
Karar tarihi:4/11/1969
Resmi Gazete tarih/sayı:14.5.1970/13494
İtirazdabulunan : Kocaeli Tapulama Mahkemesi.
İsteminkonusu : l- Hâkimlere, esas görevleri dışındaki işlere bakmak üzere, geçiciyetki verilmesini sağlıyan 1/11/1339 günlü ve 367 sayılı Kanunun 1. maddesinin,sorgu hâkimlerine de, tapulama mahkemelerinin görevleri alanına giren dâvalarabakma yetkisi verilmesine yol açması nedeniyle Anayasa'nın 31. ve 32.;
2-Hâkimlere not verilmesini gerektiren 2556 sayılı Hâkimler Kanununun 4791 sayılıKanunla değişik 35. maddesinin, Anayasa'nın 133.;
Maddelerineaykırı bulundukları ileri sürülerek iptallerine karar verilmesi istenmiştir.
Olay:
FoçaTapulama Mahkemesinde .görülmekte olan dâvada, sorgu hâkimlerine, tapulama dâvalarınabakma yetkisi verilmesinin Anayasa'nın 31., 32. ve hâkimlere not verilmesinigerektiren 2556 sayılı Hâkimler Kanununun 4791 sayılı Kanunla 35. maddesininAnayasa'nın 133. maddelerine aykırı düştüğü kanısına varılarak :
1-367 sayılı Kanunun 1. maddesinin sorgu hâkimlerine yetki verilmesine ilişkinbölümünün;
2-2556 sayılı Hâkimler Kanununun 4791 sayılı Kanunla değişik 35. maddesinin;
İptaliiçin, Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri hakkındaki 44 sayılıKanunun 27. maddesi uyarınca Anayasa Mahkemesine başvurulmasına ve duruşmanıngeri bırakılmasına karar verilmiştir.
İlkinceleme :
BaşkanVekili Lûtfi Ömerbaş, Üyelerden Salim Başol, Feyzullah Uslu, Şeref Hocaoğlu,Fazlı Öztan, Celâlettin Kuralmen, Hakkı Ketenoğlu, Sait Koçak, Avni Givda,Muhittin Taylan, İhsan Ecemiş, Recai Seçkin, Ahmet Akar, Halit Zarbun veMuhittin Gürün'ün katıldıkları 24/6/1969 günlü ilk inceleme toplantısında :
a)2556 sayılı Hâkimler Kanununun 4791 sayılı Kanunla değiştirilen ve Yargıtay'cahâkimlere not verilmesini öngören 35. maddesinin iptaline ilişkin istemin,maddenin, mahkemece bakılmakta olan dâvada uygulanacak bir hükmü kapsamamasınedeniyle 22/4/1962 günlü ve 44 sayılı Kanunun 27. maddesi uyarınca yetkiyönünden reddine;
b)Dosyada eksiklik bulunmadığından, hâkimlere geçici yetki verilmesine ilişkinitirazın esasının incelenmesine;
Oybirliğiylekarar verilmiştir.
Mahkemeningerekçesi özeti :
(Hâkimlerenot verilmesine ilişkin itiraz, yetki yönünden reddedildiği için mahkemenin, bubölümle ilgili gerekçesine yer verilmemiştir.)
Anayasa'nın31. maddesinde, "... Hiç bir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki dâvayabakmaktan kaçınamaz.";
32.maddesinde "Hiç kimse, tabiî hâkimden başka bir merci önüne çıkarılamaz.
Birkimseyi tabiî hâkimden başka bir merci önüne çıkarma sonucu doğuran yargıyetkisine sahip olağan üstü merciler kurulamaz."
Hükümleriyer almıştır.
766sayılı Tapulama Kanununun 6. maddesinde, tapulama hâkimlerinin (Tercihan) hukukhâkimliği yapmış kişiler arasından seçilerek tayin edileceği açıklanmıştır.Tapulama Kanununun bu hükmü karşısında sorgu hâkimi, Tapulama Mahkemesinintabiî hâkimi sayılamaz. Böylece Anayasa'nın 31. maddesine göre hâkim için, budâvalara bakmaktan kaçınma hakkı doğabilir ve sözü edilen Kanunun 32. maddesihükmüne göre de, taraflar, tabiî hâkim dışında bir hâkim ve mahkeme önüneçıkarılmış duruma sokulmuş olur.
İtirazkonusu kanun maddesi :
1/11/1339günlü ve 367. sayılı Kanunun 1. maddesi şöyledir :
"Rüyetibir mahal mahkeme veya daireî adliyesine ait olan dâva ve mesalihi, diğermahkeme veya daireî adliyesinde muvakkaten rüyet ve hükkâm ve mustantikler vehâkim muavinleri ile müddeiumumilere; vazifeî asliyelerine ilâveten vezaifisaireyi adliyeyi dahi, kezalîk muvakkaten ifa ettirmeye adliye vekilimezundur."
Mahkemenindayandığı Anayasa hükümleri :
"Madde31/2- Hiç bir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki dâvaya bakmaktankaçınamaz."
"Madde32- Hiç kimse, tabiî hâkiminden başka bir merci önüne çıkarılamaz. Bir kimseyitabiî hâkimden başka bir merci önüne çıkarma sonucunu doğuran yargı yetkisinesahip olağan üstü merciler kurulamaz."
766sayılı Tapulama Kanununun 6. maddesi :
"Genelmahkemelere ait olup da bu kanunun tatbiki ile ilgili dâva ve işleri tespitolunan usul ve esaslar dairesinde görmek üzere her bölgede tek hakimli veasliye mahkemesi sıfatını haiz yeter sayıda tapulama mahkemesi kurulur. Bumahkeme hâkimleri, Hâkimler Kanunu bükümlerine tabi olup, tercihan hukukhâkimliği yapmış olanlar arasından seçilerek tayin edilir." Esasın İncelenmesi:
Esashakkında düzenlenen rapor, mahkemenin gerekçeli kararı, dosyadaki kâğıtlar,ilgili kanun ve Anayasa hükümleri ve gerekçeleri okunduktan sonra gereğigörüşülüp düşünüldü :
Kamuhizmetlerinin düzenli ve sürekli biçimde yürütülmesi, hukuk ilkelerine bağlıbir Devletin başta gelen görevlerindendir. Yurttaşların hak ve hürriyetleri,mal ve can güvenlikleriyle ilgili adalet ve yargı işlerinin ise, diğerlerindenfarklı ve büyük bir önemi olduğu; özellikle bu hizmetlerin görülmesinde veyürütülmesinde, hiç bir kaygı ve kuşkuya yer verilmemesi gerektiği tartışmasızkabul edilen gerçeklerdendir.
Bunedenlerle Anayasa'ya mahkemelerin ve hâkimlerin bağımsızlığı ve teminatıkonusunda genel nitelikte hükümler konulmuş; 134. maddede, hâkimlerinatanmalarının, görev yerlerinin geçici ve sürekli olarak değiştirilmesinin,mahkemelerin, bağımsızlığı esasına göre kanunla düzenleneceği, 136. maddedeise. mahkemelerin kuruluşunun, görev ve yetkileri ile işleyişlerinin veyargılama usullerinin yine kanunla düzenleneceği yolunda hükümlere yerverilmiştir.
Hastalık,izin gibi türlü nedenlerle görevinden ayrılan bir hâkimin görevine dönmesineveya hâkimliğin boş olması halinde o yere bir başkasının atanmasına kadarbeklemenin, hizmetin önem ve niteliği ile bağdaşamayacağı, duraklamanınsakıncalı sonuçlar doğuracağı meydandadır. O halde geçici atama yetkisi verenbir kanuna dayanılarak boşlukların doldurulmasında zorunluk vardır.
YurtTopraklarının tapuya bağlanmasının, sosyal ve ekonomik yönlerden büyük yararlarsağlıyacağı gözönünde tutularak, gerçekleştirilmesi için tapulama mahkemelerikurulmuş, bunların olanaklar oranında sayılarının artırılması yoluna gidilmiş,daha çabuk ve doğru sonuç alabilmek için bu mahkeme hâkimlerinin, (Tercihan),hukuk hâkimliği yapmış kişiler arasından seçilerek atanması öngörülmüş veTapulama Kanununun 6. maddesinde bu yolda hüküm konulmuştur.
367sayılı Kanun, ayrık durum gözetmeden bütün hâkimlerin geçici olarakgörevlendirilebileceği esasını kabul etmiş iken, Tapulama Kanununun 6. maddesi,yalnız tapulama mahkemelerine yapılacak atamalar hakkında bir (Tercih) hükmükoymuştur. Bu hükmün, türlü nedenlerle boş kalmış kadroların, geçici olarakdoldurulmasını sağlayan 367 sayılı Kanunla bir ilgisi yoktur. Hükmün, geçiciatamaları da kapsamına aldığı düşünülse bile, (Herhalde hukuk hâkimleriarasından seçilerek atanır) şeklinde yorumlanması, maddenin yazılış şekline,(Tercihan) deyiminin anlamı ile konuluş ereğine uygun düşmez. Bu nedenlerle,ortada Anayasa'ya aykırılığın söz konusu olmadığı sonucuna varılmak gerekir.Kaldı ki, mahkemenin görüşüne uyularak Tapulama Kanununun, bütün atamalarıkapsamına aldığı, tapulama mahkemelerine ve hukuk hâkimlerinden başkalarınınatanmalarını kesinlikle önlediği kabul olunsa bile, bu doğrultuda yapılacakincelemede de, değişik bir yargıya varılamaz. Çünkü 367 sayılı Kanunun hukukhâkimliği yapmamış hâkimlerin de tapulama mahkemelerine geçici olarakatanmalarına yol açabilen hükmünün, Anayasa ile çelişkiye düşmesi içinAnayasa'nın hâkimler arasında belirli uzmanlık alanlarım öngörmüş bulunmasıgerekir. Anayasa'mızda ise, yargı işlerinin, uzmanlık bölümlerine ayrılacağı vehâkimlerin bağlı oldukları uzmanlık bölümleri dışında bir göreve atanamıyacağıyollu bir ilke benimsenmemiş, 134. maddede açıklandığı gibi, hâkimlerin atanmaişlerinin düzenlenmesi özel kanunlara bırakılmıştır.
Öteyandan tapulama mahkemeleri, Anayasa'nın 136. maddesine uygun olarak birkanunla genel şekilde, herkes için kurulmuş, belli görev ve yetkilerledonatılmıştır. Bu mahkemelere geçici yetki ile hâkim atanmasını engelliyen birhüküm bulunmaması ve geçici atanmaların 367 sayılı Kanunla düzenlenmekte oluşukarşısında bu kanuna dayanılarak tapulama mahkemesinde görev yapmaklayetkilendirilmesinin sorgu hâkimini, Anayasa'nın 32. maddesinde sözü edilentabu hâkim durumuna getireceği ve o mahkemenin tabiî mahkeme olma niteliğinisürdüreceği ortadadır.
Görülüyorki hangi yön ve açıdan bakılırsa bakılsın ve düşünülürse düşünülsün, Anayasa'yaaykırılık olmadığı kuşkuya yer vermiyecek kadar açık ve seçiktir.
Sonuç:
lKasım 1339 günlü ve 367 sayılı Kanunun 1. maddesinin itiraz konusu hükmününAnayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın reddine 4/11/1969 gününde oybirliğiile karar verildi.
Başkanvekili
Lütfi Ömerbaş
Üye
Fazlı Öztan
Üye
Celalettin Kuralmen
Üye
İhsan Keçecioğlu
Üye
Fazıl Uluocak
Üye
Sait Koçak
Üye
Avni Givda
Üye
Muhittin Taylan
Üye
Şahap Arıç
Üye
İhsan Ecemiş
Üye
Recai Seçkin
Üye
Ahmet Akar
Üye
Halit Zarbun
Üye
Ziya Önel
Üye
Muhittin Gürün