ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1971/21
Karar Sayısı : 1971/63
Karar Günü : 6.7.1971
İPTAL DAVASINI AÇAN: Demokratik Parti MilletMeclisi Grubu.
İPTAL DAVASININ KONUSU: 1.3.1971 günlü, 13765sayılı Resmî Gazetede yayınlanan 1376 sayılı 1971 Yılı Bütçe Kanununun 27.maddesinin Anayasanın 64., 92. ve 126. maddelerine aykırı bulunduğu önesürülerek iptaline karar verilmesi isteminden ibarettir.
I- DAVACININ GEREKÇESİ:
(Bu hüküm, 13.2.1969 tarih ve 13126 sayılı Resmî Gazetedeyayınlanan 1101 sayılı “5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu”nu değiştirenkanunun uygulanmasını önlemek maksadiyle konulmuş bir hükümdür.
Mezkûr 27. madde, Anayasanın 64., 92. ve 126. maddelerineaykırıdır. Şöyle ki:
a) Anayasanın 64. maddesinde, T.B.M.M.nin görev ve yetkileri genelolarak bildirilmiş; 92. maddesinde ise “Kanunların görüşülmesi ve kabulü”usullerinin ne olduğu beyan edilmiştir. Herhangi bir “teklif” veya “tasarının”kanunlaşabilmesi yahut herhangi bir kanunda değişiklik yapılabilmesi içinAnayasanın 92. maddesinde bildirilen usule riayet olunması şarttır. İptalinitalep ettiğimiz 1971 Yılı Bütçe Kanununun 27. maddesi, 5434 sayılı T.C. EmekliSandığı kanununda değişikliği öngören bir maddedir. 5434 sayılı Kanundadeğişiklik isteniyor ise, işbu değişikliğin Anayasanın 92. maddesine uyularak,bu maddede beyan edilen ve çizilen yol takip edilerek yapılması gerekirdi.Bütçe Kanununa konulan bir hükümle, diğer bir kanunda değişiklik yapılması veyadiğer bir kanunun uygulanmasının durdurulması mümkün değildir. Nitekim YüksekAnayasa Mahkemesi bu hususu, E.968/24, K.969/4 sayılı ve 7.1.169 tarihli kararıile kesin hükme bağlamıştır. Anayasa Mahkemesinin de, bu kararında belirttiğigibi,
“Anayasanın 64. maddesi, T.B.M.M.nin yetkilerini genel olaraksayarken, kanun koyma, değiştirme ve kaldırmayı aynı nitelikteki bir yetkigrubu olarak belirtmekte, bütçe kanunlarını görüşüp kabul etmeyi de bir başkanitelikteki yetki olarak saymaktadır. Şu halde kanun koymakla, evvelce konulmuşolan bir kanunda değişiklik yapmak veya onu kaldırmak, T.B.M.M.nin aynınitelikteki tasarruflarıdır.”
Kaldı ki belli usullere uyularak meydana getirilen bir belgenindeğiştirilmesinin veya kaldırılmasının aynı usullerden geçirilmek suretiylemümkün olabilmesi, hukukun belli kurallarından birisini teşkil eder. Şu halenazaran, sözü geçen 1971 Yılı Bütçe Kanununun 27. maddesi, Anayasanın 64. ve92. maddelerine aykırıdır.
b) Mezkûr 27. madde Anayasanın 126. maddesine de aykırı bulunmaktadır.Şöyle ki: Anayasanın 126. maddesinin son cümlesine göre, “… Bütçe Kanununabütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz.” İptalini istediğimiz27. madde, bütçe ile ilgili bir hüküm değildir; 5434 sayılı T.C. Emekli SandığıKanunu ile ilgili bir hükümdür. Anayasa Mahkemesince de kabul edildiği gibi,
“… Anayasanın 126. maddesinin son cümlesinde yer alan (bütçe ileilgili hüküm) deyimini, malî nitelikteki hüküm anlamında değil, uygulamayıkolaylaştırıcı, tamamlayıcı veya kanun konusu olabilecek yeni bir hükümniteliğinde olmamak şartiyle, açıklayıcı nitelikteki hükümler olarak düşünmekzorunluğu vardır.”
Halbuki mezkûr 27. madde, Anayasa Mahkemesinin tasvir ettiğimanada, bütçe ile ilgili bir hüküm değildir. O halde, Anayasanın 126. maddesinede aykırıdır.)
II- METİNLER
a) İptali istenen Kanun hükmü:
1.3.1971 günlü, 13765 sayılı Resmî Gazetede yayınlanan 28.2.1971günlü, 1376 sayılı 1971 Yılı Bütçe Kanununun iptali istenen 27. maddesi aynenşöyledir:
Madde 27-Emekli, adî malullük, vazife malullüğü, dul ve yetimaylıklariyle emekli ikramiyeleri; 1.3.1971 tarihinden itibaren 1327 sayılıKanunun yürürlüğünden evvelki emekli keseneğine esas aylık ve ücret tutarlarıüzerinden hesap edilmekle beraber, bu aylıklar ile 1.3.1971 tarihinden öncebağlanmış emekli, adî malullük, vazife malullüğü, dul ve yetim aylıkları sözügeçen tarihten itibaren, sonradan mahsubu yapılmak üzere, %50 nispetinde avanseklenmek suretiyle ödenir.
b) Davanın dayandırıldığı Anayasa Hükümleri:
Madde 64- Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak, Devletin bütçeve kesin hesap kanun tasarılarını görüşmek ve tabûl etmek, para basılmasına,genel ve özel af ilânına, mahkemelerce verilip kesinleşen ölüm cezalarınınyerine getirilmesine karar vermek, Türkiye Büyük Millet Meclisininyetkilerindendir.
Madde 92- Kanun tasarı ve teklifleri önce Millet Meclisindegörüşülür.
Millet Meclisinde kabûl, değiştirilerek kabûl veya reddedilentasarı ve teklifler Cumhuriyet Senatosuna gönderilir.
Millet Meclisinde kabul edilen metin, Cumhuriyet Senatosuncadeğişiklik yapılmadan kabûl edilirse, bu metin kanunlaşır.
Cumhuriyet Senatosu, kendisine gelen metni değiştirerek kabûlederse, Millet Meclisinin bu değişikliği benimsemesi halinde metin kanunlaşır.Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse, her ikiMeclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden bir karmakomisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisine sunulur.Millet Meclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya daha öncekendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabûl etmekzorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabûledilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metnibenimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu haldeaçık oya başvurulur.
Millet Meclisinin reddettiği bir tasarı veya teklif, CumhuriyetSenatosunca da reddedilirse, düşer.
Millet Meclisinin reddettiği bir tasarı veya teklif, CumhuriyetSenatosunca olduğu gibi veya değiştirilerek kabul edilirse, Millet Meclisi,Cumhuriyet Senatosunun kabûl ettiği metni yeniden görüşür. CumhuriyetSenatosunun metni Millet Meclisince benimsenirse, kanunlaşır; reddedilirse,tasarı veya teklif düşer; Cumhuriyet Senatosundan gelen metin Millet Meclisincedeğiştirilerek kabûl edilirse, 5 inci fıkra hükümleri uygulanır.
Cumhuriyet Senatosunca üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu iletümü reddedilen bir metnin kanunlaşabilmesi, Millet Meclisi tarafından kabûlüiçin, üye tamsayısının üçte iki çoğunluğunun oyu lâzımdır. Bu halde açık oyabaşvurulur.
Cumhuriyet Senatosunca üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu iletümü reddedilen bir metnin kanunlaşabilmesi, Millet Meclisi tarafından üyetamsayısının üçte iki çoğunluğu ile kabûl edilmesine bağlıdır. Bu halde açıkoya başvurulur.
Cumhuriyet Senatosu, kendisine gönderilen bir metni, MilletMeclisi komisyonlarında ve genel kuruldaki görüşme süresini aşmıyan bir süreiçinde karara bağlar; bu süre üç ayı geçemez ve ivedilik hallerinde on-beşgünden, ivedi olmıyan hallerde bir aydan kısa olamaz. Bu süreler içinde kararabağlanmıyan metinler, Cumhuriyet Senatosunca, Millet Meclisinden gelen şekliylekabûl edilmiş sayılır. bu fıkrada belirtilen süreler Meclislerin tâtilidevamınca işlemez.
Yasama Meclislerinin ve mahallî idarelerin seçimleri ve siyasîpartilerle ilgili tasarı ve tekliflerin kabûl veya reddine yukarıdaki fıkralarhükümleri uygulanır. Ancak, karma komisyon kurulmasını gerektiren hallerde,karma komisyonun raporu, Türkiye Büyük Millet Meclisinin birleşik toplantısındagörüşülür ve karara bağlanır; Türkiye Büyük Millet Meclisinin birleşiktoplantısında Millet Meclisinin ilk metninin kabulü için üye tamsayısının saltçoğunluğunun oyu lâzımdır. 8 inci ve 9 uncu fıkralar hükümleri saklıdır.
Madde 26- Devletin ve kamu iktisadî teşebbüsleri dışındaki kamutüzel kişilerinin harcamaları yıllık bütçelerle yapılır.
Kanun, kalkınma plânları ile ilgili yatırımlar veya bir yıldanfazla sürecek iş ve hizmetler için özel süre ve usuller koyabilir.
Genel ve katma bütçelerin nasıl yapılacağı ve uygulanacağı kanunlagösterilir. Bütçe kanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hükümkonulamaz.
III- İLK İNCELEME:
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 25.3.1971gününde Hakkı Ketenoğlu, Avni Givda, Celâlettin Kuralmen, Fazıl Uluocak, SaitKoçak, Nuri Ülgenalp, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Ahmet Akar, Ziya Önel, KâniVrana, Muhittin Gürün, Lûtfi Ömerbaş, Şevket Müftügil ve Ahmet H.Boyacıoğlu’nun katılmalariyle yapılan ilk inceleme toplantısında, ResmîGazetenin 1 Mart 1971 günlü sayısında yayınlanmış olan sözü geçen kanun hükmünekarşı Demokratik Parti Millet Meclisi Grubu Genel Kurulunun, Anayasanın ve 44sayılı Kanunun konuya ilişkin hükümlerine uygun olarak aldığı karar üzerine Meclisgrubu Başkanvekilleri tarafından açılan davaya ait dilekçenin 10.3.1971tarihinde Anayasa Mahkemesine verilerek aynı günde kaleme havale edildiği, busuretle yetkili kişiler tarafından kanunî süresinde açılmış olan davaya aitdosyada eksiklik bulunmadığı anlaşıldığından işin esasının incelenmesineoybirliği ile karar verilmiştir.
IV- ESASIN İNCELENMESİ:
Davanın esasına ilişkin rapor, dava dilekçesi, iptali istenenhükümle davanın dayandırıldığı Anayasa maddeleri, bunlara ilişkin gerekçelerleYasama Meclisleri görüşme tutanakları okunduktan sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
1376 sayılı, 1971 Yılı Bütçe Kanununun dava edilen 27. maddesi, 9Eylül 1971 gününde yürürlüğe girecek olan 6.7.1971 günlü, 1971/16-1971/62sayılı Anayasa Mahkemesi karariyle iptal edilmiş bulunduğundan konunun ayrıcakarara bağlanmasına yer olmamak gerekir.
V- SONUÇ:
1376 sayılı 1971 Yılı Bütçe Kanununun 27. maddesinin iptaline6.7.1971 gününde 1971/16-1971/62 sayı ile karar verilmiş olduğundan konusukalmayan davanın karara bağlanmasına yer olmadığına 6.7.1971 gününde oybirliğiile karar verildi.
Başkanvekili
Avni GİVDA
Üye
Fazıl ULUOCAK
Üye
Sait KOÇAK
Üye
Nuri ÜLGENALP
Üye
Muhittin TAYLAN
Üye
Şahap ARIÇ
Üye
İhsan ECEMİŞ
Üye
Recai SEÇKİN
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Halit ZARBUN
Üye
Kâni VRANA
Üye
Muhittin GÜRÜN
Üye
Lûtfi ÖMERBAŞ
Üye
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Ahmet H. BOYACIOĞLU