ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1970/16
Karar Sayısı : 1971/15
Karar Günü : 2.2.1971
İPTAL DAVASINI AÇAN: Milliyetçi HareketPartisi.
İPTAL DAVASININ KONUSU: 16.2.1970 günlü, 13427 sayılıResmî Gazetede yayımlanan “Siyasi Partiler Kanununun 74. maddesinin yenidendüzenlenmesine ve bu kanuna geçici bir madde eklenmesine” dair 2.2.1970 günlü,1219 sayılı Kanunun Anayasa’nın 12., 55. ve 56. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüş; yine Anayasa’nın 149. ve 150. maddelerine dayanılarak iptaliistenilmiştir.
I- DAVACININ GEREKÇESİ ÖZETİ:
648 sayılı Siyasî Partiler Kanununun 74. maddesini değiştiren 1017sayılı Kanun Anayasa Mahkemesince iptal edildikten sonra bu madde 1219 sayılı Kanunlave Anayasa Mahkemesi kararındaki esasları aykırı biçimde düzenlenmiştir.
1219 sayılı kanun siyasî partileri ikiye bölmüş ve en az yüzde beşoranında oy alan partilere Devletçe yardım edilmesinin sağlanmasına karşılık buoranda oy alamayanları yardımdan yoksun bırakmıştır. Bu durum Anayasanın 12.maddesindeki eşitlik ilkesine aykırıdır.
Siyasî partilerin bir bölümü Devlet yardımından yararlanırken birbölümünün yardımdan yoksun kılınıp güçsüz bırakılması Anayasanın seçimlerdeeşitlik ilkesini getiren 55. maddesinin de ihlâli niteliğindedir.
1912 sayılı kanun, yukarıda açıklandığı üzere, Anayasanın 12., 55.ve 56. maddelerine ve bu maddelerin kapsamını saptayan Anayasa Mahkemesiiçtihadına aykırı bulunduğundan iptali gereklidir.
II- YASA METİNLERİ:
1- İptali istenen kanun:
Dava konusu 2.2.1970 günlü, 1219 sayılı Kanun, 16.2.1970 günlü13427 sayılı Resmî Gazetedeki metne göre, şöyledir:
(Madde 1- 13.Temmuz.1965 tarihli ve 648 sayılı Siyasî PartilerKanununun 74 üncü maddesi aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir.
“Devletçe yardım.
Madde 74- Yüksek Seçim Kurulunca son milletvekili genelseçimlerine katılma hakkı tanınıp bu hakkı kullanan ve Türkiye itibariyletoplam olarak en az yüzde beş geçerli oy almış bulunan siyasî partilere her yılHazinece ödenmek üzere altı milyon beşyüz bin lira ödenek malî yıl bütçelerinekonulur.
Bu ödenek; yukarıdaki fıkra gereğince Devletçe yardım yapılacakolan siyasî partiler arasında, o siyasî partinin son milletvekili genelseçimlerinde Türkiye itibariyle almış olduğu geçerli oyların, bu partilerintoplam olarak aldıkları geçerli oylara oranına göre bölüştürülerek Hazinece heryıl ödenir.
Bu ödemelerin, malî yıl başlangıcını takibeden bir hafta içindetamamlanması zorunludur.
Devletçe yapılan bu yardım o siyasî parti tarafından sadece partiihtiyaçlarında ve parti çalışmalarında kullanılır.
Madde 2-13.Temmuz.1965 tarihli ve 648 sayılı Siyasî PartilerKanununa aşağıdaki hüküm geçici altıncı madde olarak eklenmiştir.
Geçici madde 6- 1969 malî yılı bütçesine siyasî partilere yardımiçin konmuş olan ödenek 1965 veya 1969 milletvekili genel seçimlerine katılmışolup da Türkiye itibariyle geçerli oyların toplam olarak en az yüzde beşoranında oy alan siyasî partiler arasında 74 üncü madde esasları dahilindebölüştürülür.
Şu kadar ki, hem 1965 hem 1969 milletvekili genel seçimlerinekatılmış olup da her ikisinde de en az yüzde beş oranında geçerli oy almış olansiyasî partiler için 1969 milletvekili genel seçimleri sonuçları, buseçimlerden yalnız birisine veya her ikisine katılmış olup da yalnız birisindeen az yüzde beş oranında geçerli oy almış olan siyasî partiler için en az yüzdebeş oranında geçerli oy aldıkları seçim sonuçları dikkate alınır.
Bu ödemelerin, kanunun yürürlüğe girmesini takibeden ilk haftaiçinde tamamlanması zorunludur.
Madde 3- Bu kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Madde 4- Bu kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.)
2- Davacının dayandığı Anayasa hükümleri:
Davacının 1219 sayılı Kanunun Anayasa’ya aykırı olduğu yolundakiiddiasını desteklemek üzere ileriye sürdüğü Anayasa’nın 12., 55. ve 56.maddeleri aşağıdadır:
(Madde 12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefîinanç, din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Madde 55- Vatandaşlar, kanunda gösterilen şartlara uygun olarak,seçme ve seçilme hakkına sahiptir.
Seçimler, serbest, eşit, gizli, tek dereceli genel oy, açık sayımve döküm esaslarına göre yapılır.
Madde 56- Vatandaşlar, siyasî parti kurma ve usulüne görepartilere girme ve çıkma hakkına sahiptir.
Siyasî partiler, önceden izin almadan kurulur ve serbestçefaaliyette bulunurlar.
Siyasî partiler, ister iktidarda ister muhalefette olsunlar,demokratik siyasî hayatın vazgeçilmez unsurlarıdır.)
III- İNCELEME:
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 24.3.1970gününde Lûtfi Ömerbaş, Salim Başol, Feyzullah Uslu, Fazlı Öztan, CelâlettinKuralmen, Hakkı Ketenoğlu, Fazıl Uluocak, Sait Koçak, Avni Givda, MuhittinTaylan, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Recai Seçkin, Ahmet Akar ve Muhittin Gürün’ünkatılmalariyle yapılan ilk inceleme toplantısında:
Dava konusu 2.2.1970 günlü, 1219 sayılı kanunun 16.2.1970 günlü,13427 sayılı Resmî Gazetede yayımlandığı; dava dilekçesinin 16.3.1970 günündeAnayasa Mahkemesi Genel Sekreterliğince kaleme havale edildiği; 22.4.1962günlü, 44 sayılı Yasanın 26. maddesine göre davanın bu tarihte açılmışsayılması gerektiği ve süresi içinde olduğu; davacı Milliyetçi Hareket PartisininTürkiye Büyük Millet Meclisinde temsilcisi bulunduğu; parti tüzüğünün 28. ve29. maddelerine göre en yüksek merkez organı olan genel idare kurulunun üyetam sayısının 28 olduğu; bu kurulun 18 üyenin katılmasiyle yapılan 9.3.1970günlü toplantısında Anayasa Mahkemesine iptal davası açılmasının ve gereklimüracaatı yapmak üzere Genel Başkan Alparslan Türkeş’e yetki verilmesininoybirliğiyle karara bağlandığı; davanın genel idare kurulu kararına dayanılarakParti Genel Başkanınca açıldığı ve dosyanın eksiği bulunmadığı anlaşılmış veAnayasa’nın 147., 149. ve 150. ve 44 sayılı kanunun 21., 22., 25. ve 26.maddelerine uygun olduğu görülen işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.
IV- ESASIN İNCELENMESİ:
“648 sayılı Siyasî Partiler Kanununun 74. maddesinin yenidendüzenlenmesine ve bu kanuna geçici bir madde eklenmesine” dair 2.2.1970 günlü,1219 sayılı kanunun tümü 1970/12 esas sayılı davada 1970/13 sayılı ve 2.2.1971günlü kararla iptal edilmiş bulunduğundan bu durum karşısında 1970/16 sayılıdava dolayısiyle esasın incelenmesine ve konunun yeniden karara bağlanmasınayer olmamak gerekir.
V. SONUÇ:
“648 sayılı Siyasî Partiler Kanununun 74. maddesinin yenidendüzenlenmesine ve bu kanuna geçici bir madde eklenmesine dair 2.2.1970 günlü,1219 sayılı Kanun’un tümü 1970/12-1971/13 sayılı ve 2.2.1971 günlü kararlaiptal edilmiş bulunduğundan konunun yeniden karara bağlanmasına yer olmadığına2.2.1971 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkan
Hakkı KETENOĞLU
Başkan Vekili
Lûtfi ÖMERBAŞ
Üye
Celâlettin KURALMEN
Üye
Fazlı ULUOCAK
Üye
Avni GİVDA
Üye
Nuri ÜLGENALP
Üye
Muhittin TAYLAN
Üye
İhsan ECEMİŞ
Üye
Recai SEÇKİN
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Halit ZARBUN
Üye
Kani VRANA
Üye
Muhittin GÜRÜN
Üye
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Ahmet H. BOYACIOĞLU