Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1970/30, K.1970/46 Sayılı Karar - 15/12/1970

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas sayısı:1970/30

Karar sayısı:1970/46

Karar günü:15/12/1970

Resmi Gazete tarih/sayı:18.4.1971/13813

İtirazyoluna baş vuran : Ankara Asliye Üçüncü Ticaret Mahkemesi.

İtirazınkonusu : 17/7/1964 günlü, 507 sayılı Esnaf ve Küçük Sanatkârlar Kanununun 30.maddesinde yer alan ve "dernek" mensuplarına on liradan elli lirayakadar verilecek para cezalarının kesin olduğuna" ilişkin bulunan hükmünAnayasa'nın 118. maddesine aykırı olduğu yolundaki davacı iddiası mahkemececiddî görülmüş ve Türkiye Cumhuriyeti Anayasa'sının 151. maddesine dayanılarakAnaysa Mahkemesine baş vurulmuştur.

I.Olay :

Üyesibulunduğu esnaf derneği haysiyet divanının 507 sayılı Kanunun 30. maddesiuyarınca verdiği 49,50 lira para cezasının kaldırılması istemiyle açılan veAnkara Asliye Üçüncü Ticaret Mahkemesinin 1969/ 275 esas sayısını alan davanınduruşması sırasında davacı 507 sayılı Kanunun 30. maddesinde yer alan ve sözkonusu para cezasının kesinliğine ilişkin bulunan hükmün Anayasa'nın 118.maddesine aykırı bulunduğunu ileri sürmüş; mahkeme iddianın ciddî olduğukanısına vararak Anayasa Mahkemesine baş vurulmasına ve duruşmanın başka birgüne bırakılmasına karar vermiştir.

III.Yasa metinleri :

l-İtiraz konusu hüküm :

l,3, 4 Ağustos 1964 günlü, 11769-11771 sayılı Resmî Gazete'lerde yayımlanan(Beşinci tertip düstur, cilt 3, sayfa 2884/2926) 17/7/1964 günlü, 507 sayılı Esnafve Küçük Sanatkârlar Kanunu'nun 30. maddesinin itiraz konusu hükmü kapsayan Cbendi şöyledir : (Sözü geçen cildin 2895. sayfasında yazılı olduğu gibi),

(Madde30/C para cezası: Haysiyet Divanınca, Bakanlık, o yer idare amiri,konfederasyon, derneğin bağlı bulunduğu birlik veya federasyon ve dernekorganları tarafından mevzuata uygun, olarak alınmış kararlar aksine hareketedenlerle, herhangi bir şekilde yasak hareketlerde bulunan dernek mensuplarınaverilecek para cezaları aşağıda gösterilmiştir.

Yukarıfıkrada sayılan kararlarla tebligata uymayan dernek mensuplarına ilk defaverilecek para cezası 10 liradan 50 liraya kadar olup kesindir. Aynı meslekkolunda mükerrer olarak vuku bulacak aynı veya benzeri fiillerde 50 liradan 500liraya kadar para cezası hükmolunur.

Buceza için on gün zarfında ticarî dâvalara bakmakla görevli mahkeme nezdindeitiraz olunabilir.

Mahkemeninvereceği karar kesindir.)

2-Dayanak olarak ileri sürülen Anayasa maddesi :

Mahkemenin,itiraz konusu hükmün Anayasa'ya aykırılığı iddiasının ciddî olduğu kanısınavarışını desteklemek üzere ileri sürdüğü Anayasa'nın 118. maddesi aşağıdadır.

Madde118- Memurlar ve kamu kurumu niteliğindeki meslek teşekkülleri mensuplarıhakkında yapılacak disiplin kovuşturmalarında, isnadolunan hususun ilgiliyeaçıkça ve yazılı olarak bildirilmesi, yazılı savunmasının istenmesi ve savunmaiçin belli bir süre tanınması şarttır.

Buesaslara uyulmadıkça disiplin cezası verilemez.

Disiplinkararları, yargı mercilerinin denetimi dışında bırakılamaz.

Askerkişiler hakkındaki hükümler saklıdır.)

IV.İlk inceleme :

AnayasaMahkemesi içtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 11/6/1970 gününde Lütfi Ömerbaş,Salim Başol, Feyzullah Uslu, Fazlı Öztan, Celâlettin Kuralmen, Hakkı Ketenoğlu,Fazıl Uluocak, Sait Koçak, Avni Givda, Muhittin Taylan, Şahap Arıç, İhsanEcemiş, Ahmet Akar, Halit Zarbun ve Muhittin Gürün'ün katılmalariyle yapılanilk inceleme toplantısında dosyanın eksiği olmadığı ve itirazın Anayasa'nın151. ve 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27. maddelerine uygun bulunduğuanlaşıldığından işin esasının incelenmesi oybirliğiyle kararlaştırılmıştır.

V.Esasın incelenmesi :

İtirazınesasına ilişkin rapor, mahkemenin Cumhuriyet Savcılığı aracılığı ile gelen18/5/1970 günlü, 1969/275 sayılı yazısı ve ekleri, Anayasa'ya aykırılığı ilerisürülen hüküm, Anayasa'ya aykırılık iddiasının ciddiliği kanısına dayanaklıkeden Anayasa maddesi; bunlarla ilgili gerekçeler ve Meclis görüşme tutanakları;konu ile ilişkisi bulunan öteki metinler okunduktan sonra gereği görüşülüpdüşünüldü :

507sayılı Kanunun birinci maddesine göre "esnaf ve küçük sanat sahipleriyleyanlarında çalışanların meslekî, sosyal, ekonomik ihtiyaçlarını gidermek, sanatve ticaretlerinin mesleki ahlâk ve kamu yararına uygun, ahenkli ve verimli birtarzda gelişmesini sağlamak, müşterileri ile aralarındaki münasebetleridüzenlemek amaçları ile kuracakları tüzel kişiliği haiz ve kamu kurumuniteliğindeki meslek kuruluşlarına Esnaf ve Küçük Sanatkârlar Derneği denir."

Buderneklerin organları arasında haysiyet divanlarına da yer verilmiştir. (Aynikanun : Madde 10/Ç) Haysiyet Divanınca dernek üyelerine kesilecek cezalarihtar, tevbih, para cezası ve geçici veya devamlı dernekten çıkarma olmak üzeredört çeşittir. (Madde 30) Burada itirazın kapsamı ile sınırlı olarak yalnızcapara cezası üzerinde durulacaktır.

Bakanlık,o yer idare amiri, konfederasyon, derneğin bağlı bulunduğu birlik veyafederasyon ve dernek organları tarafından mevzuata uygun olarak alınmışkararlar aksine hareket edenlerle herhangi bir şekilde yasak davranışlardabulunan dernek mensuplarına haysiyet divanı karariyle para cezası kesilir.Yukarıda sayılan kararlarla tebligata uymayan dernek mensuplarına ilk kezverilecek para cezası on liradan elli liraya kadardır ve kesindir. Aynı meslekkolunda mükerrer olarak vuku bulacak aynı veya benzeri eylemlerde elli liradanbeşyüz liraya kadar para cezası kesilir. Bu ceza için on gün içinde ticarîdâvalara bakmakla görevli mahkeme katında itiraz olunabilir (Madde 30/C)

507sayılı Kanunun 30. maddesinin C bendinde sözü edilen para cezasını kesenmerciin, haklarında ceza uygulanan kimselerin ve cezanın uygulanmasınıgerektiren eylemlerin niteliklerine ve cezanın konuluş ereğine göre bunun birdisiplin cezası olduğunda kuşku yoktur. Esasen 31. maddede "cezamahkemelerinin beraat kararlarının haysiyet divanınca verilecek disiplinleilgili ve yetkisi içindeki para cezalarının uygulanmasına engellikedemeyeceği" belirtilmiş ve böylece cezanın niteliği bir çeşit kanunîtanımlama ile de açıklığa kavuşturulmuştur. Demek ki itiraz yoluna baş vuranmahkemenin baktığı işte kamu kurumu niteliğindeki bir meslek teşekkülü mensubuhakkında verilmiş bir disiplin karan söz konusudur. Böyle olunca da Anayasa'nın118. maddesinin gözden geçirilmesi gerekecektir.

Anayasa'nın118. maddesinde memurlar ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarımensupları hakkında yapılacak disiplin kovuşturmalarında uyulması gerekli anakurallar yer almıştır. Bu kurullara göre isnadolunan hususun ilgiliye açıkça veyazılı olarak bildirilmesi, yazılı savunmasının istenmesi, savunma için belli birsüre tanınması şarttır. Bu esaslara uyulmadıkça disiplin cezası verilemez.Disiplin kararları yargı mercilerinin denetimi dışında bırakılmaz.

Oysa507 sayılı Kanunun 30. maddesinin C bendinde 10 liradan 50 liraya kadar olanpara cezalarının kesinliği ve ancak 50 liradan yukarı cezalar için ticarîdavalara bakmakla görevli mahkemeler katında itiraz olunabilmesi hükmebağlanmış ve böylece disiplin kararlarının bir bölümü yargı mercilerinindenetimi dışında bırakılmıştır. İmdî itiraz ve incelme konusu hükmün Anayasanın118. maddesine aykırı olduğu ve iptali gerektiği herhangi bir tartışmaya yerbırakmıyacak açıklıkla ortaya çıkmaktadır.

VI.Sonuç :

17/7/1964günlü, 507 sayılı Esnaf ve Küçük Sanatkârlar Kanununun 30. maddesindeki onliradan elli liraya kadar olan para cezalarının kesinliğine ilişkin hükmünAnayasa'ya aykırı olduğuna ve iptaline 15/12/ 1970 gününde oybirliği ile veAnayasa'nın 151. ve 152. maddeleri uyarınca karar verildi.