ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1970/62
Karar Sayısı : 1971/2
Karar Tarihi:7/1/1971
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Trabzon Asliye BirinciHukuk Mahkemesi.
İTİRAZIN KONUSU : Karadeniz Teknik Üniversitesiadı ile Trabzonda bir üniversite kurulması hakkındaki 20 mayıs 1955 günlü, 6594sayılı Kanunun öğretim üyelerinin atanmaları yolunu ve uygulanacak mevzuat veprogramları gösteren geçici 1. maddesinin, 22 mayıs 1967 günlü, 871 sayılıKanunun, 6594 sayılı Kanunun 2. maddesine bir fakültenin kuruluşunun nasıl tamamlanmışsayılacağına ilişkin olarak bir fıkra ekleyen 1. maddesinin ve 19 eylül 1963günlü, 336 sayılı Kanunun, 6594 sayılı Kanunun geçici 2. maddesini değiştirenve rektör ile dekanların atanmalarını Milli Eğitim Bakanına veren geçici 1. maddesininAnayasanın 120. maddesine aykırı bulunduğu yolundaki iddianın ciddi olduğukanısı ile, iptallerine karar verilmesi mahkemece istenilmiştir.
I-Olay :
İzinsiz ve mazeretsiz olarak işleri başına dönmemeleri nedeniyle,Milli Eğitim Bakanlığı Disiplin Komisyonunun 14.1.1970 günlü, 404.1-37 sayılıkararı ile işten çekilmiş sayılan Trabzon, Karadeniz Teknik Üniversitesidoçentlerinden iki kişi aleyhine, Trabzon Hazine Avukatı tarafından, 24.1.1969gününden 31.1.1970 gününe kadar ödenmiş bulunan ücretlerin kendilerindenistirdadı hakkında açılmış olup Trabzon Asliye 1.Hukuk Mahkemesinin Esas:1970/685 ve 1970/686 sayılarında kayıtlı bulunan davaların duruşmalarısırasında, yukarıda konu bölümünde gün ve sayıları yazılı kanunların istek ileilgili maddelerinin bu davalar nedeniyle uygulama yerleri bulunup Anayasanın120. maddesine aykırı oldukları davalıların vekilleri tarafından ilerisürülmesi üzerine, mahkemece de bu ileri sürmelerin ciddi olduğu kanısınavarılarak, itiraz konusu edilmiş bulunan kanun hükümlerinin iptalleri içinmahkememize başvurulmasına karar verilmiştir.
II-İtiraz yoluna başvuran mahkemenin itiraz gerekçesinin özeti:
Anayasanın 120. maddesinin beşinci fıkrasına göre,üniversitelerin kuruluşu ve işleyişleri, organları ve bunların seçimleri, görevve yetkileri, öğretim ve araştırma görevlerinin üniversite organlarıncadenetlenmesi, bu esaslara göre kanunla düzenlenmektedir. Trabzon, KaradenizTeknik Üniversitesi bir üniversite olarak kuruluş işlemekte ise de, bugünekadar özerkliğini elde edememiş ve Milli Eğitim Bakanlığının emir ve arzularınabağlı bir üniversite şeklinden kurtulamamıştır.
Anayasanın 120. maddesinin üçüncü fıkrasında, gerek üniversitelerve gerek öğretim üyeleri arasında hiçbir ayırım yapılmadan, “Üniversiteorganları, öğretim üyeleri ve yardımcıları, üniversite dışındaki makamlarca,her ne suretle olursa olsun görevlerinden uzaklaştırılamazlar” denildiğinegöre, bir üniversite olduğunda ve bu şekilde işlendiğinde hiç kuşku bulunmayanKaradeniz Teknik Üniversitesinin öğretim üyeleri bulunan davalılara, MilliEğitim Bakanlığı Disiplin Komisyonu’nun disiplin cezası vermesinin Anayasayaaykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
Zira Milli Eğitim Bakanlığı Disiplin Komisyonunun, üniversite içiyetkili bir organın yerine kendisini koyarak, bu şekilde bir karar vermeyetkisini taşımadığı bir gerçektir. Üniversitelerin genel idarenin bir parçasıolmadığı, diğer mevzuat ile de doğrulanmaktadır. Gerek Anayasaya ve gerekÜniversiteler Kanununa göre öğretim üyeleri hakkında açıklama olmayan hallerde,genel hükümlere gidilemez. Bu bakımdan, Milli Eğitim Bakanlığının, “genelhükümlere gidilmesi isabetli olacağı” gerekçesiyle davalılar hakkında 788sayılı Kanunun 53. maddesini uygulayarak cezalandırma yetkisini kullanmasıolanağı yoktur. 4936 sayılı Üniversiteler Kanununun 46. maddesindeki disiplincezalarını verme yetkisi, aynı kanun uyarınca Üniversite Senatosuna aitbulunduğuna göre, Bakanlık Disiplin Komisyonunun, kendisini bu organ yerinekoyması ve kendisine ait olmayan bir yetkiyi kullanarak davalılara disiplincezası vermesi Anayasaya aykırı düşmektedir.
Karadeniz Teknik Üniversitesi Ortadoğu Teknik Üniversitesi gibiözel kanuna göre kurulmuş bir Devlet üniversitesi olmayıp, anayasasalhaklarını, kurulduğu 1965 yılında kazanmış bir üniversitedir. Bu üniversite,iki fakültesinin açılması ile beraber, Üniversiteler Kanunundaki bütün hak vevecibeleriyle bir özerk kamu tüzel kişisi olarak kurulmuş demektir. Bundansonra, fakültelerin görevleri, işleyişi ve öğretim üyeleriyle dekan verektörlerin atanmaları gibi, üniversitelerin kendi organlarına ait tümyetkiler, bu organlara geçmiş bulunmaktadır.
Bu itibarla Anayasanın 120. maddesine aykırı hükümleri taşıdığıanlaşılan, 22 mayıs 1967 günlü, 871 sayılı Kanunun 1. maddesiyle 19 eylül 1963günlü, 336 sayılı Kanunun geçici 1. maddesinin ve 20 mayıs 1955 günlü, 6594sayılı Kanunun geçici 1. maddesinin iptaline karar verilmesi istenmiş bulunmaktadır.
III-İtiraz konusu edilen kanun hükümleri :
Mahkemece iptalleri istenilen kanun hükümleri şöyledir:
1-20 mayıs 1955 günlü, 6594 sayılı Karadeniz Teknik Üniversitesiadiyle Trabzonda bir Üniversite Kurulması hakkındaki kanunun iptali istenen geçici1. maddesi :
“Muvakkat Madde 1- Bu kanunun 3. maddesi gereğince hükmi şahsiyetiktisap edinceye kadar, Karadeniz Teknik Üniversitesi tedris elemanları 4936sayılı Üniversiteler Kanunundaki derece ve selâhiyeti haiz zevat arasındanMaarif Vekilliğince tayin olunur.
Bu üniversitede bu devre zarfında diğer hususat için benzerifakültelerin mevzuat, program, nizamname ve talimatnameleri tatbik edilebilir.”
2-19 eylül 1963 günlü, 336 sayılı, Karadeniz Teknik Üniversitesiadiyle Trabzonda bir Üniversite Kurulması hakkındaki 6594 sayılı Kanuna ekkanunun iptali ileri sürülen geçici 1. maddesi:
“Geçici Madde 1- 6594 sayılı Kanunun geçici 2. maddesi aşağıdakişekilde değiştirilmiştir.
Tüzel kişilik kazanıncaya kadar; Karadeniz Teknik Üniversitesininbaşında aylıklı profesörlerden, Milli Eğitim Bakanının teklifi üzerine müşterekkararla tayin edilen bir rektör; Fakültelerin başında da aylıklı profesörlerdenMilli Eğitim Bakanınca tayin edilen bir dekan bulunur.”
3- 22 mayıs 1967 günlü, 871 sayılı, 336 ve 535 sayılı Kanunlardadeğişiklik yapılması hakkındaki kanunun itiraz konusu edilen 1. maddesi:
“Madde 1-20 mayıs 1955 günlü, 6594 sayılı Karadeniz TeknikÜniversitesi adiyle Trabzonda bir Üniversite Kurulması hakkındaki Kanunun 2.maddesineaşağıdaki fıkra eklenmiştir:
Bir fakültenin kuruluşunun tamamlanması; o fakültenin kadrosundaprofesörler kurulunu teşkil edecek aylıklı en az 6 profesörün bulunmasına bağlıdır.”
IV-Mahkemenin dayandığı Anayasa hükümleri :
Mahkemenin gerekçesine dayanak yaptığı, Anayasa maddesi:
“Madde 120- Üniversiteler, ancak Devlet eliyle ve kanunlakurulur. Üniversiteler, bilimsel ve idari özerkliğe sahip kamu tüzelkişileridir.
Üniversiteler, kendileri tarafından seçilen yetkili öğretimüyelerinden kurulu organları eliyle yönetilir ve denetlenir; özel kanuna görekurulmuş Devlet üniversiteleri hakkındaki hükümler saklıdır.
Üniversite organları, öğretim üyeleri ve yardımcıları, üniversitedışındaki makamlarca, her ne suretle olursa olsun, görevlerindenuzaklaştırılamazlar.
Üniversite öğretim üyeleri ve yardımcıları serbestçe araştırma veyayında bulunabilirler.
Üniversitelerin kuruluşu ve işleyişleri, organları ve bunlarınseçimleri, görev ve yetkileri, öğretim ve araştırma görevlerinin üniversite organlarıncadenetlenmesi, bu esaslara göre kanunla düzenlenir.
Siyasi partilere üye olma yasağı, üniversite öğretim üyeleri veyardımcıları hakkında uygulanmaz. Ancak, bunlar partilerin genel merkezleridışında yönetim görevi alamazlar.
V-İlk inceleme :
Anayasa Mahkemesi, karar altında imzaları bulunan Başkan, Başkanvekili ve üyelerin katılmaları ile yaptığı toplantıda, Anayasa Mahkemesiİçtüzüğünün 15. maddesi hükmü uyarınca ilk incelemeyi yaparak, aşağıdaaçıklanan konuları görüşmüş ve karara bağlamıştır:
Anayasanın 151. ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkındaki 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27. maddelerihükümlerine göre, mahkemeler, ancak bakmakta oldukları bir dava dolayısiyleAnayasa Mahkemesine itiraz yoluyla başvurabilirler. Bir davanın esasen varsayılabilmesi için ise, onun kanunlara uygun olarak açılmış ve ayrıcamahkemenin yetkisi içine girmekte bulunmuş olması gerekir.
Bundan başka, aynı hükümler uyarınca, mahkemelerin bubaşvurmaları, o dava nedeniyle uygulanacak kanun hükümleriyle dahi sınırlıbulunmaktadır.
Dosya içindeki kâğıtların incelenmesi sonunda, itiraz yolunabaşvuran mahkemenin kanuna göre bakmakta olduğu bir davanın bulunması koşulunungerçekleştiği görülmüş ise de, bu davalar nedeniyle uygulanacak kanun hükümleriarasında, mahkemenin itiraz konusu yapıp iptallerine karar verilmesini istediğikanun hükümlerinin yer alıp almadığı yönünün ayrıca incelenip belli edilmesigerekmiştir.
Milli Eğitim Bakanlığı Disiplin Komisyonunun, dosya içindekikâğıtlar arasında bulunan 14.1.1970 günlü, 404.1-37 sayılı kararınınincelenmesi sonunda, adı geçen Bakanlığın 27 haziran 1969 günlü, 430.6/2600sayılı öneri yazısı üzerine davalıların, yükümlü oldukları ödevleri yerinegetirmemeleri ve ayrıca izinsiz ve özürsüz olarak işleri başına gelmemelerinedenleriyle, 4936 sayılı Üniversiteler Kanununun 46. maddesinin ( c) fıkrasıhükmü uyarınca, görevlerini izinsiz ve mazeretsiz olarak terk ettikleri gündenitibaren (işten çekilmiş) sayılmalarına karar verildiği anlaşılmıştır.
Milli Eğitim Bakanlığı Disiplin Komisyonunun davalılar hakkındaaldığı bu kararın bir yönetim işlemi niteliğinde olduğunda ve dayandığıkurallar bakımından, kanuna hangi nedenle aykırı olursa olsun, yargısaldenetiminin, ancak idari yargı yerlerinin yetkisi içine girdiğinde hiçbir kuşkubulunmadığı gibi, kanuna uygun bir şekilde dava edilip yetkili ve görevli idariyargı yerince usulen kaldırılması sağlanmadığı sürece geçerli bulunacağından,itiraz yoluna başvuran mahkemece görülmekte olan söz konusu davaların nedeninedayanak olması dolayısiyle olsa dahi, bu mahkemece bir denetime bağlıtutulmasına olanak düşünülemez.
Kaldı ki itiraz konusu edilen kanun maddelerinde Karadeniz TeknikÜniversitesi öğretim üyelerinin disiplin soruşturmalarının Milli EğitimBakanlığı Disiplin Komisyonunca yapılabileceği hakkında bir hüküm debulunmamaktadır.
Bu nedenlerle, sözü geçen disiplin kararının alınmasında dayanılankanun hükümleri ile davalıların bağlı bulundukları kuruluşlara ilişkinkanunların itiraz konusu yapılan maddeleri arasında hukuki bir bağlantıkurulması olanaksızdır.
Yukarıdaki açıklamalardan, itiraz konusu edilip iptalleriistenilen kanun hükümlerinin mahkemece görülmekte olan her iki davada uygulamayerleri bulunma koşulunun gerçekleşmediği anlaşıldığından, itirazın, mahkemeninyetkisizliği yönünden reddine karar verilmelidir.
SONUÇ : İtiraz konusu 6594 ve 336 sayılı Kanunların geçici 1. maddeleri ve871 sayılı Kanunun 1. maddesi mahkemenin bakmakta bulunduğu davaya uygulayacağıhükümlerden olmadığından itirazın mahkemenin yetkisizliği yönünden reddine 7.1.1971gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkan
Hakkı KETENOĞLU
Başkan Vekili
Lütfi ÖMERBAŞ
Üye
Celâlettin KURALMEN
Üye
Sait KOÇAK
Üye
Avni GİVDA
Üye
Nuri ÜLGENALP
Üye
Muhittin TAYLAN
Üye
İhsan ECEMİŞ
Üye
Recai SEÇKİN
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Halit ZARBUN
Üye
Kâni VRANA
Üye
Muhittin GÜRÜN
Üye
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Ahmet H. BOYACIOĞLU