Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1970/55, K.1971/57 Sayılı Karar - 15/06/1971

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:1970/55

Karar Sayısı:1971/57

Karar Günü:15/6/1971

Resmi Gazete tarih/sayı:24.2.1972/14109

İptaldâvasını açan : Millet Meclisinin üye tamsayısının altında biri tutarım geçensayıdaki üyeleri.

İptaldâvasının konusu : 11/6/1970 günlü, 13516 sayılı Resmî Gazete'de yayınlanan6802 sayılı Gider Vergileri Kanununa ek 28/5/1970 günlü, 1267 sayılı KanununAnayasa'nın 2., 4., 5., 6., 8., 61. ve 64. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülerek iptali istenmiştir.

II.YASA METİNLERİ :

l-İptali istenin kanun :

İptaliistenen 28/5/1970 günlü, 1267 sayılı "6802 sayılı Gider Vergileri Kanununaek Kanun", 11/6/1970 günlü, 13516 sayılı Resmî Gazete'de çıkan metne göreşöyledir :

Verginispet ve hadlerinde yapılacak değişiklikler:

Maddel- 13 Temmuz 1956 günlü ve 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu ve bu Kanunun ekve değişiklikleri mevzuuna giren ve aynı kanuna bağlı tablolarda ve kanununmahsus kısım ve bölümlerinde gösterilen maddeler ve hizmetlerden gerekligörülenlerin, işbu kanunun yürürlüğe girdiği tarihteki vergi nispet ve hadleriile bu kanunda sonradan yapılacak değişikliklerle artırılacak, indirilicek veyavergi mevzuuna alınacak madde ve hizmetler İçin yeniden ihdas edilecek verginispet ve hadlerini, Maliye Bakanlığının teklifi üzerine bir misline kadarartırmaya ve artırılan bu nispet ve hadleri kanunî seviyelerine kadar indirmeyeve bu nispet ve hadler arasında gerekli değişiklikleri yapmaya Bakanlar Kuruluyetkilidir.

StokBeyanı :

Madde2- Bu kanun gereğince; kararname ile vergi nispet ve hadleri artırılmış olup daeski nispet ve hadler üzerinden vergilendirilmiş olan maddeler, vergiyüklerinde eşitlik sağlamak maksadiyle eski ve yeni nispet ve hadler arasındakifarklara göre vergilendirilir.

Bumaddeleri imalât veya ticaret maksadiyle ellerinde bulunduran gerçek veya tüzelkişilerle bunların bilcümle şube acenta, bayi, komisyoncu ve sair satıcıları,vergi nispet ve hadlerini yükselten kararnamenin yürürlük tarihindeki anadepo,depo ticarethane, mağaza ve tanklarında veya sair yerlerde veya yolda bulunanmallarım, bunların değerlerini, miktar ve sıkletlerini, bulundukları yerler itibariylebir beyannameye kaydetmeye ve beyannameyi Maliye Bakanlığınca bu konudayapılacak ilânı takip eden günün akşamına kadar bağlı oldukları yer vergidairesine vermeye mecburdurlar.

Beyannamevermek mecburiyetinde olanlar, yukarıda zikrolunan kendilerine ait yerlerdemevcut olup, başkalarına satılmış fakat bedelleri henüz tahsil edilmemiş veyahibe edilmiş veya sair suretlerle mülkiyeti devredilmiş maddeleri debeyannamelerinde göstermek zorundadır.

Stoklarüzerinden ölçü esasına veya alış bedeline göre tarh ve tebliğ edilecek farklarile perakendecilerin ellerinde bulunan miktarı 200 kilogram veya alış bedeli500 lirayı geçmiyen maddelerden stok beyanına tabi tutulmıyacak olanlar bukanun gereğince çıkarılacak kararnamelerde gösterilir.

Beyanüzerinde tarh olunan farklar, tebliğ tarihini takip eden aybaşından itibareniki ay içinde, her ay bir taksit olmak üzere iki eşit taksitte ödenir.Vadesinde ödenmeyen farklar hakkında Amme Alacaklarının Tahsili Uslu hakkındakiKanun uygulanır.

Süresindebeyanda bulunmıyanların veya noksan beyanda bulunanların beyan etmedikleri veyanoksan beyan ettikleri maddeler ve değerlerine ait farklar iki kat zamlı olaraktahsil olunur.

Cezalarhariç, Vergi Usul Kanunun diğer hükümleri bu farklar hakkında da uygulanır.

Madde3- Bu kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Madde4- Bu kanunun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.)

2-Davacının dayandığı Anayasa maddeleri ;

Davacınındayanak olarak ileri sürdüğü Anayasa maddeleri şunlardır:

(Madde2- Türkiye Cumhuriyeti, insan haklarına ve Başlangıçta belirtilen temelilkelere dayanan millî demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk devletidir.

Madde4- Egemenlik kayıtsız şartsız Türk Milletinindir.

Millet,egemenliğini, Anayasa'nın koyduğu esaslara göre, yetkili organlar eliylekullanır.

Egemenliğinkullanılması, hiçbir suretle belli bir kişiye, zümreye veya sınıfa bırakılamaz.Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasa'da almıyan bir devlet yetkisikullanamaz.

Madde5- Yasama yetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez.

Madde6- Yürütme görevi, kanunlar çerçevesinde, Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulutarafından yerine getirilir.

Madde8- Kanunlar Anayasa'ya aykırı olamaz.

Anayasahükümleri, yasama yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve kişileribağlıyan temel hukuk kurallarıdır.

Madde61- Herkes, kamu giderlerini karşılamak üzere, malî gücüne göre vergi ödemekleyükümlüdür.

Vergi,resim ve harçlar ve benzeri malî yükümler ancak kanunla konulur.

Madde64- Kanun koymak, değiştirmek ve, kaldırmak, Devletin bütçe ve kesinhesap kanuntasarılarını görüşmek ve kabul etmek, para basılmasına, genel ve özel afilânına, mahkemelerce verilip kesinleşen ölüm cezalarının yerine getirilmesinekarar vermek, Türkiye Büyük Millet Meclisinin yetkilerindendir.)

III.İLK İNCELEME:

AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 26/11/1970 gününde Lûtfi Ömerbaş,Celâlettin Kuralmen, Hakkı Ketenoğlu, Fazıl Uluocak, Avni Givda, Nuri Ülgenalp,Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Recai Seçkin, Ahmet Akar, Halit Zarbun, Kani Vrana,Muhittin Gürün, Şevket Müftügil, Ahmet H. Boyacıoğlu'nun katılmalarıyle yapılanilk inceleme toplantısında.;

Tümününİptali istenilen 28/5/1970 günlü 1267 sayılı Kanunun, 11/6/1970 günlü, 13516sayılı Resmi Gazete'de yayınlandığı; dava dilekçesinin 8/9/1970 gününde 1026sayı ile Anayasa Mahkemesi kaydına geçtiği ve davanın süresi içinde olduğu,dava dilekçesinin Millet Meclisinin 80 üyesince imzalandığı ve dilekçe altındaadları ve soyadları yazılı bulunanların Millet Meclisi üyesi olduklarının T. B.M. M. Zatişleri ve Evrak Müdürlüğünce 30/7/1970 gününde onandığı, davayıaçanların toplamının Millet Meclisinin, Anayasa'nın 67. maddesine göre, üyetamsayısının altıda birini geçtiği, dâva dilekçesinde 22/4/1962 günlü, 44sayılı Kanunun 25. maddesinin son fıkrası uyarınca, Millet Meclisi İstanbulÜyesi Reşit Ülker'in kendisine tebligat yapılacak üye olarak gösterildiği vedosyanın eksiği olmadığı anlaşılmış ve Anayasa'nın 147., 149. ve 150. ve 44sayılı Kanunun 21., 22., 25., ve 26. maddelerine uygun olduğu görülen işinesasının incelenmesine oybirliği ile karar verilmiştir.

IV.ESASIN İNCELENMESİ :

Dâvadilekçesi, itirazın esasına ilişkin rapor, Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülenkanun, aykırılık, görüşüne dayanaklık eden Anayasa maddeleri; bunlarla ilgiligerekçeler ve başka yasama belgeleri; konuya ilişkin öteki metinler okunduktansonra gereği görüşülüp düşünüldü :

6802sayılı Gider Vergileri Kanunu ve bu Kanunun ek ve değişikliklerinde vergiyetabi tutulan madde ve hizmetler gösterilmiş olup 1267 sayılı Kanunla bu verginispet ve hadlerinin artırılması veya kanunî seviye-side indirilmesidüzenlenmiştir. Bu madde ve hizmetlerden faydalanan herkes, artırılan vergiyiödeyeceği cihetle kanun genel ve objektiftir. Yürürlükten kaldırılıncaya kadaruygulanacağından daimidir. Onun içindir ki bu konuya yönelen iddialar yerindegörülmemiştir.

1267sayılı Kanunla, Gider Vergileri Kanunundaki vergi nispet ve hadleri ile sözügeçen kanundan sonra da yapılacak değişikliklerle artırılacak, indirilecek veyavergi mevzuuna alınacak madde ve hizmetler için ihdas edilecek yergi nispet vehadlerinde, bir misline kadar artırmak ve artırılan bu nispet ve hadleri kanuniseviyelerine indirmek suretiyle değişiklikler yapmak yetkisi Bakanlar Kurulunaverilmiş; ayrıca eski nispet ve hadler üzerinden vergilendirilmiş stoklar da buhükme tabi tutulmuştur.

Verginispet ve hadlerinde değişiklik yapmak kanunun değiştirilmesi anlamına, gelir.Kanunu değiştirmek ise Büyük Millet Meclisine ait olup bu yetkinin BakanlarKuruluna verilmesi Anayasa'nın yasama yetkisinin Türkiye Büyük MilletMeclisinin olduğunu, bu yetkinin devredilemiyeceğini, kanun koymak, değiştirmekve kaldırmanın Türkiye Büyük Millet Meclisinin yetkilerinden bulunduğunubelirleyen 5. ve 64. maddelerine aykırıdır.

Herkeskamu giderlerini karşılamak üzere, malî gücüne göre vergi ödemekle yükümlüdür.Vergi, resim ve harçlar ve benzeri malî yükümler ancak kanunla konulur.(Anayasa 'madde 61)

AnayasaMahkemesinin 1970/29 - 48 sayılı, 22/10/1970 günlü ve 1967/41-1969/57 sayılı,23-25/10/1969 günlü kararlarında da açıklandığı üzere; (18/4/1971 günlü, 13813sayılı ve 12/3/1971 günlü, 13776 sayılı Resmî Gazeteler.)

AnayasaKoyucusu her çeşit malî yükümün kanunla konulmasını buyururken keyfi ve takdiriuygulamaları önliyecek ilkelerin kanunda yer alması ereğini gütmüştür.Yükümler, belli başlı unsurları açıklanarak ve çerçeveleri kesin çizgilerlebelirtilerek mutlaka kanunla düzenlenmelidir. Anayasa'nın 61. maddesinintemelinde yatan düşünce vergiye ilişkin önemli konuların Yasama Meclislerincedüzenlenmesi sağlamaktır. Kuralların yorumu sırasında onların konuluş amaçlarıbir yana bırakılamaz. Amaca dayanan yorum ise 61. maddedeki "vergikoyma" kavramını geniş biçimde yorumlama zorunluğunu doğurur. Vergi koymakavramının içine vergi oranında değişiklik yapma kavramı da girmektedir.Vergiyi artırma, indirme vergi koymak gibi büyük bir önem taşımaktadır, bunedenle verginin artırılması ve indirilmesi de kanunla yapılır. Onun içindir kikararname île vergi oranlarında değişiklik yapılması Anayasa'nın 61. maddesineaykırıdır.

AnayasaMahkemesinin vergi kanunlarında denetliyeceği konulardan birisi de kanunun malîgüce saklı tutup tutmadığı keyfiyetidir. Vergi oranının tayini vedeğiştirilmesi kararname ile olunca Anayasa Mahkemesi bu açıdan denetimyapamaz. 1267 sayılı Kanun bu yönden de Anayasa'nın 61. maddesine aykırıdır.

Dâvakonusu kanunu tasarı halinde iken inceleyen Geçici Komisyon raporunda; AnayasaMahkemesinin, 5237 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 21. maddesinin üçüncüfıkrasında yer alan "Bu levhalardan belediye meclislerince düzenlenecektarifeye göre yıllık bir resim alınır" hükmünün Anayasa'nın 61. maddesineaykırı olduğundan iptaline ilişkin 29/3/1966 günlü, 1965/45 - 1966/16 sayılıkararının (Anayasa Mahkemesi Kararlar Dergisi-Sayı: 4, Sayfa 90-94)gerekçesindeki yükümlerin en yüksek sınırları tayin olunmalıdır." gösüşünedayanılmakta ise de; bu kararda "mükellef, matrah ve oran yönleri her malîyükümün özelliğine göre değişmekte olduklarından bu düzenleme her birisi içinkanunla ayrı ayrı yapılmalı ve hiç olmazsa anahatları, başka bir deyimleçerçeveleri belirtilmeli ve bazılarının niteliklerine göre matrah ve oran içinbu mümkün olmazsa yükümlerin en yüksek sınırlarının tayin edilmesigerektiği" belirtilmiştir. Sözü geçen karara ilişkin kanun hükümleriyle bukez iptali istenen kanunun düzenlediği konular aynı nitelikte değildir. 1267sayılı Kanunun kapsadığı alanda oranın saptanması mümkündür.

YineGeçici Komisyon raporunda Kaçakçılığın Men ve Takibi hakkındaki 1918 sayılıKanuna ek 6829 sayılı Kanunla ilgili 10/12/1962 günlü, 962/198 - 111 sayılı(Anayasa Mahkemesi Kararlar Dergisi - Sayı l, Sayfa 29 - 36) kararıngerekçesine dayanılmışsa da; bu kanunla kaçakçılığın önlenmesi için tamamenidarî nitelikte bazı düzenlemeler öngörülmüş ve Anayasa'nın 61. maddesindekigibi bir ilke de bulunmamış olduğundan o kararda beliren görüşün bu dâvanınkapsadığı konuda aynen geçerli olacağını düşünmek yerinde değildir.

Yukarıdaaçıklanan nedenlerle dâva konusu 1267 sayılı Kanunun, Anayasa'nın 5., 61., 64.maddelerine aykırı olduğundan, iptali gerekir. Fazıl Uluocak, Sait Koçak, İhsanEcemiş, Halit Zarbun ve Lütfi Ömerbaş bu görüşe katılmamışlardır.

V.SONUÇ:

1-28/5/1970 günlü, 1267 sayılı "Gider Vergileri Kanununa ek Kanun" untümünün Anayasa'nın özellikle 61., 64. ve 5. maddelerine aykırı olduğuna veiptaline Fazıl Uluocak, Sait Koçak, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun ve LütfiÖmerbaş'ın karşı oylarıyla ve oyçokluğu ile;

2-İptal kararının Anayasa'nın 152. ve 44 sayılı Kanunun 50. maddeleri gereğince10 Aralık 1971 günü yürürlüğe girmesine Avni Givda'nın karşı oyu ile veoyçokluğu ile,

15/6/1971gününde karar verildi.

KARŞIOYYAZISI

Anayasa'nın152. ve 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 50. maddelerindeki yetkiyedayanılarak yürürlükleri ileri bir tarihe bırakılmış iptal kararlarınınkapsadığı hükümlerin yerine şimdiye dek hiçbir zaman süresi içinde yenilerigetirilmemiştir. Onun içindir ki Anayasa'ya birkaç yönden birden aykırılığısaptanan 28/5/1970 günlü, 1267 sayılı "Gider Vergileri Kanununa EkKanun"un iptaline 15/6/1971 gününde karar verildiği halde, 10/12/1971gününe kadar yürürlükte bırakılması gereksizdir.

1970/55-1971/57sayılı 15/6/1971 günlü kararın bu bölümüne yukarıda açıklanan nedenle karşıyım.

Üye

Avni Givda

KARŞIOYYAZISI

Anayasa'nın61. maddesi ile güdülen amacın, başka bir deyimle, Anayasa'nın malî yükümlerinkanunla konulmasını öngören ilkesini korunması için, malî yükümün konusunun,matrahının ve en yüksek oran ve sınırının kanunla saptanmış olması gerekir.Çünkü, ancak böylelikle, malî yükümün yeterince belirmiş olacağı ve idarenindilediği konu ve alanda, dilediği oran ve ölçüde, gelişigüzel vergi koyupuygulamasına olanak kalmayacağı açıktır. Uygulamada duyulan ihtiyaca göre vergioranlarının, kanunun çizdiği sınırlar içinde değiştirilebilmesi ise,Anayasa'nın malî yükümlerin kanunla konulacağını buyuran 61. maddesi hükmüneaykırılık teşkil etmeyen, Doktrinde ve cari hukukumuzda yerleşmiş bir yoldur.Anayasa Mahkemesinin daha önceki bazı kararlarında da, malî yükümlerin kanunlakonulmuş sayılması için, o yükümün konusunun, matrahının ve oran bakımından dayerine göre en yüksek sınırlarının kanunda gösterilmesi gerektiği görüşü kabuledilmiş olup incelenen konuda da aynı ilkenin benimsenmesine bir engelgörülmemektedir. İnceleme konusu kanunda da malî yükümün belli unsurlarıaçıklanmış ve çerçevesi çizilmiştir.

Öteyandan kanun koyucu kabul ettiği bir oran ve sınırın iki katma kadarartırılabilme olanak ve yetkisini tanımakla bu ölçüdeki bir yüküme dahimükelleflerin malî güçlerinin mütehammil olduğunu da kabul etmişsayılacağından, Anayasa Mahkemesinin, gerekli görürse dava konusu hükmü buyönden de denetlemesine bir engel yoktur.

Vergioran ve sınırlarında değişiklik yapılması yetkisi mutlak olarak tanınmışolsaydı böyle bir durumum kanun koyma veya kanunu değiştirme yetkisinin devrianlamına geleceğinden şüphe edilemedi. Ancak iptal edilen kanunda, yürütmeye,vergi koymak veya vergi oran ve sınırlarında dilediği ölçüde değişiklik yapmakyetkisi tanınmış değildir. Yürütmeye kanunun saptadığı sınırlar içindeki oranve sınırlarından, duyulacak ihtiyaca en uygun olanını uygulamak yetkisitanınmıştır. Bu bakımından ortada Anayasa'nın 5. ve 64. maddelerine de biraykırılık görülmemektedir.

Bunedenlerle 28/5/1970 günlü ve 1267 sayılı Kanunun iptali kararına karşıyız.