ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1969/43
Karar Sayısı : 1971/6
Karar Tarihi:19/1/1971
İPTAL DAVASINI AÇAN: Ankara ÜniversitesiRektörlüğü.
İPTAL DAVASININ KONUSU : 8 Mayıs 1969 günlü,13193 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “İzmir İktisadi ve Ticari İlimlerAkademisinin İktisadi ve Ticari Bilimler Fakültesi adı altında EgeÜniversitesine katılması” hakkındaki 30.4.1969 günlü, 1170 sayılı KanununGeçici 1. maddesinin ikinci cümlesinin Anayasanın 120. maddesinin birinci veikinci fıkralarına aykırı olduğu ve konunun davacı üniversitenin kendi varlıkve görevlerini ilgilendiren bir alana girdiği ileri sürülmüş; yine Anayasanın149. ve 150. maddelerine dayanılarak iptali istenilmiştir.
I-Davacının gerekçesi özeti :
Dava konusu geçici 1. maddenin ikinci cümlesinde “kanununyürürlüğe girdiği tarihte İzmir İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi profesörü,doçenti ve asistanı unvanını haiz olanların Üniversiteler Kanunundaki profesör,doçent ve asistanların yetki ve haklariyle görevlerine devam edecekleri”yazılıdır.
Bu hüküm, doçentlik ve profesörlük unvanlarını konu alarak elealdığından yasama iradesi anayasal iradenin yerine geçince Üniversite kendisinegüvenlik içinde göremeyeceği gibi öğretim üyesi seçme görev ve yetkisini deyerine getiremeyeceğinden üniversitenin kendi varlık ve görevlerini doğrudanilgilendirmekte ve böylece üniversitenin Anayasanın 149. maddesi uyarınca iptâldavası açma hakkı doğmaktadır.
Dava konusu hüküm bilimsel özerklik bakımından ele alındıkta şusonuca varılır: Anayasanın 120. maddesindeki üniversitenin bilimsel özerkliğineilişkin kural Üniversite içindeki tüm akademik derece, sıfat ve unvanların yineancak üniversite yetkili kurullarınca verilmesini gerektirir. Üniversiteöğretim üyelerinin bilgileri, değerleri ve yetenekleri ancak kendi yetkiliorganlarınca ölçülebilir. Oysa dava konusu hüküm Akademi profesör, doçent veasistanlarına Üniversiteler Kanunundaki yetki ve hakları tanımakta; böylecebilimsel özerkliğe göre ancak Üniversite içinde kazanılabilecek yetki ve haklarve dolayısiyle sıfatlar bir kanunla otomatik olarak tanınmış bulunmaktadır.
Öte yandan kanunla akademik unvan ve sıfat tanınması yolu açılıncaortaya iki küme öğretim üyesi çıkacaktır:
a) Asistanlık, doçentlik, profesörlük sıfat ve unvanlarınıbilimsel özerklik ilkesine uygun olarak belirli koşulları yerine getirmeksuretiyle Üniversite bünyesi içinde kazanmış olanlar;
b) Bu sıfat ve unvanlar kendilerine yasama organınca verilmişbulunanlar.
Bu durumun, yüksek öğretim düzeninde yaratacağı sakıncalar biryana, ikinci kümedeki öğretim üyeleri bakımından Anayasanın üniversiteözerkliği ilkesine aykırılığı şüphe götürmez. 1170 sayılı kanun, 1961Anayasasından sonra bilimsel özerkliği bu yönden zedeleyen ilk kanunolmaktadır.
Sorun idari özerklik bakımından ele alınırsa durum şudur: İdariözerklik kendi kendini yönetmekle olur. Öğretim üyelerinin Üniversitelerinkendilerince seçilmediği ve bu hak ve yetkilere kanunla sahip çıkıldığı birdüzende yürütme ve denetim görevlerini yerine getirecek organların öğretimüyelerince seçilmesinin bir anlamı yoktur. Çünkü böyle olunca öğretim üyeliğisıfatını Üniversite dışı yollardan kazandırmak ve ondan sonra organları bunlaraseçtirmek özerkliği ancak biçim yönünden korumak sonucunu doğurur.
1170 sayılı kanunda yer alan geçici 1. maddenin ikinci cümlesiÜniversite öğretim üyeliği sıfatını bilimsel özerklikle bağdaşamayacak biryoldan, özerk kuruluşun bünyesi dışındaki bir irade ile vermekte olduğuna göreAnayasanın 120. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarına aykırıdır ve iptaligerekir.
II-Yasa Metinleri :
1.İptali İstenen kanun hükmü :
30.4.1969 günlü, 1170 sayılıKanunun dava konusu hükmü kapsayan geçici 1. maddesi şöyledir:
(Geçici madde 1- Bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihte İzmirİktisadi ve Ticari İlimler Akademisi profesörü, doçenti ve asistanı unvanınıhaiz olanların bu hakları saklıdır. Kendileri Üniversiteler Kanunundakiprofesör, doçent ve asistanların yetki ve hakları ile görevlerine devamederler. Yeniden tayinlerine lüzum olmayıp aylık ve ücretlerinin ödenmesinedevam edilir.)
2- Davacının dayandığı Anayasa hükümleri :
Davacının 1170 sayılı kanunun geçici 1. maddesinin ikincicümlesinin Anayasaya aykırı olduğu yolundaki iddiasını desteklemek üzereileriye sürdüğü Anayasanın 120. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları aşağıdagösterilmiştir:
(Madde 120- Üniversiteler, ancak Devlet eliyle ve kanunla kurulur.Üniversiteler, bilimsel ve idari özerkliğe sahip kamu tüzel kişilerdir.
Üniversiteler, kendileri tarafından seçilen yetkili öğretimüyelerinden kurulu organları eliyle yönetilir ve denetlenir; özel kanuna görekurulmuş Devlet Üniversiteleri hakkındaki hükümler saklıdır.
………………)
III-İlk inceleme :
1- Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 30.9.1969gününde Lütfi Ömerbaş, Feyzullah Uslu, A.Şeref Hocaoğlu, Fazlı Öztan,Celâlettin Kuralmen, Fazıl Ulocak, Sait Koçak, Avni Givda, Muhittin Taylan,Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Recai Seçkin, Ahmet Akar, Mustafa Karaoğlu veMuhittin Gürün’ün katılmalariyle yapılan ilk inceleme toplantısında:
a) Geçici 1. maddesinin ikinci cümlesi hükmü dava konusu edilen30.4.1969 günlü, 1170 sayılı Kanunun 8 Mayıs 1969 günlü, 13193 sayılı ResmiGazetede yayımlandığı; dava dilekçesinin 15.7.1969 gününde Anayasa MahkemesiGenel Sekreterliğince kaleme havale edildiği; 22.4.1962 günlü 44 sayılı Yasanın26. maddesine göre davanın bu tarihte açılmış sayılması gerektiği ve süresiiçinde olduğu; davanın Ankara Üniversitesi rektör vekilince açılmış bulunduğugörülmüştür.
b) Dava konusu hüküm İzmir İktisadi ve Ticari İlimler Akademisiprofesör, doçent ve asistanlarına Üniversiteler Kanunundaki profesör, doçent veasistanların yetki ve haklarını tanıdığı için bu hükümle düzenlenen konunundavacı Ankara Üniversitesinin varlık ve görevlerini ilgilendiren alana girdiğive şu duruma göre de iptal davasının Anayasanın 149. maddesine ve 44 sayılıkanunun 21. maddesinin 10 sayılı bendine ve son fıkrasına uygun bulunduğusaptanmıştır.
c) 44 sayılı kanunun 25. maddesinin birinci fıkrasının 3 sayılıbendi uyarınca davanın Üniversite Senatosunun üye tamsayısının salt çoğunluğuile alacağı karar üzerine açılması gerektiğinden ve bu hükme uyulupuyulmadığının anlaşılabilmesini sağlayacak belge dosyada bulunmadığından eksiktamamlanmak üzere davacıya bir ay süre verilmesi ve 44 sayılı kanunun 26. maddesinegöre tebligat yapılması 30.9.1969 gününde oybirliğiyle kararlaştırılmıştır.
2- 4.11.1969 günüde Lütfi Ömerbaş, Fazlı Öztan, CelâlettinKuralmen, Hakkı Ketenoğlu, Fazıl Ulocak, Sait Koçak, Avni Givda, MuhittinTaylan, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Recai Seçkin, Ahmet Akar, Halit Zarbun, ZiyaÖnel ve Muhittin Gürün’ün katılmalariyle yapılan ikinci ilk incelemetoplantısında davacının 11.10.1969 günlü ve 41-2/1050 sayılı yazıya bağlıolarak Üniversite Senatosunun 24.6.1969 günlü imza çizelgesinin ikifotokopisinin gönderilmesiyle yetindiği görülmüş; oysa dava açma yetkisinin 44sayılı kanunun 25. maddesine uygun olarak verildiğinin belgelendirilmesigerektiğinden ve bu konuda davacının zühule düştüğü sonucuna varıldığındankarar günü ve sayısını, karara katılanları ve olumlu olumsuz oy verenleri deaçıklayan onanlı karar örneği gönderilmek ve Senato üyelerinin tamsayısıbildirilmek üzere davacıya yeniden otuz gün süre verilmesine ve 44 sayılıkanunun 26. maddesinin son fıkrası uyarınca tebligat yapılmasına kararverilmiştir. Fazıl Uluocak, Avni Givda, Muhittin Taylan, Şahap Arıç, İhsanEcemiş, Recai Seçkin ve Ahmet Akar davacıya 44 sayılı kanunun 25. maddesininbirinci fıkrasının 3 sayılı bendinden ve 26. maddesinin son fıkrasından sözedilerek tebligat yapıldığına, bu hükümlerin açık ifadesine rağmen davacınınkarar gereğini süresi içinde yerine getirmediğine göre davanın açılmamışsayılması lâzım geleceğini ileri sürerek karara muhalif kalmışladır.
3- Başkanlık boş ve Başkan vekili mazeretli olduğundan 44 sayılıkanunun 37. maddesi uyarınca seçilen Feyzullah Uslu’nun başkanlığında SalimBaşol, Şeref Hocaoğlu, Fazlı Öztan, Celâlettin Kuralmen, Hakkı Ketenoğlu, FazılUluocak, Sait Koçak, Avni Givda, Muhittin Taylan, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş,Recai Seçkin, Ahmet Akar ve Muhittin Gürün’ün katılmalariyle 6.1.1970 günündeyapılan üçüncü ilk inceleme toplantısında davacının gönderdiği 5.12.1969 günlüve 41-2/1203 sayılı yazı ve eki 24.6.1969 günlü 625. toplantıya ilişkin4188-4191 sayılı senato kararı onanlı örneği gözden geçirilmiş; AnkaraÜniversitesi Senatosunun 45 üyeden kurulu olduğu; 1170 sayılı kanunun iptaliiçin dava açılmasının karara bağlandığı 24.6.1969 günlü toplantıya 31 üyeninkatıldığı ve kararın 31 üyenin oybirliğiyle yani üye tamsayısının saltçoğunluğu ile alındığı saptanmıştır. Kararda her ne kadar dava açma yetkisininbeş kişiden kurulu bir profesörler komisyonuna verildiğinden söz edilmekte isede bunun senatonun iptal davasının açılması konusunda iradesini açıkladığınıbelirlemekten ileri bir anlam ve değer taşıdığı düşünülemeyeceğinden rektöründe senatonun iradesine dayanarak davayı açtığı ve dosyanın eksiği kalmadığıanlaşıldığından Anayasanın 147.,149. ve 150. ve 44 sayılı kanunun 21.,22.,25.ve26. maddelerine uygun olduğu böylece görülen işin esasının incelenmesineoybirliğiyle karar verilmiştir.
IV-Esasın incelenmesi :
Davanın esasına ilişkin rapor, dava dilekçesi, iptali istenilenhüküm, Anayasaya aykırılık iddiasının dayanaklık eden Anayasa maddesi, bunlarlailgili gerekçeler ve başka yasama belgeleri; konu ile ilişkisi bulunan ötekimetinler okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
30.4.1969 günlü 1170 sayılı kanunun geçici 1. maddesinin davakonusu hükmü 19.1.1971 gününde 1969/48 esas sayılı davada 1971/5 sayılı kararlaiptal edilmiş bulunduğundan konunun ayrıca karara bağlanmasına yer olmamakgerekir.
V-Sonuç :
30.4.1969 günlü 1170 sayılı kanunun geçici 1. maddesinin davakonusu hükmü 19.1.1971 gününde 1969/48 esas sayılı davada 1971/5 karar sayısıile iptal edilmiş olduğundan konunun ayrıca karara bağlanmasına yerbulunmadığına 19.1.1971 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkan
Hakkı KETENOĞLU
Başkan Vekili
Lütfi ÖMERBAŞ
Üye
Celâlettin KURALMEN
Üye
Sait KOÇAK
Üye
Avni GİVDA
Üye
Nuri ÜLGENALP
Üye
Muhittin TAYLAN
Üye
Şahap ARIÇ
Üye
İhsan ECEMİŞ
Üye
Halit ZARBUN
Üye
Ziya ÖNEL
Üye
Kâni VRANA
Üye
Muhittin GÜRÜN
Üye
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Ahmet H.BOYACIOĞLU