ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1971/42
Karar Sayısı : 1971/70
Karar Günü : 12.10.1971
İPTAL DAVASINI AÇAN: Milliyetçi HareketPartisi
İPTAL DAVASININ KONUSU: 2.7.1971 günlü, 13883sayılı Resmî Gazetede yayımlanan “9.7.1961 tarihli ve 334 sayılı T.C.Anayasasının 56 ncı ve 82 nci maddelerinin değiştirilmesi” hakkındaki 30.6.1971günlü, 1421 sayılı Kanunun 1. maddesiyle Anayasanın 56. maddesine eklenenfıkranın Anayasanın 12., 55. ve 56. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüş;yine Anayasanın 149. ve 150. maddelerine dayanılarak iptali istenilmiştir.
I- İLK İNCELEME:
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 12.10.1971gününde yapılan ilk inceleme toplantısında:
1. maddesi dava konusu edilen 30.6.1971 günlü, 1421 sayılı Kanunun2.7.1971 günlü, 13883 sayılı Resmî Gazetede yayınlandığı; dava dilekçesinin23.8.1971 gününde Anayasa Mahkemesi Genel Sekreterliğince kaleme havaleedildiği; 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 26. maddesine göre davanın butarihte açılmış sayılması gerektiği ve süresi içinde olduğu; davacı MilliyetçiHareket Partisinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde temsilcisi bulunduğuanlaşılmış; Anayasanın 22.9.1971 gününde yürürlüğe giren 20.9.1971 günlü, 1488sayılı Kanunun 1. maddesiyle değiştirilmiş 149. maddesine göre her ne kadarsiyasi partilerin Anayasa Mahkemesine iptal davası açabilmeleri için ya TürkiyeBüyük Millet Meclisinde grupları bulunması veya son milletvekili genelseçimlerinde geçerli oy sayısının en az yüzde onunu almış olmaları gerekmekteise de bu sınırlamanın 1488 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesinden önce açılmışdavaları da kapsamına alacağına dair bir hüküm getirilmemiş ve şu durumkarşısında iptal davasını açma hakkının davanın açılması tarihinde yürürlükteolan eski 149. madde hükümlerince düzenlenmesi tabii bulunmuş ve maddenin eskimetninde de Türkiye Büyük Millet Meclisinde temsilcisi bulunan siyasipartilerin iptal davası açabilecekleri hükmü yer almış ve işbu davanın açılmasıişlemi o hükmün yürürlüğü sırasında tamamlanarak dava varlık kazanmışolduğundan bu bakımdan bir aksaklık ve aykırılık bulunmadığı saptandıktan sonradavanın açılmasına dayanaklık eden Milliyetçi Hareket Partisi Genel YönetimKurulu kararı üzerinde durulmuştur.
44 sayılı Kanunun 25. maddesinin birinci fıkrasının 1 sayılıbendinde iptal davalarının siyasi partilerin tüzüklerine göre en yüksek merkezorganlarının en az üye tamsayısının salt çoğunluğuyla alacakları karar üzerineGenel Başkanları veya vekillerince açılacağı yazılıdır.
Milliyetçi Hareket Partisi Tüzüğü hükümlerinden bu partinin enyüksek merkez organının Genel Yönetim Kurulu olduğu anlaşılmaktadır. Partitüzüğünün 30. maddesine göre Genel Yönetim Kurulu parti tüzel kişiliğinin kararve yönetim organıdır ve Genel Başkandan, Büyük Kongrece seçilen 35 üye vegerektiğinde Genel Yönetim Kurulunca seçilen 9 üyeden, Genel Kongrelerinceseçilmiş kadın ve gençlik kolları başkanlarından ve Türkiye Büyük MilletMeclisi Parti Grupları Başkan Vekillerinden oluşur.
Davacı partinin genel sekreterliğince gönderilen yazıda 9 üyeninYönetim Kurulunca seçilmediği, partinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde grubuolmadığından Grup Başkan Vekillerinin bulunmadığı, Gençlik ve Kadın Kollarıgenel kongrelerini yapmadıklarından başkanlarının kurula dahil edilmediğiaçıklanmıştır.
Parti tüzüğünde 9 üyenin seçimi Genel Yönetim Kurulunun göreceğilüzuma, başka deyimle ihtiyarına bırakıldığından, grup başkan vekillerininvarlığı da partinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde grubu bulunmasına bağlıolduğundan 9 üyenin seçilmesi gerekli görülmediğine ve parti Türkiye BüyükMillet Meclisinde grup kuracak güçte olmadığına göre Genel Yönetim Kurulu üyetamsayısının saptanmasında bunların hesaba katılması düşünülemez. Ancak Kadınve Gençlik Kolları Başkanları yönünden durum böyle değildir. Parti tüzüğününöngördüğü ve aslında da var olan bu kuruluşların genel kongrelerini yapmaları,sağlanması partinin elinde ve yükümü altında olan bir parti içi sorunudur veiki başkanın Genel Yönetim Kurulu üye tamsayısı saptanırken gözönündebulundurulması zorunludur.
Şu durum karşısında Milliyetçi Hareket Partisi Genel YönetimKurulunun üye tamsayısı; 1 Genel Başkan, Büyük Kongrece seçilmiş 35 üye, 2 degenel kongrelerince seçilmiş Kadın ve Gençlik Kolları Başkanları olmak üzere 38dir. Tamsayıya göre salt çoğunluk ancak 20 üyenin olumlu oy vermesiylesağlanabilir. Oysa dava dilekçesine bağlı olarak gönderilen ve dava konusuhüküm aleyhine Anayasa Mahkemesine başvurmağa parti Genel Başkanını yetkilikılan 11.7.1971 günlü karara yalnız 19 kişinin katılmış olduğu görülmektedir.Böylece yetki kararı alınırken, 44 sayılı Kanunun 25. maddesinin birincifıkrasının 1 sayılı bendi hükmüne aykırı davranıldığı anlaşıldığından partininen yüksek merkez organının üye tamsayısının salt çoğunluğunun kararınadayandırılmadan açılan davanın reddedilmesi gerekir.
II- SONUÇ:
Milliyetçi Hareket Partisi tüzüğünün 30. maddesine göre partininen yüksek merkez organını oluşturan Genel Yönetim Kurulu olağan üyetamsayısının 38 olduğu, buna karşılık davanın açılmasına dayanaklık eden kurulkararının 19 kişi ile verildiği ve böylece 44 sayılı Kanunun 25. maddesinin birincifıkrasının 1 sayılı bendi hükmüne aykırı davranıldığı anlaşıldığından partininen yüksek merkez organının üye tamsayısının salt çoğunluğunun kararınadayandırılmadan açılan davanın bu nedenle reddine 12.10.1971 günündeoybirliğiyle karar verildi.
Başkan
Hakkı KETENOĞLU
Başkanvekili
Avni GİVDA
Üye
Fazıl ULUOCAK
Üye
Sait KOÇAK
Üye
Şahap ARIÇ
Üye
İhsan ECEMİŞ
Üye
Recai SEÇKİN
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Halit ZARBUN
Üye
Ziya ÖNEL
Üye
Kâni VRANA
Üye
Mustafa KARAOĞLU
Üye
Muhittin GÜRÜN
Üye
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Ahmet H. BOYACIOĞLU