ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1969/38
Karar Sayısı:1969/47
Karar Günü:30/9/1969
Resmi Gazete tarih/sayı:18.4.1970/13475
İptaldâvasını açan: Türkiye İşçi Partisi.
İptaldâvasının konusu: Anayasa Mahkemesi kayıtlarına 27/6/1969 gününde geçen dâvadilekçesinde; 31/3/1969 günlü ve 13162 sayılı Resmî Gazete'de yayınlananÇeşitli Vergi Kanunlarında Değişiklik Yapılması hakkındaki 27/3/1969 günlü ve1137 sayılı Kanunun 2/7/1964 günlü ve 492 sayılı Harçlar Kanununun 86.maddesini değiştiren 34. maddesinin Anayasa'nın "Başlangıç" bölümüile temel ilkelerine, 2., 8., 18., 40., 42. ve 61. maddelerine aykırı olduğuileri sürülerek iptali istenilmiştir.
İLKİNCELEME :
a)Belge eksikliği:
AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi gereğince 3/7/1969 gününde yapılan ilkincelemede, dosyada, partinin en yüksek merkez organınca dâva açılması içinverilmiş yetki kararının onanlı örneği bulunmadığından 2 ay içinde eksiktamamlanmak üzere 44 sayılı Kanunun 25/1 ve 26. maddeleri uyarınca davacıyatebligat yapılmasına oybirliğiyle karar verilmiştir.
b)Eksiğin tamamlanması:
AnayasaMahkemesinin 30/9/1969 gününde ilk inceleme için yaptığı ikinci toplantıdadavacının 3/7/1969 günlü kararda belirtilen süre içinde iki belge örneğigönderdiği görülmüştür. Bunlardan birincisi Ankara 9. Noterliğince 10714 sayıile ve "Türkiye İşçi Partisi Genel Yönetim Kurulunun 31/5/1969 günündeyaptığı IV. dönem üçüncü toplantı metninin örneği" olduğu açıklanarakonanmış belgedir. Örnekte "Anayasa'ya aykırı görülecek kanunların iptalihakkında Anayasa Mahkemesinde dâva açılması ve buna ilişkin bilcümle işlemlerinyerine getirilmesi için partinin merkez yürütme kuruluna yetki verilmesineoybirliği ile karar verildiği" belirtilmekte ve karara otuz sekiz kişininkatıldığı görülmektedir. Aynı Noterlikçe 11923 sayı ile onanmış olan ikincibelge ise Türkiye İşçi Partisi Merkezi Yürütme Kurulunun altı üyesinin GenelBaşkanın başkanlığında aldığı 26/6/1969 günlü ve 25 sayılı kararın örneğidir.Belgede "1137 sayılı çeşitli vergi kanunlarında değişiklik yapılmasıhakkındaki kanunun 2/7/1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanununun 86.maddesini değiştiren 34. maddesi, dış ülkelerde çalışan işçi vatandaşlarımızamunzam bir harç yükü tahmil ettiği cihetle Anayasa'mızın vergi adaleti ilkesineaykırı görüldüğünden bu madde aleyhine Anayasa Mahkemesinde iptal dâvası açılmasınakarar verildiği" belirtilmektedir. Belgede, ayrıca, Yürütme Kurulunun 6üyesinin özürlü oldukları için toplantıya katılmadıkları açıklanmıştır.
c)Yetki sorunu:
AnayasaMahkemesinin Kurulsu ve Yargılama Usulleri hakkındaki 44 sayılı Kanunun 25. maddesininbirinci fıkrasının l sayılı bendine göre, son milletvekili genel seçimlerindemuteber oy sayısının yüzde onunu alan veya Türkiye Büyük Millet Meclisindetemsilcisi bulunan bir siyasî partinin tüzüğü uyarınca, en yüksek merkezorganının, bir kanun veya yasama meclisi ile tüzüğü aleyhine Anayasa'yaaykırılık nedeniyle iptal davası açılmasına, en az üye tam sayısının saltçoğunluğu ile alacağı karar üzerine, partinin genel başkanı veya vekili davayıaçar.
Buradaüzerinde durulması gereken sorun, Anayasa Mahkemesinde işbu dâvanın açılmasıkonusunda karar alınmış bulunan Türkiye İşçi Partisi Merkez Yürütme Kurulunun,partinin (Tüzüğüne göre) en yüksek merkez organı olup olmadığıdır.
Türkiyeîşçi Partisi Tüzüğünün 18. maddesinde görevleri sınırlanarak sayılan ve genelyönetim kurulu adına hareket edeceği belirtilen Merkez Yürütme Kurulu, aynıtüzüğün 17. maddesine göre, 12 asil üye ile genel başkandan kurulur ve genelyönetim kurulunun iki toplantısı arasında parti işlerini yürütür.
Türkiyeİşçi Partisinin en yüksek merkez organı, parti tüzüğünün 14. ve 15. maddeleriuyarınca. Genel Yönetim Kuruludur. Çünkü tüzüğün 15. maddesine göre :"Genel Yönetim Kurulu, iki büyük kongre arasında parti tüzük ve programınave büyük kongre kararlarına uymak şartiyle, partiyi ilgilendiren hususlardakarar almak yetkisine sahiptir."
Öteyandan 648 sayılı Siyasî Partiler Kanununun siyasî partilerin merkez kararorganlarının kuruluş biçimlerini ve görevlerini belirten 11. maddesinin birincive ikinci fıkralarında: "iki genel kongre arasında parti tüzük veprogramına ve genel kongre kararlarına uymak şartiyle, partiyi ilgilendirenhususlarda karar almak" yetkisinin merkez karar organlarına ait bulunduğuve bu organların üye sayısının 15 kişiden az olamayacağı hükme bağlanmıştır. Buhükme göre de ölçüldükte Türkiye İşçi Partisinin en yüksek merkez organının, 13kişiden kurulu olan Merkez Yürütme Kurulu değil, 41 kişiden kurulu olan genelyönetim kurulu olduğu ortaya çıkar. Esasen Türkiye işçi Partisi Genel YönetimKurulu da, Anayasa Mahkemesinde iptal dâvası açmak konusunda en yüksek merkezorganı olarak kendisinin yetkili bulunduğunu kabul ettiği içindir ki, yukarıdasözü edilen Ankara 9. Noterliğince 10714 sayı ile onanmış belgede saptandığıgibi, "Anayasa'ya aykırı görülecek kanunların iptali hakkında AnayasaMahkemesinde dâva açılması" için merkez yürütme kuruluna genel niteliktebir yetki vermek gereğini duymuştur. Ancak, 1137 sayılı Kanunun dâva konusu 34.maddesi açıkça belirtilmediği için bu kararın 44 sayılı Kanunun 25. maddesininöngördüğü anlamda bir karar olarak kabul edilmesi mümkün değildir.
Şuduruma göre açılan dava kanunca yetkili organın kararına dayanmamakta ve bunedenle de yetki yönünden reddi gerekmektedir. Başkan Vekili Lûtfi Ömerbaş,Üyelerden Feyzullah Uslu, Fazlı Öztan, Fazıl Uluocak, İhsan Ecemiş ve RecaiSeçkin Merkez yürütme Kurulunun Türkiye İşçi Partisinin en yüksek merkez organıolduğunu ve davanın usulünce açılmış bulunduğunu ileri sürerek bu görüşekatılmamışlardır.
SONUÇ:
Türkiyeişçi Partisi Tüzüğünün 14. ve 15. maddeleri hükümlerine göre Genel YönetimKurulunun bu siyasî partinin en yüksek merkez organı sayılması gerektiğinden vekurul dâva konusu kanun hükmü hakkında dâva açılması için merkez yürütmekuruluna açık yetki vermemiş bulunduğundan merkez yürütme kurulunun kararmadayanan ve bu bakımdan 44 sayılı Kanunun 25. maddesinin birinci fıkrasının lsayılı bendi gereğine uymayan dâvanın yetki yönünden reddine Başkan VekiliLûtfi Ömerbaş, Üyelerden Feyzullah Uslu, Fazlı Öztan, Fazıl Uluocak, İhsanEcemiş ve Recai Seçkin'in karşı oylariyle ve oyçokluğu ile 30/9/1969 günündekarar verildi.
Başkanvekili
Lütfi Ömerbaş
Üye
Feyzullah Uslu
Üye
A. Şeref Hocaoğlu
Üye
Fazlı Öztan
Üye
Celâlettin Kuralmen
Üye
Fazıl Uluocak
Üye
Sait Koçak
Üye
Avni Givda
Üye
Muhittin Taylan
Üye
Şahap Arıç
Üye
İhsan Ecemiş
Üye
Recai Seçkin
Üye
Ahmet Akar
Üye
Mustafa Karaoğlu
Üye
Muhittin Gürün
KARŞIOY YAZISI
Türkiyeİşçi Partisi Tüzüğünün 17. maddesinde Merkez Yürütme Kurulunun, Genel YönetimKurulunun iki toplantısı arasında Partinin yüksek menfaatlerinin gerektirdiğikararları almakla görevli olduğu;
18.maddesinde de Genel Yönetim Kurulu adına hareket edeceği açıklanmıştır.
GenelYönetim Kurulunun olağan olarak üç ayda bir defa toplanacağı ve görev veyetkilerini Merkez Yürütme Kurulu eliyle kullanacağı (Madde 16) hususları dagözönünde tutulunca sürekli olarak görev yapan Merkez Yürütme KurulununPartinin en yüksek merkez organı niteliğinde bir kuruluş olduğu ve bu nedenlede dâva açılmasına karar verme yetkisine sahip bulunduğu kabul edilmek gerekir.
Kaldıki, Merkez Yürütme Kurulu olayda ayrıca Genel Yönetim Kurulunun, genelnitelikte de olsa, Anayasa Mahkemesinde iptal dâvası açma konusunda verdiğiyetki ile de donatılmış bulunmaktadır.
Kararabu nedenlerle karşı bulunmaktayım.
KARŞIOY YAZISI
Türkiyeİşçi Partisi Genel Yönetim Kurulu partinin en yüksek merkez organı olduğu veiki kongre arasında parti tüzük ve programına ve büyük kongre kararlarına uymakşartiyle partiyi ilgilendiren hususlarda karar almak yetkisine sahip olduğuanlaşılmaktadır. Genel Yönetim Kurulu 31/5/1969 tarihli toplantısında oybirliğiile aldığı kararda Anayasaya aykırı görülerek kanunların iptali hakkındaAnayasa Mahkemesinde dava açmak yetkisini Merkez Yürütme Kuruluna tanıdığıçoğunlukça da kabul edilmektedir. İçtüzüğün 17. ve 18. maddeleri de MerkezYürütme Kurulunun, Genel Yönetim Kurulunun iki toplantısı arasında partiişlerini yürüteceği ve onun adına hareket edeceği ve her iki kurula genelbaşkanın başkanlık edeceği açıkça belirtilmiştir. Bu durumda Merkez YönetimKurulunun Anayasa Mahkemesine dâva açmak yetkisini kabul etmek hakkın özünüzedeleyecek derecede şekle bağlılıktan sakınmak gerektiği düşüncesindeyiz. Bunedenle çoğunluğun oylarına katılmıyoruz.
Üye
Feyzullah Uslu
Üye
Fazıl Uluocak
Üye
Fazlı Öztan
KARŞIOY YAZISI
Türkiyeİşçi Partisi Tüzüğünün hükümlerine göre genel yönetim kurulunun verdiği yetkiyedayanarak Merkez Yürütme Kurulunca verilen karar gereğince açılan bu dâvanınyetkili olarak açılmış bulunduğu düşüncesiyle kararın bu yöne ilişkin bölümünekatılmıyorum.
Üye
İhsan Ecemiş
KARŞIOY YAZISI
Türkiyeİşçi Partisi Tüzüğünün koyduğu kurallar uyarınca sürekli olarak iş başındabulunan en yüksek merkez organı niteliğinin dâva açılmasına karar veren organdabulunduğu yollu görüşün eskiden beri Mahkemece benimsenmiş olmasına, bu görüşündeğiştirilmesi için ileri sürülen gerekçelerin yeterli ölçüde güçlü olmamasınagöre çoğunluk kararına katılmıyorum.
Üye
Recai Seçkin