ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1970/18
Karar Sayısı : 1971/16
Karar Günü : 2.2.1971
İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye İşçi Partisi.
İPTAL DAVASININ KONUSU: 16.2.1970 günlü, 13247 sayılıResmî Gazetede yayımlanan “Siyasi Partiler Kanununun 74. maddesinin yenidendüzenlenmesine ve bu kanuna geçici bir madde eklenmesine” dair 2.2.1970 günlü,1219 sayılı Kanunun 1. ve 2. maddelerinin Anayasa’nın 8., 12., 55., 56., 132.ve 152. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüş; yine Anayasa’nın 149. ve 150.maddelerine dayanılarak iptali istenilmiştir.
I- DAVACININ GEREKÇESİ ÖZETİ:
648 sayılı Siyasî Partilen Kanununun 74. maddesini değiştiren 1017sayılı Kanunun iptaline ilişkin Anayasa Mahkemesi kararında da açıklandığıüzere siyasî partilere yapılacak Devlet yardımının ancak kamu yararı ile ilgilihususlara inhisar etmesi zorunluğu ve yardımın eşit olarak bölüştürülmesigereği vardır. Seçime katılan partilerin kimisine çok yardım, kimisine daha azyardım yapılması veya hiç yardım edilmemesi azınlıktaki partileri sonrakiseçimlerde güç koşullar altına sokarak gelecekteki seçimleri önceden haksız birbiçimde etkileme sonucunu doğurur. Bu durum gerek eşitlik ilkesine, gereksekamu oyunun serbestçe oluşmasını öngören demokratik hukuk devleti ilkelerineaykırı düşer.
Partilere yardım edilmemesinde tek meşru ölçü bunların seçimlerekatılamama durumları olabilir. Başka deyimle seçime katılma hakkını kazanmıştüm siyasî partilere eşit olarak yardım etme zorunluğu vardır. Çünkü partilerinseçime katılmaları kamu yararı güden faaliyetlerinin başında gelir.
1219 sayılı kanunla daha önce iptal edilmiş bir kanun, YüksekMahkemenin gerekçesi ihmal edilerek yeniden yürürlüğe sokulmuştur. BöyleceAnayasanın 132. maddesi ihlal edilmiştir. bu tutum Anayasa Mahkemesininkararlarının kesinliğini belirleyen 152. ve Anayasanın üstünlüğünü öngören 8.maddelere karşı girişilmiş bir “Anayasa hilesi”ni de ifade eder.
Yürütme organının kanunlara aykırı davranışlarının yoklukla malûlsayıldığı hukuk Devleti düzenimizde anayasal güvence altındaki yüksek yargıorganları kararlarını hiçe sayan yasama tasarruflarının akibeti de aynıolmalıdır.
1219 sayılı kanunun 1. ve 2. maddelerinin hem iptal edilmesine hemde batıl sayılmasına karar verilmesi gerekir.
II- YASA METİNLERİ:
1- İptali istenen kanun:
1. ve 2. maddeleri dava konusu 2.2.1970 günlü, 1219 sayılı Kanun,16.2.1970 günlü 13427 sayılı Resmî Gazetedeki metne göre, şöyledir:
(Madde 1- 13 Temmuz 1965 tarihli ve 648 sayılı Siyasî PartilerKanununun 74 üncü maddesi aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir.
“Devletçe yardım.
Madde 74- Yüksek Seçim Kurulunca son milletvekili genelseçimlerine katılma hakkı tanınıp bu hakkı kullanan ve Türkiye itibariyle toplamolarak en az yüzde beş geçerli oy almış bulunan siyasî partilere her yılHazinece ödenmek üzere altı milyon beşyüz bin lira ödenek malî yıl bütçelerinekonulur.
Bu ödenek; yukarıdaki fıkra gereğince Devletçe yardım yapılacakolan siyasî partiler arasında, o siyasî partinin son milletvekili genelseçimlerinde Türkiye itibariyle almış olduğu geçerli oyların, bu partilerintoplam olarak aldıkları geçerli oylara oranına göre bölüştürülerek Hazinece heryıl ödenir.
Bu ödemelerin, malî yıl başlangıcını takibeden bir hafta içindetamamlanması zorunludur.
Devletçe yapılan bu yardım o siyasî parti tarafından sadece partiihtiyaçlarında ve parti çalışmalarında kullanılır.
Madde 2-12 Temmuz 1965 tarihli ve 648 sayılı Siyasî PartilerKanununa aşağıdaki hüküm geçici altıncı madde olarak eklenmiştir.
Geçici madde 6- 1969 malî yılı bütçesine siyasî partilere yardımiçin konmuş olan ödenek 1965 veya 1969 milletvekili genel seçimlerine katılmışolup da Türkiye itibariyle geçerli oyların toplam olarak en az yüzde beş oranındaoy alan siyasî partiler arasında 74 üncü madde esasları dahilinde bölüştürülür.
Şu kadar ki, hem 1965 hem 1969 milletvekili genel seçimlerinekatılmış olup da her ikisinde de en az yüzde beş oranında geçerli oy almış olansiyasî partiler için 1969 milletvekili genel seçimleri sonuçları, buseçimlerden yalnız birisine veya her ikisine katılmış olup da yalnız birisindeen az yüzde beş oranında geçerli oy almış olan siyasî partiler için en az yüzdebeş oranında geçerli oy aldıkları seçim sonuçları dikkate alınır.
Bu ödemelerin, kanunun yürürlüğe girmesini takibeden ilk haftaiçinde tamamlanması zorunludur.
Madde 3- Bu kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Madde 4- Bu kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.)
2- Davacının dayandığı Anayasa hükümleri:
Davacının 1219 sayılı Kanunun 1. Ve 2. Maddelerinin Anayasayaaykırı olduğu yolundaki iddiasını desteklemek üzere ileriye sürdüğü Anayasa’nın8., 12., 55., 56., 132. ve 152. maddeleri aşağıdadır:
(Madde 8- Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz.
Anayasa hükümleri, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idaremakamlarını ve kişileri bağlıyan temel hukuk kurallarıdır.
Madde 12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefîinanç, din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Madde 55- Vatandaşlar, kanunda gösterilen şartlara uygun olarak,seçme ve seçilme hakkına sahiptir.
Seçimler, serbest, eşit, gizli, tek dereceli genel oy, açık sayımve döküm esaslarına göre yapılır.
Madde 56- Vatandaşlar, siyasî parti kurma ve usulüne görepartilere girme ve çıkma hakkına sahiptir.
Siyasî partiler, önceden izin almadan kurulur ve serbestçefaaliyette bulunurlar.
Siyasî partiler, ister iktidarda ister muhalefette olsunlar, demokratiksiyasî hayatın vazgeçilmez unsurlarıdır.
Madde 132- Hâkimler, görevlerinde bağımsızdırlar; Anayasaya,kanuna, hukuka ve vidanî kanaatlarına göre hüküm verirler.
Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisininkullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremez; genelgegönderemez; tavsiye ve telkinde bulunamaz.
Görülmekte olan bir dava hakkında Yasama Meclislerinde yargıyetkisinin kullanılması ile ilgili soru sorulamaz, görüşme yapılamaz veyaherhangi bir beyanda bulunulamaz. Yasama ve yürütme organları ile idare,mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarınıhiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.
Madde 152- Anayasa Mahkemesinin kararları kesindir.
Anayasa Mahkemesince, Anayasaya aykırı olduğundan iptaline kararverilen kanun veya içtüzük veya bunların iptal edilen hükümleri, karartarihinde yürürlükten kalkar. Gereken hallerde, Anayasa Mahkemesi, iptalhükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih kararınverildiği günden başlıyarak altı ayı geçemez.)
İptal kararı geriye yürümez.
Anayasa Mahkemesi, diğer mahkemelerden gelen Anayasaya aykırılıkiddiaları üzerine verdiği hükümlerin, olayla sınırlı ve yalnız taraflarıbağlayıcı olacağına da karar verebilir.
Anayasa Mahkemesi kararları, Resmî Gazetede hemen yayınlanır veDevletin yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek vetüzel kişileri bağlar.)
III- İNCELEME:
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 31.3.1970gününde Lûtfi Ömerbaş, Salim Başol, Feyzullah Uslu, A. Şeref Hocaoğlu, FazlıÖztan, Celâlettin Kuralmen, Hakkı Ketenoğlu, Sait Koçak, Avni Givda, MuhittinTaylan, İhsan Ecemiş, Recai Seçkin, Ahmet Akar, Halit Zarbun ve MuhittinGürün’ün katılmalariyle yapılan ilk inceleme toplantısında:
Dava konusu 2.2.1970 günlü, 1219 sayılı kanunun 16.2.1970 günlü,13427 sayılı Resmî Gazetede yayımlandığı; dava dilekçesinin 16.3.1970 günündeAnayasa Mahkemesi Genel Sekreterliğince kaleme havale edildiği; 22.4.1962günlü, 44 sayılı Yasanın 26. maddesine göre davanın bu tarihte açılmışsayılması gerektiği ve süresi içinde olduğu; davacı Türkiye İşçi PartisininTürkiye Büyük Millet Meclisinde temsilcisi bulunduğu; parti tüzüğünün 14. ve 15.maddelerine göre en yüksek merkez organı olan genel yönetim kurulunun üye tamsayısının 41 olduğu; bu kurulun 27 üyenin imzasını taşıyan 28.2.1970 günlü karariyle1219 sayılı Kanunun Anayasaya aykırılığından dolayı iptali için parti adınaAnayasa Mahkemesine dava açmak üzere genel başkan Şaban Yıldız’a oybirliğiyleyetki verildiği; davanın genel yönetim kurulu kararına dayanılarak parti genelbaşkanınca açıldığı ve dosyanın eksiği bulunmadığı anlaşılmış ve Anayasanın147., 149., ve 150. ve 44 sayılı Kanunun 21., 22., 25. ve 26. maddelerine uygunolduğu görülen işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.
IV- ESASIN İNCELENMESİ:
“648 sayılı Siyasî Partiler Kanununun 74. maddesinin yenidendüzenlenmesine ve bu kanuna geçici bir madde eklenmesine” dair 2.2.1970 günlü,1219 sayılı kanunun tümü 1970/12 esas sayılı davada 1970/12 sayılı ve davada1971/13 sayılı ve 2.2.1971 günlü kararla iptal edilmiş bulunduğundan bu durumkarşısında 1970/18 sayılı dava dolayısiyle esasın incelenmesine ve konununyeniden karara bağlanmasına yer olmamak gerekir.
V. SONUÇ:
“648 sayılı Siyasî Partiler Kanununun 74. maddesinin yenidendüzenlenmesine ve bu kanuna geçici bir madde eklenmesine dair 2.2.1970 günlü,1219 sayılı Kanun’un tümü 1970/12-1971/13 sayılı ve 2.2.1971 günlü kararlaiptal edilmiş bulunduğundan konunun yeniden karara bağlanmasına yer olmadığına2.2.1971 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkan
Hakkı KETENOĞLU
Başkan Vekili
Lûtfi ÖMERBAŞ
Üye
Celâlettin KURALMEN
Üye
Fazlı ULUOCAK
Üye
Avni GİVDA
Üye
Nuri ÜLGENALP
Üye
Muhittin TAYLAN
Üye
İhsan ECEMİŞ
Üye
Recai SEÇKİN
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Halit ZARBUN
Üye
Kâni VRANA
Üye
Muhittin GÜRÜN
Üye
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Ahmet H. BOYACIOĞLU