ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas sayısı:1970/3
Karar sayısı:1970/35
Karar günü:23/6/1970
Resmi Gazete tarih/sayı:7.5.1971/13829
İtirazyoluna başvuran mahkeme : Gümüşhane Asliye Ceza Mahkemesi,
İsteminkonusu : Mahkeme, Cumhuriyet Savcılığınca, sanığın 624 sayılı Kanunun 14/f,maddesine atfen 22. maddesi uyarınca cezalandırılması istemiyle açılan dâvanınyargılanması sırasında, 624 sayılı Kanunun 14/f, maddesinin Anayasa'nınBaşlangıç bölümüne 2., 11., 46. ve 47. maddelerine aykırı bulunduğu kanısınavarmış ve Anayasa'nın 151. ve 44 sayılı Kanunun 27. maddeleri gereğince AnayasaMahkemesine başvurmuştur.
OLAY:
İlkokulÖğretmeni ve ilkokul Öğretmenleri Sendikası Gümüşhane Şubesi Yönetim KuruluBaşkam bulunan sanığın, sendika genel merkezinin boykot çağrılarına uyduğu veçeşitli suretlerle boykot faaliyetlerini destekleyici davranışlarda bulunduğu,"boykottan dönmeyiz" mealinde sözler sarfettiğı ileri sürülerekeylemine uyan 624 sayılı Kanunun 14/f. maddesine atfen 22. maddesi uyarıncacezalandırılması istemiyle açılan dâvanın yapılan yargılamasının 16/1/1970günlü ilk toplantısında mahkemece 624 sayılı Kanunun 14/f. maddesi hükmününAnayasa'nın Başlangıç bölümüne 2., 11., 46. ve 47. maddelerine aykırı bulunduğukanısına varılmış ve Anayasa'nın 151. maddesine dayanılarak Anayasa Mahkemesinebaşvurulmasına karar verilmiştir.
II-METİNLER :
a-8/6/1965 günlü, 624 sayılı Devlet Personeli Sendikaları Kanununun istem konusu14/f. maddesi metni: (Maddenin tam metni yazılıp istem konusu f bendinin altıçizilmiştir.)
YasakFaaliyetler
(Madde14- Devlet personeli teşekkülleri:
a)Herhangi bir suretle siyasi faaliyette bulunamazlar;
b)Siyasî partilerden veya onlara bağlı teşekküllerden, 15 Temmuz 1963 tarihli ve274 sayılı Sendikalar Kanununa göre veya Esnaf ve Küçük Sanatkârlar Kanunu gereğincekurulan veyahut kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu vasfını taşıyan işçive işveren meslekî teşekküllerinden herhangi bir suretle maddî yardım kabuledemez; onlara maddî yardım yapamaz ve onların teşkilâtı içerisinde yeralamazlar.
c)Bir siyasî partinin adı altında kurulamazlar.
d)Hiçbir siyasî teşekkülün leh veya aleyhinde herhangi bir davranıştabulunamazlar;
e)Üyelerine doğum ve ölüm halindeki dinî törenler için gerekli sosyal yardımlarınyapılmasından başka hiçbir dinî faaliyete girişemez ve katılamazlar;
f)Grev teşebbüs ve faaliyetlerini destekleyici davranışlarda bulunamazlar;
g)Gelirlerini mevzuatın ve tüzüklerinin gösterdiği amaç ve haller dışındaharcayamazlar;
h)Organlarının toplantı ve çalışmalarını, bu kanunun 2 nci maddesinde yazılıkurumlara ayrılmış yerlerde, çalışma saatleri dışında da olsa, yapamazlar;
i)Devlet personeli hukukuna veya kamu hizmeti görevlilerine ilişkin mevzuatınuygulanmasına dair isteklerini açıklamak veya desteklemek amaciyle açık yertoplantıları ve gösteri yürüyüşleri yapamazlar.
(Bubent Anayasa Mahkemesi kararı ile iptal edilmiştir.)
j)Bakanlar Kurulunun bir kararnamesiyle izin almadıkça dış kaynaklardan hiç birsuretle yardım kabul edemezler.
k)Bakanlar Kurulundan bir kararnameyle izin almadıkça milletlerarası teşekküllerekatılamazlar.
Bukanunun 2 nci maddesine göre devlet personeli sendikası kurabilecek veya busendikalara üye olabilecek kimselerin memurluk vasfını esas alarak kuracaklarıveya üye olabilecekleri dernekler hakkında da bu maddede de yazılı yasaklamalaruygulanır.
Bukanunun 7 nci maddesinde yazılı devlet personelinin memurluk vasfını esasalarak kuracaktan veya üye olabilecekleri dernekler, bu kanunun 13 üncü maddesinin(f), (g), (h), (I), (m), (n) ve (o) bendlerinde gösterilenler dışındafaaliyette bulunamazlar.)
b -Mahkemenin iptal isteminde dayandığı Anayasa hükümleri :
Başlangıç
Tarihboyunca bağımsız yaşamış, hak ve hürriyetleri için savaşmış olan;
Anayasave hukuk dışı tutum ve davranışları ile meşruluğunu kaybetmiş bir iktidarakarşı direnme hakkını kullanarak 27 Mayıs 1960 Devrimini yapan Türk Milleti;
Bütünfertlerini, kaderde, kıvançta ve tasada ortak, bölünmez bir bütün halinde,millî şuur ve ülküler etrafında toplayan ve milletimizi, dünya milletleriailesinin eşit haklara sahip şerefli bir üyesi olarak millî birlik ruhu içindedaima yüceltmeyi amaç bilen Türk milliyetçiliğinden hız ve ilham alarak ve;
"Yurttasulh, Cihanda sulh" ilkesinin, millî mücadele ruhunun, milletegemenliğinin, Atatürk devrimlerine bağlılığının tam şuuruna sahip olarak;
İnsanhak ve hürriyetlerini, millî dayanışmayı, sosyal adaleti, ferdin ve toplumunhuzur ve refahını gerçekleştirmeyi ve teminat altına almayı mümkün kılacak demokratikhukuk devletini bütün hukukî ve sosyal temelleri ile kurmak için;
TürkiyeCumhuriyeti Kurucu Meclisi tarafından hazırlanan bu Anayasa'yı kabul ve ilân veonu, asıl teminatın vatandaşların gönüllerinde ve iradelerinde yer aldığıinancı ile, hürriyete, adalete ve fazilete âşık evlâtlarının uyanık bekçiliğineemanet eder.
Madde2- Türkiye Cumhuriyeti ,insan haklarına ve başlangıçta belirtilen temelilkelere dayanan, millî demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk devletidir.
Madde11- Temel hak ve hürriyetler, Anayasa'nın sözüne ve ruhuna uygun olarak ancakkanunla sınırlanabilir.
Kanun,kamu yararı, genel, ahlâk, kamu düzeni, sosyal adalet ve. millî güvenlik gibisebeplerle de olsa bir hakkın ve hürriyetin özüne dokunamaz.
Madde46- Çalışanlar ve işverenler, önceden izin almaksızın, sendikalar ve sendikabirlikleri kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten ayrılma hakkınasahiptirler.
İşçiniteliği taşımayan kamu hizmeti görevlilerinin bu alandaki hakları kanunladüzenlenir.
Sendikave sendika birliklerinin tüzükleri, yönetim ve işleyişleri demokratik esaslaraaykırı olamaz.
Madde47- işçiler, işverenlerle olan münasebetlerinde, iktisadî ve sosyal durumlarınıkorumak veya düzeltmek amacı ile toplu sözleşme ve grev haklarına sahiptirler.
Grevhakkının kullanılması ve istisnaları ve işverenlerin hakları kanunladüzenlenir.
III-İLK İNCELEME :
AnayasaMahkemesi içtüzüğünün 15. maddesi uyarınca, 3/2/1970 gününde yapılan ilkinceleme toplantısında, dosyanın eksiği bulunmadığından, işin esasınınincelenmesine oybirliği ile karar verilmiştir.
IV-SÖZLÜ AÇIKLAMA DURUMU :
BaşkanVekili Lûtfi Ömerbaş, Üyeler; Salim Başol, Feyzullah Uslu, A. Şeref Hocaoğlu,Fazlı Öztan, Celâlettîn, Kuralmen, Hakkı Ketenoğlu, Sait Koçak, Avni Givda,Muhittin Taylan, İhsan Ecemiş, Recai Seçkin, Ahmet Akar, Halit Zarbun veMuhittin Gürün'ün katıldıkları 31/1/1970 günlü toplantıda dâva ile ilgiligörülen Türkiye Öğretmenler Sendikası başkanının veya temsilcisinin sözlüaçıklamasının dinlenmesine Celâlettin Kuralmen, Hakkı Ketenoğlu, Sait Koçak,Muhittin Taylan, İhsan Ecemiş ve Recai Seçkin'in karşı oyları ile ve oyçokluğuile karar verilmiş ve bu karar gereğince 21/4/1970 gününde Türkiye ÖğretmenlerSendikası Genel Başkanı Fakir Baykurt ve Sendika Üyesi, Orta Anadolu BölgesiBaştemsilcisi ve İlim Kurulu Üyesi Prof. Muammer Aksoy'un sözlü açıklamalarıdinlenmiştir.
V-ESASIN İNCELENMESİ :
İtirazdosyası, ilgili Anayasa ve kanun hükümleri ve bunlara ilişkin tutanaklar ileilgililerin Anayasa Mahkemesindeki sözlü açıklamaları incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü :
İtirazyoluna başvuran mahkeme 624 sayılı Kanunun 14. maddesinin f. bendi hükmünün,Anayasa'nın başlangıç bölümü ile 2., 11., 46. ve 47. maddelerine aykırılığınıileri sürerek, iptalini istemektedir. Aynı hükmün iptali istemiyle ve aynınitelikteki gerekçelerle daha önce yapılmış olan itiraz Anayasa Mahkemesinceesastan incelenerek, 23/6/1970 günlü, 34 sayılı kararla, sözü geçen hükmünAnayasa'ya ayıkırı olmadığına karar verilmiş olduğundan ve ortada o karardakigörüş ve sonuçta değişiklik yapılmasını gerektiren bir sebep debulunmadığından, bu itirazın dahi, aynı gerekçelerle reddi gerekir.
SONUÇ:
624sayılı Devlet Personeli Sendikaları Kanununun 14. maddesinin f bendininAnayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın reddine Avni Givda, Ahmet Akar veMuhittin Gürün'ün karşı oylariyle ve oyçokluğu ile 23/ 6/1970 gününde karar verildi.
Başkanvekili
Lütfü Ömerbaş
Üye
Fazlı Öztan
Üye
Celalettin Kuralmen
Üye
Hakkı Ketenoğlu
Üye
Fazıl Uluocak
Üye
Sait Koçak
Üye
Avni Givda
Üye
Muhittin Taylan
Üye
Şahap Arıç
Üye
İhsan Ecemiş
Üye
Ahmet Akar
Üye
Halit Zarbun
Üye
Ziya Önel
Üye
Mustafa Karaoğlu
Üye
Muhittin Gürün
KARŞIOYYAZISI
1-Bu karşıoy yazısı 1969/68 - 1970/34 sayılı, 23/6/1970 günlü Anayasa Mahkemesikararma ilişkin karşıoy yazısının bir bölümünün tekrarlanmasından ibaretolacaktır. 1969/68 esas sayılı iş Çerkesköy Asliye Ceza Mahkemesinden, 1970/3esas sayılı iş ise Gümüşhane Asliye Ceza Mahkemesinden gelmiştir. 1970/3 esassayılı iş sonunda verilen 23/6/1970 günlü, 1970/35 sayılı kararda gerek gerekçegerekse karşıoy yazısı yönünden 1969/68 - 1970/34 sayılı karara göndermeyapılması, Gümüşhane Asliye Ceza Mahkemesinin bu kararı ele geçirmesindekigüçlükler dolayısiyle sakıncalı olduğu gibi böyle bir tutum Anayasa Mahkemesikararlarının gerekçeli olarak yazılmasını, muhalif kalanların kararda muhalefetnedenlerini açıklamalarını ve kararların ilgililere muhalefet şerhleri ilebirlikte tebliğ edilmesini buyuran 22/4/1962 günlü, 47 sayılı Kanunun 39.maddesinin açık ve kesin hükümlerine ve o hükümlerin konuluş ereğine de aykırıdüşer. Bir kararda gerekçe ve karşıoy yazılan bakımından başka bir kararagönderme yapılması ile yetinilmesi halinde 39. madde gereğinin tam olarakyerine getirilmiş olduğu düşünülemez ve savunulamaz. Onun içindir ki burada1969/68 - 1970/34 sayılı karara ilişkin karşıoy yazısına gönderme yapılmaktankaçınılmış vo 1970/3 -1970/35 sayılı karara ilişkin karşıoy gerekçesi aşağıdaayrıca açıklanmıştır.
2-8/6/1965 günlü, 624 sayılı Devlet Personeli Sendikaları Kanununun 14.maddesinin itiraz konusu f bendi "Devlet personeli teşekküllerinin grevteşebbüs ve faaliyetlerini destekleyici davranışlarda bulunamayacaklarını"hükme bağlamaktadır. Aynı kanunun 22. maddesinin l sayılı bendinde 14. maddehükümlerine aykırı hareket ve davranışlarda bulunan yönetim organı başkanına veüyelerine verilecek hapis cezası yer almıştır. İtiraz yoluna başvuranmahkemenin bakmakta olduğu davada sanık İlkokul Öğretmenleri Sendikası GenelMerkezinin boykot çağrılarına uyduğu ve boykot faaliyetlerini destekleyicidavranışlarda bulunduğu ileri sürülen İlkokul Öğretmenleri Sendikası GümüşhaneŞubesi Yönetim Kurulu Başkanıdır.
Ülkemizde"grev" kavramı yalnızca işçi yönünden kanunî açıklama ve tanımlamayakavuşturulmuştur. Anayasa'nın 47. maddesinde "işçilerin işverenlerle olanilişkilerinde iktisadî ve sosyal durumlarını korumak veya düzeltmek ereğiylegrev hakkına sahip oldukları, grev hakkının kullanılmasının ve istisnalarınınkanunla düzenleneceği" ilkesi yer almaktadır. 15/7/1963 günlü, 275 sayılıToplu iş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanununun 17. maddesinde de Anayasa'nın 47.maddesinde sözü edilen "grev" in tanımlanması vardır. Bu maddeye göre"işçilerin, topluca çalışmamak suretiyle bir iş kolunda veya işyerindefaaliyeti durdurmak veya işin niteliğine göre önemli ölçüde aksatmak amaciylearalarında anlaşarak veyahut bir teşekkülün aynı amaçla topluca çalışmamalarıiçin verdiği bir karara uyarak işi bırakmalarına grev ;işçilerin işverenlerleolan münasebetlerinde iktisadî ve sosyal durumlarını korumak veya düzeltmekamaciyle ve bu kanun hükümlerine uygun olarak yapılan greve, kanunî grev; buamacın dışında veya bu kanun hükümlerine uyulmaksızın yapılan greve, kanun dışıgrev denilir."
624sayılı Kanunun 14. maddesinin itiraz konusu f bendinde geçen grev deyiminegelince : 657 sayılı Kanunun 27. maddesiyle Devlet memurlarına karar verilmesi,tertiplenmesi, ilân ve propaganda edilmesi, iştirak olunması, desteklenmesi,teşviki yasaklanan "grev" le doğrudan doğruya ilgili bulunan budeyimin Anayasa'nın 47. ve 275 sayılı Kanunun 17. maddeleri hükümlerinin kanunîniteliğini belirlediği "grev" ile bir ve aynı anlamda olduğudüşünülemez. Çünkü Anayasa'nın 47. ve 275 sayılı Kanunun 17. maddelerihükümleri ile oluşan kavramda bir "grev" e memurların ve memursendikalarının gidebilmelerinden söz edilmesinin bile yeri yoktur. O halde 657sayılı Kanunun 27. maddesiyle Devlet memurlarına yasaklanan ve 624 sayılıKanunun 14. maddesinin f bendi ile de desteklenmesi Devlet personeliteşekküllerine yasak edilen "grev" den ne kastedildiğinin, 275 sayılıKanunun 17. maddesinde yazıldığı gibi, 657 ve 624 sayılı kanunlarda açıkça vekeskin sınırlarla belirlenmesi zorunlu idi. Bu yapılmamış ve 624 sayılı Kanunun14. maddesinin f bendinde "grev" adı altında karanlık, niteliği,unsurları kapsamı bilinmez son derece esne% ve türlü yoruma elverişli birkavrama yer verilmiştir.
Anayasa'nındüşünce hürriyetini bir temel hak olarak düzenleyen 20. maddesine göre herkes,düşünce ve kanaat hürriyetine sahiptir; düşünce ve kanaatlarını söz, yazı,resim ile veya başka yollarla tek basma veya toplu olarak açıklayabilir veyayabilir. Yine Anayasa'nın 11. maddesi temel hak ve hürriyetlerin, Anayasa'nınsözüne ve ruhuna uygun olarak ancak kanunla sınırlanabileceği; kanunun kamuyararı, genel ahlâk, kamu düzeni, sosyal adalet ve millî güvenlik gibinedenlerle de olsa bir hakkın ve hürriyetin özüne dokunamıyacağı ilkesinikoymuştur.
İtirazkonusu 14. maddenin f bendi, "grev" deyiminin yukarıda değinilenniteliği dolayısiyle, Devlet memurlarının düşünce hürriyetinden yararlanmasınırları içinde kalabilecek davranışlarının bile kendi teşekküllerincedesteklenmesinin yasaklanması sonucunu doğuracak bir durumdadır. Bu hükümkarşısında Devlet memurlarının Anayasa'nın güvencesi altında bulunan bir takımsosyal ve iktisadî haklarını isteme ve isteklerini kamu oyuna duyurma ereğiylesınırlı, işi kısa süre ile bırakma hareketlerine başvurmalarının sendikalarıncadüzenlenmesinin ve desteklenmesinin dahi yeri ve yolu yoktur. Nitekimöğretmenlik mesleğine ve ülkenin eğitim ve öğretimine ilişkin kimi temelsorunları kamu oyuna duyurmak üzere Türkiye Öğretmenler ve İlkokul ÖğretmenleriSendikalarının "boykot" adı altında düzenledikleri dört günlük işibırakma hareketine katılanları destekleyen öğretmen teşekkülleri yöneticilerihakkında, itiraz yoluna başvuran mahkemenin elindeki dâvada olduğu gibi,kovuşturma açılması gereğine 14. maddenin f bendindeki yasaktan yola çıkılarakvarılmıştır. Devlet memurlarının Devlet personeli teşekkülleri aracılığı iledüşünce hürriyeti gereklerinden yararlanabilmeleri yolunu da kapatan hükmün buhaliyle Anayasa'nın 20. maddesindeki düşünce hürriyetinin özüne dokunduğuortadadır. 624 sayılı Kanunun 14. maddesinin f bendinin Anayasa'nın 20. ve 11.maddelerine aykırılığı. nedeniyle iptali gerekir.
SONUÇ:1970/3 esas sayılı işte itirazın reddine ilişkin olarak verilen 23/6/1970 günlü,1970/35 sayılı karara yukarıda belirtilen nedenlerle karşıyız.
Üye
Avni Givda
Üye
Ahmet Akar
KARŞIOYYAZISI
8/6/1965günlü ve 624 sayılı Devlet Personeli Sendikaları Kanununun 14. maddesinin,Devlet personeli teşekküllerinin (Grev teşebbüs ve faaliyetlerini destekleyicidavranışlarda) bulunmalarım yasaklıyan f bendi hükmü, Anayasa'nın düşüncehürriyetine ilişkin 20. maddesine aykırıdır.
Bukonu ile ilgili olmak üzere, 23/6/1970 günlü ve esas 1969/68 karar 1970/34sayılı Anayasa Mahkemesi kararına ait karşıoy yazısının 1. ve 2. bentlerindegerekli açıklamalar yapılmıştır.
Oradabelirtilen nedenlerle yukarıki karara da karşıyım.
Üye
Muhittin Gürün