ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1971/30
Karar Sayısı : 1971/52
Karar Tarihi:25/5/1971
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bulancak Asliye HukukMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 31.8.1956 günlü 6830 sayılı İstimlâkKanununun 14. maddesindeki “dava açma süresinin tebligat yapılmış olanlarındışında kalanlar için ilân tarihinden başlayarak 30 gün” olduğuna ilişkinhükmün Anayasanın 114 maddesine aykırı bulunduğu yolunda davacılar vekilininileri sürdüğü iddianın mahkemece ciddi olduğu kanısına varılmış ve Anayasanın151 maddesine dayanılarak Anayasa Mahkemesine başvurulmuştur.
1-Olay :
Giresun İl İdare kurulunun 29.9.1971 günlü, 233 sayılı kamu yararıüzerinde yapılan kamulaştırmada karşılığın artırılması istemiyle DevletKarayolları aleyhine açılan ve Bulancak Asliye Hukuk Mahkemesinin 1966/506 esassayısına geçen davada 6830 sayılı Kanunun 14. maddesinde yer alan “dava açmasüresinin tebligat yapılmış olanlar dışında kalanlar için son ilân tarihindenbaşlayarak 30 gün olduğu’na ilişkin hükmü Anayasanın 114. maddesine aykırıbulunduğu davacılar vekilince ileri sürülmüş; iddianın ciddi olduğuna kanısınavaran mahkeme Anayasa Mahkemesine başvurulmasına ve duruşmanın geribırakılmasına 20.4.1971 gününde karar vermiştir.
II-Mahkemenin gerekçesi özeti :
Davanın süresinde açılıp açılmadığının araştırılmasıgerekmektedir. 6830 sayılı kanunun 14. maddesinde aynen “İstimlâk olunacakgayrimenkulün sahibi, zilyet ve diğer alâkalılar veya istimlâkı yapan iaretarafından 13. madde gereğince ikametgâhlarında tebligat yapılmış olanlar tebliğtarihinden itibaren 15 gün, bunlar haricindekiler son ilân tarihinden itibaren30 gün içinde istimlâk muamelesine karşı Şurayı Devlette ve takdir edilen bedelile maddi hatalara karşı da gayrimenkulün bulunduğu mahal Asliye HukukMahkemesinde dava açabilirler”diye yazılıdır. Anayasanın 114. maddesinin ikincifıkrasında ise “İdarenin işlemlerinden dolayı açılacak davalarda süre aşımı,yazılı bildirim tarihinden başlar.” denilmiştir. İlân yoliyle yapılantebligatın süre aşımına başlangıç olamayacağı böylece belirmektedir. Davadauygulanacak olan 6830 sayılı kanunun 14. maddesindeki “dava açma süresinintebligat yapılmış olanlar dışında kalanlar için son ilân tarihinden başlayarak30 gün olduğu”na ilişin hükmün Anayasanın 114. maddesinin ikinci fıkrasınaaykırılığı açıktır.
III-Yasa Metinleri :
Aşağıda açıklanacak sonuca göre itiraz konusu edilen kanun vedayanılan Anayasa hükümlerinin buraya aktarılmasına yer görülmemiştir.
IV-İlk İnceleme:
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 25.5.1971gününde Avni Givda, Fazıl Uluocak, Sait Koçak, Nuri Ülgenalp, Muhittin Taylan,Şahap Arıç, Recai Seçkin, Ahmet Akar, Halit Zarbun, Ziya Önel,Kâni Vrana,Muhittin Gürün, Lütfi Ömerbaş, Şevket Müftügil ve Ahmet H.Boyacıoğlu’nun katıldıklarıilk inceleme toplantısında önce mahkemenin itiraz konusu ettiği hükmün niteliğiüzerinde durulması gerekmiştir.
İtiraz yoluna başvuran mahkeme, doğrudan doğruya 6830 sayılıkanunun 14. maddesinin sözünü etmektedir. Bu madde 10.11.1960 günlü, 10651sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 4.11.1960 günlü, 122 sayılı “6830 Sayılıİstimlâk Kanununun 9 uncu maddesinin kaldırılması ve 10,11,14,15,17,19 ve 30uncu maddelerinin değiştirilmesi ve bu Kanuna iki geçici madde eklenmesi”hakkındaki Kanunla değiştirilmiş ve mahkemenin bakmakta olduğu davanın nedenide değişiklik gününden sonra oluşmuştur. Bu durumda, yürürlükte bulunmayan birkanun hükmünün Anayasaya uygunluk denetiminin yapılması düşünülemez.
Öte yandan 6830 sayılı kanunun 14. maddesini değiştiren 122 sayılıKanun da 4.11.1960 gününde yani “normal demokratik rejimi bütün teminatı ilekurma amaciyle gerçekleştirilen ve yürütülen 27 Mayıs 1960 Devrim tarihinden 6Ocak 1961 tarihine kadar” olan süre içinde çıkarılmıştır. Anayasanın geçici 4. maddesininüçüncü fıkrası hükmüne göre bu süre içinde çıkarılan kanunlar hakkındaAnayasaya aykırılık iddiasiyle Anayasa Mahkemesinde iptal davası açılamayacağıgibi, itiraz yoliyle dahi mahkemelerde Anayasaya aykırılık iddiası ilerisürülemez. Bu hükmün benzeri 22.4.1962 günlü, 44 sayılı kanunun geçici 6. maddesindede yer almıştır. Demek ki 6830 sayılı kanunun 14. maddesinin yürürlüktekimetninin de Anayasaya uygunluk denetiminin yapılmasına olanak yoktur.
Şu duruma göre inceleme olanağı bulunmayan itirazın reddi gerekir.
SONUÇ :
6830 sayılı İstimlâk Kanunun itiraz konusu hükmü kapsayan 14. maddesi4.11.1960 günlü, 122 sayılı yasa ile değiştirildiğinden halen yürürlüktebulunmadığı gibi Anayasanın geçici 4. maddesinin üçüncü fıkrası ve 44 sayılıKanunun geçici 6. maddesi hükümleri karşısında 14. maddenin değişik metnihakkında da Anayasaya aykırılık iddiasiyle Anayasa Mahkemesinebaşvurulamıyacağı için inceleme olanağı bulunmayan itirazın reddine 25.5.1971gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkanvekili
Avni GİVDA
Üye
Fazıl ULUOCAK
Üye
Sait KOÇAK
Üye
Nuri ÜLGENALP
Üye
Muhittin TAYLAN
Üye
Şahap ARIÇ
Üye
Recai SEÇKİN
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Halit ZARBUN
Üye
Ziya ÖNEL
Üye
Kâni VRANA
Üye
Muhittin GÜRÜN
Üye
Lütfi ÖMERBAŞ
Üye
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Ahmet H.BOYACIOĞLU