ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1971/15
Karar Sayısı : 1971/28
Karar Tarihi:4/3/1971
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Yenice Asliye CezaMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 4.4.1929 günlü, 1412 sayılıCeza Muhakemeleri Usulü Kanununun 97. maddesinde yer alan “Ancak tehirindemazarrat umulan hallerde Cumhuriyet Müddeiumumileri ve müddeiumumilerin muavinisıfatiyle emirlerini icraya memur olan zabıta memurları arama yapabilirler”hükmiyle, 4.7.1934 günlü, 2559 sayılı Polis Vazife ve Selâhiyet Kanununun 9. maddesininE bendinde yer alan “Zabıta şüphe üzerine bu kabil eşhasın üzerini arayabilir”hükmünün, Anayasa’nın 11.,14. ve 15/2. maddelerine aykırı olduğu yolundaCumhuriyet Savcısınca ileri sürülen iddiayı mahkemede ciddi görerek benimsemişve Anayasa’nın 151. maddesine dayanılarak Anayasa Mahkemesine başvurulmuştur.
I-Olay :
Jandarma karakoluna götürülen ve yapılan arama sonucunda üstündebıçak bulunan sanık hakkında, 6136 sayılı Kanunun 15. ve tehdit suçundan ötürüTürk Ceza Kanununun 191/1. maddeleri uyarınca, 17.1.1970 günlü, 1970/33-1970/10sayılı iddianame ile dava açılmıştır. Yenice Asliye Ceza Mahkemesinde 1970/10esas sayısını alan davanın 17.2.1971 günlü duruşmasında Cumhuriyet Savcısı,Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 97. maddesinin birinci fıkrasının ve PolisVazife Selâhiyet Kanununun 9. maddesinin E bendinin aramaya ilişkinhükümlerinin Anayasaya aykırı olduğunu ileri sürmüş ve bu yoldaki itirazınciddi olduğu kanısına varan mahkeme de iptal istemi ile Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.
II-Mahkemenin gerekçesi özeti:
1-Anayasanın 15. maddesinde “Kanunun açıkça gösterdiği hallerde,usulüne göre verilmiş hakim kararı olmadıkça; kamu düzeninin gerektirdiğihallerde de, kanunla yetkili kılınan merciin emri bulunmadıkça, kimsenin üstü,özel kâğıtları eşyası aranamaz” denilmektedir. Oysa iptal istemine konu olanyasalar, tehirinde mazarrat umulan hallerde arama yetkisini CumhuriyetSavcısına ve zabıtaya tanımış bulunmaktadır. Ayrıca, zabıta, 2559 sayılıKanunun 9/E. maddesi hükmüne dayanarak bu bentte gösterilen serseri vesabıkalıların üstlerini de arayabilmektedir. “Kamu düzeni” sözü sınırlı birkavram olduğu halde “tehirinde mazarrat umulan haller” deyimi çok daha geniş veesnek bir kavram olduğu, “serseri ve sabıkalı” deyimlerinin yorumlanması dazabıtaya bırakıldığı için bu hükümler Anayasa’ya ters düşen uygulamalara olanaksağlamaktadır. Şu nedenlerle Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 97. maddesininbirinci fıkrasında ve 2559 sayılı Kanunun 9. maddesinin E bendinde yer alan sözkonusu hükümlerin Anayasanın 11.,14. ve 15/2. maddelerine aykırılığı açıktır.
2-Anayasa Mahkemesi birçok kararlarında Anayasanın 151. maddesindeki“uygulanacak kanun hükümleri” deyiminin bir kimse hakkında dolaylı olarak uygulanacakhükümleri de kapsadığını kabul etmiş ve ereğin Anayasaya aykırı kanunlarınayıklanması olduğunu belirtmiştir. Olayda sanık yukarıda sözü edilen yasalardandestek alan zabıtanın araması sonucu suçlu duruma gelmiştir. Keyfi ve indiolarak jandarma karakoluna götürüldüğünü ve üzerinin arandığını ileri sürmekte,sorumlular hakkında soruşturma yapılmasını istemektedir. Şu duruma göremahkemenin bu hükümleri Anayasa Mahkemesine götürmeye yetkisi vardır.
III-İnceleme :
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca yapılan ilkinceleme toplantısında; ilk inceleme raporu, Asliye Ceza Mahkemesinin 17.2.1971günlü ve 1970/10 sayılı gerekli kararı ve ekleri, konu ile ilgili ötekimetinler okunduktan sonra önce itiraz yoluna başvuran mahkeme yönünden yetkisorunu üzerinde duruldu.
Anayasanın 151. maddesinin birinci fıkrasında “Bir davaya bakmaktaolan mahkeme, uygulanacak bir kanunun hükümlerini Anayasa’ya aykırı görürseveya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğukanısına varırsa, Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayıgeri bırakır” denilmekte; aynı hüküm 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27. maddesindede tekrarlanmış bulunmaktadır.
İtiraz yoluna başvuran Yenice Asliye Ceza Mahkemesinin bakmaktaolduğu 1970/10 esas sayılı dava 6136 sayılı Kanuna aykırı eylemden ve tehditsuçundan sanık olan bir kimseye ilişkindir. Mahkemenin bu davada CezaMuhakemeleri Usulü Kanununun 97. maddesinin birinci fıkrasının ve Polis Vazifeve Selâhiyet Kanununun 9. maddesinin E bendinin aramaya ilişkin hükümleriniuygulaması söz konusu olamaz. Anılan hükümler, iş mahkemeye gelmeden çok öncemahkemenin dışındaki görevlilerce uygulanmış bulunmaktadır. Sanığın karakolagötürülmesinden ve üstünün aranmasından sızlanışı ile ortaya çıkan iddia damahkemenin bu davada çözüme ve sonuca bağlayacağı bir sorun olmadığı gibi bununsanığın eylemindeki niteliği etkilemesi de düşünülemez.
Şu duruma göre Anayasanın 151. maddesine uymayan itirazın itirazdabulunan mahkemenin yetkisizliği yönünden reddi gerekir.
IV-Sonuç :
Yukarıda açıklanan nedenlerden ötürü Anayasanın 151. maddesindeuymayan itirazın, itirazda bulunan mahkemenin yetkisizliği yönünden reddine, 4.3.1971gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkan
Hakkı KETENOĞLU
Başkan Vekili
Avni GİVDA
Üye
Celâlettin KURALMEN
Üye
Fazıl ULUOCAK
Üye
Sait KOÇAK
Üye
Nuri ÜLGENALP
Üye
Muhittin TAYLAN
Üye
Şahap ARIÇ
Üye
İhsan ECEMİŞ
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Halit ZARBUN
Üye
Kâni VRANA
Üye
Muhittin GÜRÜN
Üye
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Ahmet H.BOYACIOĞLU