ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas sayısı:1969/64
Karar Sayısı:1969/69
Karar günü:4/12/1969
Resmi Gazete tarih/sayı:2.2.1970/134/15
İtirazyoluna başvuran : Keban Asliye Ceza Mahkemesi.
İtirazınkonusu : 4/4/1929 günlü ve 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununundeğişik 124. maddesinde de yer alan ve kimi sorgu hâkimi kararlarının, AslîyeCeza Mahkemesi Başkanının veya hâkiminin onayı ile geçerli olacağına ilişkinbulunan hükmün, Anayasa'nın 132. maddesine aykırı olduğu yolunda CumhuriyetSavcısınca ileri sürülen görüşü mahkeme de benimsemiş ve Anayasa'nın 151.maddesine dayanılarak Anayasa Mahkemesine başvurulmuştur.
OLAY:
Evraktasahtecilik suçundan ötürü sanık hakkında Keban Sorgu Hâkimliğince yapılan ilksoruşturma sonunda, son soruşturmanın açılmasına haklı gösterecek delil eldeedilmediği gerekçesiyle, yargılamanın önlenmesine dair verilen karar, CezaMuhakemeleri Usulü Kanununun 124. maddesi uyarınca, gönderildiği asliye cezahâkimi tarafından onanmadığından sorgu hâkimi, sanık hakkında Türk CezaKanununun 343/1. maddesi uygulanmak üzere son soruşturmanın Elâzığ Ağır CezaMahkemesinde açılmasına 10/8/1968 gününde 1968/6 - 13 sayılı ile karar vermişve bu mahkemenin görevsizlik karan üzerine iş Keban Asliye Ceza Mahkemesinegelerek 1968/61 esas sayısını almıştır. Bu mahkemede duruşmalar yapılıpsoruşturma tamamlandıktan sonra 18/11/1969 günlü oturumda kendisine esasüzerinde söz verilen Cumhuriyet Savcısının Ceza Mahkemeleri Usulü Kanununun,olaya ilişkin değişik 124. maddesinin ikinci fıkrası hükmünün Anayasa'ya aykırıolduğu yolunda ileri sürdüğü görüşü benimseyen mahkeme İptal istemi ile AnayasaMahkemesine başvurmuştur.
İNCELEME:
AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında;
İşin,niteliği bakımından başka güne bırakılması gerekli görülmeyerek Asliye CezaMahkemesinin 18/11/1969 günlü ve 1968/61 sayılı gerekçeli kararı ve ekleri,konu ile ilgili öteki metinler okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü :
Anayasa'nın151. maddesinin birinci fıkrasında "Bir dâvaya bakmakta olan mahkeme,uygulanacak bir kanunun hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardanbirinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddî olduğu kanısına varırsa,Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar dâvayı geri bırakır"denilmekte ve aynı hüküm 22/4/1962 günlü ve 44 sayılı Kanunun 27. maddesinde detekrarlanmış bulunmaktadır.
İtirazyoluna başvuran Keban Asliye Ceza Mahkemesinin bakmakta olduğu 1968/61 esassayılı dâvada Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun değişik 124. maddesinin ikincifıkrasını uygulaması söz konusu olamaz. İlk soruşturma evresine ilişkin olan buhüküm iş mahkemeye gelmeden çok önce sorgu hâkiminin yargılamanın önlenmesikararını onamayan asliye ceza hâkimince uygulanmıştır. Daha sonra sorgu hâkimiyeni bir karar vermiş; dâva ağır ceza mahkemesine ve oradan da görevsizlikkararı üzerine, asliye ceza mahkemesine intikal etmiş; bu mahkemede de duruşmaCumhuriyet Savcısının esas üzerindeki düşüncesini bildirme evresine geldiktensonra Anayasa'ya aykırılıktan söz edilmiştir.
Şuduruma göre Anayasa'nın 151. ve 44 sayılı Kanunun 27. maddelerine uymayan başvurmanın yetki yönünden reddi gerekir. Recai Seçkin bu görüşe katılmamıştır.
SONUÇ:
Yukarıdaaçıklanan nedenlerden ötürü Anayasa'nın 151. ve 44 sayılı Kanunun 27.maddelerine uymayan başvurmanın yetki yönünden reddine üyelerden RecaiSeçkin'in karşı oyu ile ve oyçokluğuyle 4/12/1969 gününde karar verildi.
Başkanvekili
Lütfi Ömerbaş
Üye
Feyzullah Uslu
Üye
Ahmet Şeref Hocaoğlu
Üye
Fazlı Öztan
Üye
Celalettin Kuralmen
Üye
Hakkı Ketenoğlu
Üye
Fazıl Uluocak
Üye
Sait Koçak
Üye
Avni Givda
Üye
Şahap Arıç
Üye
İhsan Ecemiş
Üye
Recai Seçkin
Üye
Ahmet Akar
Üye
Halit Zarbun
Üye
Muhittin Gürün
KARŞIOY YAZISI
1)Her hâkim kendisine gelmiş bulunan dâvanın usulüne uygun olarak açılmış olupolmadığını ve işin kendisine gelmeden usul kurallarına uygun bulunupbulunmadığını incelemekle ödevlidir. Burada asliye mahkemesine gelen dâva ağırceza mahkemesinin görevsizlik kararıyle gelmiş bulunmakta ise de işin mahkemeyegelmesinde etken olan temel karar, sorgu hâkimince verilmiş bulunan sonsoruşturmanın açılması karandır; buna göre mahkeme bu kararın dahi hukuka uygunbulunup bulunmadığını incelemekle ödevlidir. Olayda son soruşturmanın açılmasıkaran sorgu hâkimince dik soruşturmanın bitiminde verilmiş olmayıp ilksoruşturmanın sonunda verilen son soruşturma açılmasına yer olmadığına ilişkinkarar Ceza Yargılama Usulü Yasasının 124. maddesi uyarınca asliye hâkimince onanmışolması sonucunda ortaya çıkan hukukî zorunluk dolayısiyle verilmiştir. Budurumda verilen son soruşturmanın açılması kararının hukuka uygun olupolmadığının incelenmesi sırasında Ceza Yargılama Usulü Yasasının 124.maddesinin asliye ceza hâkimince de incelenip uygulanması, kaçınılmaz birzorunluktur. Çoğunluk kararında yazıldığı üzere, anılan maddenin sorguhâkimince uygulanmış olup artık asliye ceza mahkemesince uygulanma yerikalmadığı yollu görüş dâvanın esas üzerinde karar verecek hâkimin, dâvanın açılışıve kendisine ulaştırılışı bakımından hukuka uygunluk koşullarının gerçekleşmişolup olmadığının inceleme ödevinin yok sayılması anlamına gelmektedir ki böylebir anlayış, usul kurallarıyla bağdaştırılamaz. Nitekim, uygulamada, memurlaraözgü yargılama usulü uygulanmaksızın sorgu hakimlerince verilen son soruşturmakararları üzerine mahkemelere gelen memur dâvalarına bakılıp karar verilmesidurumlarında dâvanın mahkemeye gönderilmesindeki usule aykırılık nedeniylekararların bozulmakta olması gibi olaylar mahkemenin dâvanın kendisinegelmesindeki işlemleri incelemekle ödevli olduğunu gösterdiği gibi Ceza UsulüYasasının değişik 173. maddesindeki (Bu talepname, mahkemenin selâhiyetlibulunmaması, hukuku amme dâvasının kabule şayan olmaması veya işin ilktahkikata tabi mevaddan bulunmaması yahut suçun cezayı müstelzim olmamasısebeplerinden birine müstenit olarak reddolunabilir. Ret kararı sorgu hâkimitarafından verilir. Karar verilmezden evvel maznun dinlenilebilir.) kuralıgereğince sorgu hâkimine yükletilmiş bulunan dâva koşullarını ve dâvanınkendisine getirilme işlemlerini inceleme ödevinin, dâvanın esası üzerinde kararvermekle yükümlü bulunan asliye ceza hâkimine dahî öncelikle, yükletilmişsayılmasını gerekli kılmaktadır. Öğreti alanında da esas dâvaya bakan hâkimindâva koşullarını ve işin kendisine gönderilmesi işlemlerini inceleyeceği veesasa girmezden önce dâvayı sonuçlandıran red veya düşme kararlan vereceğigörüşü savunulmaktadır. (Profesör Nurullah Kunter - Ceza Mahkemesi Hukuku- 3.Bası - Doğan Kardeş Matbaacılık sanayii A.Ş. Basımevi - İstanbul 1967 S. 578,N. 463 ve Özellikle "Diğer taraftan son soruşturmanın açılması kararı dagerektiğinde reddolunabilmeli kabul edildikten sonra da gerektikçe yargılamanınilerlemesine engel olan kararlar verilebilmelidir." sözleri - Dr. FarukErem - Ceza Usulü Hukuku - 2. Bası. Ajans -Türk Matbaacılık sanayi, Ankara 1968S. 252 başları.)
2)Anayasa Mahkemesi, dâvayı açan savcının kendisine Bakanlıkça geçici yetkiverilmiş bir savcı olması durumunda dâvaya bakan hâkimin savcıya geçici yetkiverilmesine ilişkin yasa kuralını dâvada uygulayacağı bir hüküm saymış iken bukararda aynı ilkeyi benimsememiş olmasının hukukî bir dayanağı yoktur ve ikikarar arasında açık bir çelişme vardır. (Anayasa Mahkemesinin esas 1969/9,karar 1969/38 sayılı, 24/6/1969 günlü henüz yayınlanmamış kararı).
3)Anayasa Mahkemesi, Anayasa'ya aykırı kuralların hukuk düzeninden ayıklanmasıereği ile kurulmuştur. Anayasa'nın 151. maddesiyle benimsenen kuralda konulan"mahkemenin belli dâvada uygulayacağı yasa kuralı" için AnayasaMahkemesine başvurabilme sınırlandırılması, ancak mahkemelerin baktıkları dâvaile ilgili olmıyan kurallar için Anayasa Mahkemesine başvurmalarını önlemekamacını gütmektedir. Burada ise, mahkememize incelettirilmek istenilen kuralın.Asli ye Ceza Hâkiminin bakmakta olduğu dâva ile açıkça ilgisi bulunduğu,dâvanın mahkemeye getirilmesi işlemine başka deyimle son soruşturmanın açılmasıkararına temel olan bir kural bulunduğu ve mahkemenin işin kendisine gönderilmesikararının geçerliliğini incelemekle ödevli olduğu, yukarıda açıklanmıştır. İmdiçoğunluğun görüşü, Anayasa'nın 151. maddesindeki uygulanacak hükümsınırlandırmasının konuluş ereğine ve ayrıca mahkemenin kuruluşuyle güdülenereğe dahi aykırıdır.
Sonuç: Açıklanan nedenlerle Anayasa'ya uygun görmediğim çoğunluk kararına karşıyım.
Üye
Recai Seçkin