ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1970/14
Karar Sayısı : 1971/14
Karar Günü : 2.2.1971
İPTAL DAVASINI AÇAN: Yeni Türkiye Partisi
İPTAL DAVASININ KONUSU: 16.2.1970 günlü, 13427 sayılıResmî Gazetede yayımlanan “Siyasi Partiler Kanununun 74. maddesinin yenidendüzenlenmesine ve bu kanuna geçici bir madde eklenmesine” dair 2.2.1970 günlü,1219 sayılı Kanunun Anayasa’nın 12., 55. ve 6. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüş; yine Anayasa’nın 149. ve 150. maddelerine dayanılarak iptaliistenilmiştir.
I- DAVACININ GEREKÇESİ ÖZETİ:
1- 648 sayılı Siyasî Partiler Kanununun 74. maddesini değiştiren1017 sayılı Kanun Anayasa Mahkemesince iptal edildikten sonra bu madde 1219sayılı kanunla ve adalete, hakka, eşitliğe uygun olmayan bir biçimdedüzenlenmiştir.
Anayasa’nın 56. maddesi siyasî partileri ayırım gözetmeksizindemokratik siyasî hayatın vazgeçilmez unsurları saydığı halde 1219 sayılı kanunbunları ikiye bölmüş ve en az yüzde beş oranında oy alan partilere Devletçeyardım edilmesinin sağlanmasına karşılık bu oranda oy alamayanları yardımdanyoksun bırakmıştır. Böylece kendi üyelerinin para yardımından başka desteğiolmayan küçük partilerin zamanla tasfiye edilmesine ve ortada yalnızca ikibüyük partinin kalmasına yol açılmaktadır. Oysa Anayasa çok partili bir siyasîdüzeni öngörmüştür. İki partili düzen çok partili düzen sayılamaz. Siyasîpartilere Hazine yardımı ya tüm olarak kaldırılmalı yahut yardım sürdürülecekseson milletvekili genel seçimine katılmış her parti yardımdanyararlanabilmelidir.
2- 1219 sayılı Kanunun 2. maddesi; bu madde kapsamına giren ödemelerinkanunun yürürlüğe girmesini takibeden ilk hafta içinde tamamlanmasınıbuyurmaktadır. Bu. Anayasa Mahkemesi kararı çıkıncaya kadar Hazine yardımınınpaylaşılması ve çıkacak iptal kararının etkisiz bırakılması ereğiyle konulmuşbir hükümdür. Mahkemece bu konuda yürütmenin durdurulması kararı verilmelidir.
II- YASA METİNLERİ:
1- İptali istenen kanun:
Dava konusu 2.2.1970 günlü, 1219 sayılı Kanun, 16.2.1970 günlü13427 sayılı Resmî Gazetedeki metne göre, şöyledir:
(Madde 1- 13.Temmuz.1965 tarihli ve 648 sayılı Siyasî PartilerKanununun 74 üncü maddesi aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir.
“Devletçe yardım.
Madde 74- Yüksek Seçim Kurulunca son milletvekili genelseçimlerine katılma hakkı tanınıp bu hakkı kullanan ve Türkiye itibariyletoplam olarak en az yüzde beş geçerli oy almış bulunan siyasî partilere her yılHazinece ödenmek üzere altı milyon beşyüz bin lira ödenecek malî yılbütçelerine konulur.
Bu ödenek; yukarıdaki fıkra gereğince Devletçe yardım yapılacakolan siyasî partiler arasında, o siyasî partinin son milletvekili genelseçimlerinde Türkiye itibariyle almış olduğu geçerli oyların, bu partilerin toplamolarak aldıkları geçerli oylara oranına göre bölüştürülerek Hazinece her yılödenir.
Bu ödemelerin, malî yıl başlangıcını takibeden bir hafta içindetamamlanması zorunludur.
Devletçe yapılan bu yardım o siyasî parti tarafından sadece partiihtiyaçlarında ve parti çalışmalarında kullanılır.
Madde 2-13.Temmuz.1965 tarihli ve 648 sayılı Siyasî PartilerKanununa aşağıdaki hüküm geçici altıncı madde olarak eklenmiştir.
Geçici Madde 6- 1969 Malî yılı bütçesine siyasî partilere yardımiçin konmuş olan ödenek 1965 veya 1969 milletvekili genel seçimlerine katılmışolup da Türkiye itibariyle geçerli oyların toplam olarak en az yüzde beşoranında oy alan siyasî partiler arasında 74 üncü madde esasları dahilindebölüştürülür.
Şu kadar ki, hem 1965 hem 1969 milletvekili genel seçimlerinekatılmış olup da her ikisinde de en az yüzde beş oranında geçerli oy almış olansiyasî partiler için 1969 milletvekili genel seçimleri sonuçları, buseçimlerden yalnız birisine veya her ikisine katılmış olup da yalnız birisindeen az yüzde beş oranında geçerli oy almış olan siyasî partiler için en az yüzdebeş oranında geçerli oy aldıkları seçim sonuçları dikkate alınır.
Bu ödemelerin, kanunun yürürlüğe girmesini takibeden ilk haftaiçinde tamamlanması zorunludur.
Madde 3- Bu kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Madde 4- Bu kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.)
2- Davacının dayandığı Anayasa hükümleri:
Davacının 1219 sayılı Kanunun Anayasa’ya aykırı olduğu yolundakiiddiasını desteklemek üzere ileriye sürdüğü Anayasa’nın 12., 55. ve 56.maddeleri aşağıdadır:
(Madde 12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefîinanç, din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Madde 55- Vatandaşlar, kanunda gösterilen şartlara uygun olarak,seçme ve seçilme hakkına sahiptir.
Seçimler, serbest, eşit, gizli, tek dereceli genel oy, açık sayımve döküm esaslarına göre yapılır.
Madde 56- Vatandaşlar, siyasî parti kurma ve usulüne görepartilere girme ve çıkma hakkına sahiptir.
Siyasî partiler, önceden izin almadan kurulur ve serbestçefaaliyette bulunurlar.
Siyasî partiler, ister iktidarda ister muhalefette olsunlar,demokratik siyasî hayatın vazgeçilmez unsurlarıdır.)
III- İNCELEME:
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 24.3.1970gününde Lûtfi Ömerbaş, Salim Başol, Feyzullah Uslu, Fazlı Öztan, CelâlettinKuralmen, Hakkı Ketenoğlu, Fazıl Uluocak, Sait Koçak, Avni Givda, MuhittinTaylan, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Recai Seçkin, Ahmet Akar ve Muhittin Gürün’ünkatılmalariyle yapılan ilk inceleme toplantısında:
Dava konusu 2.2.1970 günlü, 1219 sayılı kanunun 16.2.1970 günlü,13427 sayılı Resmî Gazetede yayımlandığı; dava dilekçesinin 16.3.1970 günündeAnayasa Mahkemesi Genel Sekreterliğince kaleme havale edildiği; 22.4.1962günlü, 44 sayılı Yasanın 26. maddesine göre davanın bu tarihte açılmışsayılması gerektiği ve süresi içinde olduğu; davacı Yeni Türkiye PartisininTürkiye Büyük Millet Meclisinde temsilcisi bulunduğu; parti tüzüğünün 35.maddesine göre en yüksek merkez organı olan genel yönetim kurulunun üye tamsayısının 25 olduğu; bu kurulun 16 üyenin katılmasiyle yapılan 1.2.1970 günlütoplantısında “Siyasî Partiler Kanunu için partilere yardım hususunda MilletMeclisinin %5 oy esasını kabul etmesi Anayasa’ya aykırı olduğundan kanunlaştığıtakdirde Anayasa Mahkemesine dava açılmasının ve genel başkanın davaya yetkilikılınmasının”, oybirliğiyle karara bağlandığı; davanın genel yönetim kurulukararına dayanılarak parti genel başkanınca açıldığı ve dosyanın eksiğibulunmadığı anlaşılmış; dava açma kararının kanunun yayımından önce alınmışbulunmasının bir aksaklık sayılamıyacağı sonucuna da varılmış olmaklaAnayasa’nın 147., 149. ve 150. ve 44 sayılı Kanunun 21., 22., 25. ve 26.maddelerine uygun olduğu görülen işin esasının incelenmesine ve Anayasada ve 44sayılı kanunda Anayasa Mahkemesine bir kanunun yürürlüğünü erteleme yetkisiniveren hüküm bulunmadığından yürütmenin durdurulmasına ilişkin istemin reddineoybirliğiyle karar verilmiştir.
IV- ESASIN İNCELENMESİ:
“648 sayılı Siyasî Partiler Kanununun 74. maddesinin yenidendüzenlenmesine ve bu kanuna geçici bir madde eklenmesine” dair 2.2.1970 günlü,1219 sayılı kanunun tümü 1970/12 esas sayılı davada 1971/13 sayılı ve 2.2.1971günlü kararla iptal edilmiş bulunduğundan bu durum karşısında 1970/14 sayılıdava dolayısiyle esasın incelenmesine ve konunun yeniden karara bağlanmasınayer olmamak gerekir.
V. SONUÇ:
“648 sayılı Siyasî Partiler Kanununun 74. maddesinin yenidendüzenlenmesine ve bu kanuna geçici bir madde eklenmesine dair 2.2.1970 günlü,1219 sayılı Kanun’un tümü 1970/12-1971/13 sayılı ve 2.2.1971 günlü kararlaiptal edilmiş bulunduğundan konunun yeniden karara bağlanmasına yer olmadığına2.2.1971 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkan
Hakkı KETENOĞLU
Başkan Vekili
Lûtfi ÖMERBAŞ
Üye
Celâlettin KURALMEN
Üye
Fazlı ULUOCAK
Üye
Avni GİVDA
Üye
Nuri ÜLGENALP
Üye
Muhittin TAYLAN
Üye
İhsan ECEMİŞ
Üye
Recai SEÇKİN
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Halit ZARBUN
Üye
Kani VRANA
Üye
Muhittin GÜRÜN
Üye
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Ahmet H. BOYACIOĞLU