Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1970/54, K.1971/23 Sayılı Karar - 02/03/1971

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:1970/54

Karar Sayısı:1971/23

Karar Günü:2/3/1971

Resmi Gazete tarih/sayı:6.8.1971/13918

Davacı: Birlik Partisi

Dâvanınkonusu : 12/8/1970 günlü, 13577 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 29/7/1970günlü, 1317 sayılı "274 sayılı Sendikalar Kanununun Bazı MaddelerininDeğiştirilmesi ve 31. maddeye bir bent ile bu Kanuna üç geçici madde eklenmesiHakkındaki Kanunun 1. maddesinde yer alan l., 6., 9., 11., 13. ve 23.maddelerin ve bu kanunun geçici 1. maddesinin Yasama Meclislerinde görüşülmesive kabulü sırasında Cumhuriyet Senatosu Başkanlık Divanının Anayasa'nın 84.maddesine uygun biçimde kurulmamış olması nedeniyle biçim yönünden; ayrıcainsan Hakları Evrensel Beyannamesine, Milletlerarası Çalışma Teşkilâtıtarafından hazırlanan 87 ve 89 sayılı sözleşmelere ve Anayasa'nın Başlangıçbölümü ile 2., 8., 11,, 12., 29., 46. ve 47. maddelerine aykırılığı nedeniylede esas yönünden iptallerine karar verilmesi istenilmiştir.

İlkinceleme :

AnayasaMahkemesi içtüzüğünün 15. maddesi uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında;dâva dilekçesinde tüm olarak iptali istenen maddelerden 13. ve geçici 1.maddeler için hiç gerekçe gösterilmemiş, öteki maddelerin de yalnız birerbölümünün gerekçeleri açıklanmamış bulunduğundan Anayasa Mahkemesinin Kuruluşuve Yargılama Usulleri Hakkındaki 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 26.maddesinin ikinci fıkrasına aykırı düşen bu eksikliğin tamamlanması içindavacıya 45 günlük süre verilmesi 24/11/1970 gününde oybirliği ilekararlaştırılmıştır.

AnayasaMahkemesi 2/3/1971 gününde yaptığı toplantıda dosyayı yeniden incelemiştir.Mahkemenin karar örneğinin 44 sayılı Kanunun 26. maddesinin son fıkrasından dasöz edilerek 14/12/1970 gününde usulünce tebliğ olunduğu, alındı belgesinindosyaya konulduğu, davacının tebliğ gününden başlayan 45 günlük süre içindeeksikliği tamamlayan dilekçesini vermediği anlaşılmıştır.

22/4/1962günlü, 44 sayılı Kanunun 26. maddesinin ikinci fıkrasında "Anayasa'yaaykırılık iddiası ile iptal dâvasını açan kanunların" veya yasamameclisleri içtüzüklerinin hangi hükümlerinin Anayasa'nın hangi maddelerineaykırı olduğunu ve gerekçelerinin neden ibaret bulunduğunu açıklamakzorundadır." dördüncü fıkrasında, "Anayasa Mahkemesince, dilekçenin,kayıt tarihinden itibaren on gün içinde 2 ve 3 üncü fıkralarda gösterilenhususları ihtiva edip etmediği incelenir; varsa noksanlıklar kararla tespitedilir ve 15 günden az olmamak üzere verilecek mehil içinde tamamlanmasıilgililere tebliğ olunur." Beşinci fıkrasında "Yukarıdaki fıkradabelirtilen mehil içinde noksanlıkların tamamlanmaması halinde dâva açılmamış sayılır.Dâvanın açılmamış sayılması hakkındaki karar, Anayasa Mahkemesince verilir. Bukarar, ilgililere tebliğ olunur ve Resmî Gazete'de yayınlanır."denilmektedir.

Görülüyorki bu hükümlerle gerekçesi gösterilmiş olmayan bir iptal isteminin incelenmesikesin olarak önlenmektedir. Kuruldaki görüşmeler sonucunda 13. ve geçici 1.maddeler için hiç gerekçe gösterilmediğinden bu maddelerin incelenemiyeceğindegörüş birliğine varılmıştır.

Ötekimaddelere gelince : Bir iptal isteminde, her birinin tümü Anayasa'ya aykırıgörülen maddelerden bir ya da bir kaçının gerekçesi gösterilmiş, gerekçesigösterilmeyen maddelerin eksiği tamamlanmamış ise istemin gerekçesi gösterilenmaddelerle sınırlı olarak inceleneceğinde kuşku yoktur. Görüş ayrılığı, herbirinin tümünün Anayasa'ya aykırılığı öne sürülen maddelerin birer bölümününgerekçesi gösterildiği halde öteki bölümlerinin gerekçelerinin verilen süreiçinde tamamlanmamış olmasından doğmaktadır. Dâva konusu maddelerinbölümlerinin değil tümünün Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülmüştür. Bu durumdadavacı, 44 sayılı Kanunun 26. maddesi uyarınca her maddenin tümü için gerekçegöstermek zorundadır. Az önce de belirtildiği üzere davacı verilen süreyerağmen eksiği tamamlamadığı için iptal konusu maddelerin ne tümü ne debölümleri incelenebilir. Tersinin düşünülmesi, yani, tümünün iptali istenenmaddelerin kimi bölümlerinin inceleme konusu yapılması eksik gerekçeye dayananiptal istemlerinin incelenmesine yol açar ki bu görüşün 26. maddenin ne yazılışbiçimine ne de yasaya konulmuş ereğine uygun olduğu ileri sürülebilir.

DâvanınAnayasa'ya biçim yönünden aykırılık iddiası bakımından incelenipincelenemeyeceği konusuna gelince : 44 sayılı Kanunun 28. maddesinin birincifıkrası uyarınca Anayasa Mahkemesi kanunların ve yasama meclisi içtüzüklerininAnayasa'ya aykırılığı konusundada ilgililerce gösterilen gerekçelere dayanmağamecbur değildir. Mahkeme istemle bağlı kalmak şartiyle başka gerekçe ile deAnayasa'ya aykırılık kararı verebilir. Bu kuraldan usule ilişkin öteki dâvakoşulları da yerine getirilmiş ise Anayasa Mahkemesince, dâvada dayanılangerekçelerden başka gerekçelerle de bir yasa hükmünün, hem biçim hem de esasyönlerinden iptaline karar verilebileceği anlamı çıkmaktadır. Aslında, biriptal dâvasının biçim yönünden incelenmesi de dâvanın esas incelemesi evresininbir bölümüdür. (Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü Madde : 15) Oysa bîr dâvanın esasyönünden incelenmesine geçilebilmesi 26. maddede gösterilen tüm koşullarınyerine getirilmiş olmasına bağlıdır. Bundan başka dâvanın sadece biçim yönündenincelenebileceği görüşüne yer verilse bile, dâvada biçim yönünden bir iptalnedeni bulunmaması ya da bu yönü hedef tutan istemin reddine karar verilmesihalinde işin esasının incelenmesi evresine geçilmiş olduğu için 44 sayılıKanunun 28. maddesinin birinci fıkrasında yer alan kural uyarınca bu kez deöteki iptal nedenlerinin araştırılması ve incelenmesi zorunluğu ortaya çıkacakve böylece Anayasa'ya aykırılık gerekçesi gösterilmiş bulunmayan yasa hükümlerihakkında Anayasa'ya uygunluk ya da aykırılık kararı verilmesine yol açılmışolacaktır. Böyle bir uygulamanın 26. maddede belirtilen kurallara uygunluğununsavunulacak bir yönü bulunmadığı için dâva biçim yönünden de incelenemez.

Özetlenecekolursa: Süresi içinde eksiği tamamlanmayan ve bu nedenle de esasınınincelenmesi olanağı bulunmayan dâvanın açılmamış sayılmasına karar verilmesigerekir. Başkan Hakkı Ketenoğlu, Üye İhsan Ecemiş dâvanın gerekçesi gösterilmişhükümlere ilişkin bölümünün üyelerden Celâlettin Kuralmen ve Muhittin Gürün dedâvanın biçim yönünden aykırılık iddiası ile ilgili bölümünün incelenmesigerektiğini ileri sürerek çoğunluğun görüşüne katılmamışlardır.

Sonuç:

24/11/1970günlü karar uyarınca 45 gün içinde eksiklik tamamlanmak üzere davacıya 44sayılı Kanunun 26. maddesinin son fıkrasındanda söz edilerek 14/12/1970 günündetebligat yapıldığı halde karar gereğini yerine getirmediği anlaşıldığındandâvanın açılmamış sayılmasına Hakkı Ketenoğlu, Celâlettin Kuralmen, İhsanEcemiş ve Muhittin Gürün'ün karşıoylariyle ve oyçokluğu ile 2/3/1971 günündekarar verildi.

KARŞIOYYAZISI

Davacıparti, sözü geçen 1317 sayılı Kanunun, tümünün Anayasa"ya aykırı olduğunuiki gerekçeye dayandırmaktadır :

1-Cumhuriyet Senatosundaki görüşülmesi sırasında, Senato Başkanlık DivanınınAnayasa'nın 84. maddesine uygun biçimde kurulmamış olması nedeniyle kanun,biçim yönünden Anayasa'ya aykırı duruma düşmüştür.

2-Maddelerinin taşıdığı hükümler bakımından Anayasa'ya aykırıdır.

Dâvadilekçesinde, biçim yönünden ileri sürülen iddianın gerekçesi eksiksiz olarakaçıklanmış ve esasen mahkememiz de bu yönden bir eksiklik bulmamıştır.

Ancak,maddelere ilişkin iddiaların gerekçelerinin ya hiç gösterilmediği,gösterilenlerin de eksik olduğu tespit edildiğinden bu eksiklerin tamamlanmasıdavacı partiden istenmiş, fakat süresi içinde eksikleri giderilmemiştir.

Buduruma göre olayda, 44 sayılı Kanunun 26. maddesinin uygulanarak dâvanınmaddelere yönelen bölümünün reddi yerindedir.

Bunakarşı, iptal dâvalarında, biçim yönünden ileri sürülen iddialar başlı başınabir iptal istemi gerekçesi teşkil ettiklerinden, bu dâva da, maddelere hiçdokunulmadan, sadece bu gerekçeye dayanılarak açılabilirdi. Dilekçede sözkonusu yön bakımından bir eksiklik de bulunmadığına göre dâvanın biçim yönündenele alınarak incelenmesi zorunluluğu ortadadır.

Bunedenle kararın bu bölümüne karşıyız.