ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1969/63
Karar Sayısı:1969/66
Karar günü:25/11/1969
Resmi Gazete tarih/sayı:2.3.1970/13434
İptaldâvası açan : Türkiye İşçi Partisi
İptaldâvasının konusu : Anayasa Mahkemesi kayıtlarına 14/11/1969 gününde geçen dâvadilekçesinde; 12 Kasım 1969 günlü ve 13349 sayılı Resmî Gazete'de yayımlananTürkiye Cumhuriyeti Anayasa'sının 68. maddesinin değiştirilmesi ve 11. geçicimaddesinin kaldırılması hakkındaki 6/11/1969 günlü ve 1188 sayılı KanununAnayasa'nın "Başlangıç" bölümündeki temel ilkelerine, 8. ve 155.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülerek iptali istenilmiştir.
İlkinceleme :
Dâvadilekçesine bağlanmış olan Ankara Dokuzuncu Noterliğince 19364 sayı ile onanmışbelgeden dâvanın açılmasına Türkiye İşçi Partisi Merkez Yürütme Kurulunun sekizkişiden kurulu olarak 13/11/1969 gününde yaptığı 40 sayılı toplantıda kararverildiği anlaşılmıştır. Yine aynı noterlikçe 10714 sayı ile onanmış belgeyegöre Parti Genel Yönetim Kurulunun, 31/5/1969 gününde yapılan 10. dönem- 3sayılı toplantıda aldığı kararla" Anayasa'ya aykırı kanunların iptalihakkında Anayasa Mahkemesinde dâva açılması" için Merkez Yürütme Kurulunaverilmiş bir genel yetki vardır. Şu durum karşısında ortaya çözümlenmesigereken bir yetki sorunu çıkmaktadır.
Yetkisorunu :
AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri hakkındaki 44 sayılı Kanunun 25.maddesinin birinci fıkrasının l sayılı bendine göre, son milletvekili genelseçimlerinde muteber oy sayısının yüzde onunu alan veya Türkiye Büyük MilletMeclisinde temsilcisi bulunan bir siyasî partinin tüzüğü uyarınca, en yüksekmerkez organının, bîr kanun veya yasama meclisi içtüzüğü aleyhine Anayasa'yaaykırılık nedeniyle iptal dâvası açılmasına, en az üye tam sayısının saltçoğunluğu ile alacağı karar üzerine, partinin genel başkanı veya vekil dâvayıaçar.
Buradaüzerinde durulması gereken sorun, Anayasa Mahkemesinde İşbu dâvanın açılmasıkonusunda karar almış bulunan Türkiye îşçi Partisi Merkez Yürütme Kurulunun,partinin (tüzüğüne göre) en yüksek merkez organı olup olmadığıdır.
Türkiyeİşçi Partisi Tüzüğünün 18. maddesinde görevleri sınırlanarak sayılan ve GenelYönetim Kurulu adına hareket edeceği belirtilen Merkez Yürütme Kurulu, aynıtüzüğün 17. maddesine göre, 12 asıl üye ile genel başkandan kurulur ve GenelYönetim Kurulunun iki toplantısı arasında parti işlerini yürütür.
Türkiyeİşçi Partisinin en yüksek merkez organı, parti tüzüğünün 14. ve 15. maddeleriuyarınca, Genel Yönetim Kuruludur. Çünkü tüzüğün 15. maddesine göre "GenelYönetim Kurulu, iki büyük kongre arasında parti tüzük ve programına ve büyükkongre kararlarına uymak şartiyle, partiyi ilgilendiren hususlarda karar almakyetkisine sahiptir."
Öteyandan 648 sayılı Siyası Partiler Kanununun, siyasî partilerin merkez kararorganlardım kuruluşu biçimlerini ve görevlerini belirten 11. maddesinin birincive ikinci fıkralarında "iki genel kongre arasında parti tüzük veprogramına ve genel kongre kararlarına uymak şartiyle, partiyi ilgilendirenhususlarda karar almak" yetkisinin merkez karar organlarına ait bulunduğuve bu organların üye sayısının 15 kişiden az olamıyacağı hükme bağlanmıştır. Buhükme göre de ölçüldükte Türkiye İşçi Partisinin en yüksek merkez organının, 13kişiden kurulu olan Merkez Yürütme Kurulu değil, 41 kişiden kurulu olan GenelYönetim Kurulu olduğu ortaya çıkar. Esasen Türkiye îşçi Partisi Genel YönetimKurulu Anayasa Mahkemesinde iptal dâvası açmak konusunda da en yüksek merkezorganı olarak kendisinin yetkili bulunduğunu kabul ettiği içindir ki, yukarıdadeğinilen Ankara 9. Noterliğince 10714 sayılı ile onanmış, belgede saptandığıgibi, "Anayasa'ya aykırı görülecek kanunların iptali hakkında AnayasaMahkemesinde dâva açılması" için Merkez Yürütme Kuruluna genel niteliktebir yetki vermek gereğim duymuştur. Ancak, dâva konusu 1188 sayılı Kanun açıkçabelirtilmediğine ve esasen karar tarihinden çok sonra çıkan kanunun karardaöngörülmesi düşünülemiyeceği için bunun 44 sayılı Kanunun 25. maddesinin ortayakoyduğu anlamda ve şart kıldığı nitelikte bir karar olarak kabul edilmesimümkün değildir.
Şuduruma göre açılan dâva kanunca yetkili organın kararına dayanmamakta ve bunedenle de yetki yönünden reddi gerekmektedir. Başkan Vekili Lûtfi Ömerbaş veüyelerden Fazlı Öztan, Hakkı Ketenoğlu ve İhsan Ecemiş Merkez Yürütme Kurulunundâvayı açmağa yetkili bulunduğunu ileri sürerek bu görüşe katılmamışlardır.
Sonuç:
Yukarıdaayrıntılarıyla belirtildiği üzere açılışı 44 sayılı Kanunun 25. maddesihükümlerine uymayan dâvanın, açanın yetkisizliği yönünden, reddine BaşkanVekili Lûtfi Ömerbaş ve Üyelerden Fazlı Öztan, Hakkı Ketenoğlu ve İhsanEcemiş'ın karşı oylariyle ve oyçokluğu ile 25/11/1969 gününde karar verildi:
Başkanvekili
Lütfi Ömerbaş
Üye
Ahmet Şeref Hocaoğlu
Üye
Fazlı Öztan
Üye
Celalettin Kuralmen
Üye
Hakkı Ketenoğlu
Üye
Sait Koçak
Üye
Avni Givda
Üye
Muhittin Taylan
Üye
Şahap Arıç
Üye
İhsan Ecemiş
Üye
Ahmet Akar
Üye
Halit Zarbun
Üye
Ziya Önel
Üye
Mustafa Karaoğlu
Üye
Muhittin Gürün
KARŞIOY YAZISI
Türkiyeİşçi Partisi Tüzüğünün hükümlerine göre Genel Yönetim Kurulunun verdiği yetkiyedayanarak, Merkez Yürütme Kurulunca verilen karar gereğince açılan bu dâvanınyetkili olarak açılmış bulunduğu düşüncesiyle kararın bu yöne kin bölümünekatılmıyorum.
Üye
İhsan Ecemiş