Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1971/59, K.1972/19 Sayılı Karar - 20/04/1972

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

E. Sayısı:1971/59

K. Sayısı:1972/19

K. Günü:20/4/1972

Resmi Gazete tarih/sayı:8.10.1972/14330

İptaldavasını açan : İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü,

İptaldavasının konusu : 1/10/1971 günlü, 13973 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan"İzmir iktisadî ve Ticarî İlimler Akademisinin İktisadî ve Ticarî BilimlerFakültesi adı altında Ege Üniversitesine katılması hakkındaki 1170 sayılıKanunun geçici l inci maddesine iki fıkra ile Ege Üniversitesi KuruluşuHakkındaki 6595 sayılı Kanuna bir ek madde eklenmesine dair" 21/9/1971günlü, 1489 sayılı Kanunun l inci maddesinin Anayasa'nın 12 inci ve 120 ncimaddelerine aykırı olduğu ve konunun davacı Üniversitenin kendi varlığını vegörevlerini doğrudan doğruya ilgilendiren bir alana girdiği ileri sürülmüş; yineAnayasa'nın değişik 149 uncu ve 150 nci maddelerine dayanılarak iptaliistenilmiştir.

I-YASA METİNLERİ :

1- iptaliistenen Kanun hükmü :

21/9/1971günlü, 1489 sayılı Kanunun dâva konusu l inci maddesi şöyledir :

(Maddel- İzmir iktisadî ve Ticarî ilimler Akademisinin "İktisadî ve TicarîBilimler Fakültesi" adı altında Ege Üniversitesine katılması hakkındaki30/4/1969 tarih ve 1170 sayılı Kanunun geçici l inci maddesine aşağıdaki ikifıkra eklenmiştir :

Kendilerininüniversite öğretim üyeliğine intikallerine ait işlemler Ege ÜnüversitesiSenatosunca düzenlenecek esaslara göre yürütülür.

Senatocadaha önce yapılmış olan intibaklar ve bu hususlarla ilgili işlem ve kazanılmışhaklar saklıdır.)

2-Davacının dayandığı Anayasa hükümleri :

Davacının1489 sayılı Kanunun l inci maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğu yolundakiiddiasını desteklemek üzere ileriye sürdüğü Anayasa'nın 12 nci ve 120 ncimaddeleri şöyledir :

"Madde12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhepayrımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir.

Hiçbirkişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.

"Madde120- (1488 sayılı Yasa ile değişik) Üniversiteler, ancak Devlet eliyle vekanunla kurulur. Üniversiteler, özerkliğe sahip kamu tüzel kişilerdir.Üniversite özerkliği, bu maddede belirtilen hükümler içinde uygulanır ve buözerklik, üniversite binalarında ve eklerinde suçların ve suçlularınkovuşturulmasına engel olmaz.

Üniversiteler,Devletin gözetimi ve denetimi altında, kendileri tarafından seçilen organlarıeliyle yönetilir. Özel kanuna göre kurulan Devlet Üniversiteleri hakkındakihükümler saklıdır.

Üniversiteorganları, öğretim üyeleri ve yardımcıları, üniversite dışındaki makamlarca,her ne suretle olursa olsun, görevlerinden uzaklaştırılamazlar. Son fıkrahükümleri saklıdır.

ÜniversiteÖğretim üyeleri ve yardımcıları serbestçe araştırma ve yayında bulunabilirler.

Üniversitelerinkuruluş ve işleyişleri, organları ve bunların seçimleri, görev ve yetkileriüniversiteler üzerinde Devletin gözetim ve denetim hakkını kullanma usulleri veüniversite organlarının sorumluluğu, öğrenim ve öğretim hürriyetleriniengelleyici eylemleri önleme tedbirleri, üniversiteler arasında ihtiyaca göreÖğretim üyeleri ve yardımcılarının görevlendirilmesinin sağlanması, öğrenim veöğretimin hürriyet ve teminat içinde ve çağdaş bilim ve teknoloji gereklerineve kalkınma planı ilkelerine göre yürütülmesi esasları kanunla düzenlenir.

Üniversitelerinbütçeleri, genel ve katma bütçelerin bağlı olduğu esaslara uygun olarakyürürlüğe konulur ve denetlenir.

Üniversitelerleonlara bağlı fakülte, kurum ve kuruluşlarda Öğrenim ve Öğretim hürriyetlerinintehlikeye düşmesi ve bu tehlikenin üniversite organlarınca giderilmemesihalinde Bakanlar Kurulu, ilgili üniversitelerin veya bu üniversiteye bağlıfakülte, kurum ve kuruluşların idaresine el koyar ve bu kararını hemen TürkiyeBüyük Millet Meclisi Birleşik Toplantısının onamasına sunar. Hangi hallerin elkoymayı gerektireceği, el koyma kararının ilân ve uygulama usulleri ile süresive devamınca Bakanlar Kurulunun yetkilerinin nitelik ve kapsamı kanunladüzenlenir."

III-İLK İNCELEME :

AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 15 inci maddesi uyarınca 6/1/-1972 gününde MuhittinTaylan, Avni Givda, Fazıl Uluocak, Sait Koçak, Nuri Ülgenalp, Şahap Arıç, İhsanEcemiş, Recai Seçkin, Ahmet Akar, Ziya Önel, Kani Vrana, Mustafa Karaoğlu,Muhittin Gürün, Şevket Müftügil ve Ahmet H. Boyacıoğlu'nun katılmalariyleyapılan ilk inceleme toplantısında :

a) linci maddesi dâva konusu edilen 21/9/1971 günlü, 1489 sayılı Kanunun l/İO/1971günlü, 13973 sayılı Resmî Gezete'de yayımlandığı; dâva dilekçesinin 23/12/1971gününde Anayasa Mahkemesi Genel Sekreterliğince kaleme havale edilerek 1852sıra ve 1971/59 esas sayısını aldığı, 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 26 ncimaddesine göre dâvanın bu tarihte açılmış sayılması gerektiği ve süresi içindeolduğu; İstanbul Üniversitesi Senatosunun üye tamsayısının 35 olduğu ve buSenatonun 25 üyenin katıldığı 6 sayılı toplantısında iptal dâvasının açılmasınaoybirliğiyle karar verildiği ve şu duruma göre kararda 44 sayılı Kanunun 25inci maddesinin birinci fıkrasının 3 sayılı bendi uyarınca salt çoğunluğunbulunduğu; davanın bu karara dayanılarak Rektör Prof. Dr. Terzioğlu tarafındanaçıldığı dosyanın eksiği bulunmadığı anlaşılmıştır.

b)Dâva konusu hükümler, İzmir îktisadî ve Ticarî İlimler Akademisi profesör,doçent ve asistanlarının üniversite öğretim üyeliğine geçirilmelerine ilişkinişlemlerin Ege Üniversitesi Senatosunca düzenlenecek esaslara gereyürütülmesini, Senatoca daha önce yapılmış intibakların, bu konudaki işlemlerinve kazanılmış hakların saklı tutulmasın öngördüğü için 1489 sayılı Kanunun linci maddesiyle düzenlenen konuların dâvacı İstanbul Üniversitesinin varlığınıve görevlerini ilgilendiren alana girdiği ve şu duruma göre de iptal dâvasınınAnayasa'nın değişik 149 uncu maddesine ve 44 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin10 sayılı bendine ve son fıkrasına uygun bulunduğu saptanmıştır.

c)Anayasa'nın değişik 147., değişik 149., 150 inci ve 44 sayılı Kanunun 21., 22.,25., inci ve 26 nci maddelerine uygun olduğu anlaşılan işin esasınınincelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.

IV-ESASIN İNCELENMESİ:

Dâvanınesasına ilişkin rapor, dâva dilekçesi, iptali istenilen hükümler, Anayasa'yaaykırılık iddiasına dayanaktık eden Anayasa maddeleri; bunlarla ilgiligerekçeler ve başka yasama belgeleri; konu ile ilişkisi bulunan öteki metinlerokunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü :

l-Sözlü açıklama konusu ;

28/3/1972gününde Muhittin Taylan, Avni Givda, Fazıl Uluocak, Sait Koçak, Şahap Arıç,İhsan Ecemiş, Recai Seçkin, Ahmet Akar, Halit Zarbun, Ziya Önel, Kani Vrana,Muhittin Gürün, Lûtfi Ömerbaş, Şevket Müftigil ve Ahmet H. Boyacıoğlu'nunkatılmalariyle yapılan toplantıda sözlü açıklamanın gerekli olup olmadığıüzerinde durulmuş; dâva dilekçesi, raportörce yapılan çalışmalar ve İzmirîktisadî ve Ticarî ilimler Akademisinin fakülte olarak Ege Üniversitesinekatılmasının daha önceki evresine ilişkin 1969/48 esas ve 1971/5 karar sayılıdosya konuyu yeterince aydınlattığından sözlü açıklamaların dinlenilmesine yerolmadığı Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Muhittin Gürün, ve LûtfiÖmerbaş'ın karşıoylariyle ve oyçokluğuyla kararlaştırıldıktan sonra İhsan Ecemişdosyayı inceleyeceğini söylediğinden işin 20/4/1972 Perşembe saat 14.30 abırakılmasına oybirliğiyle karar verilmiştir.

2-1489 sayılı Kanunun l inci maddesinin Anayasa'ya aykırı olup olmadığı sorunu :

İzmiriktisadî ve Ticarî İlimler Akademesinin "iktisadî ve Ticarî BilimlerFakültesi" adı altında Ege Ünüversitesine katılması 1170 sayılı Kanunlaöngörüldüğünde Akademi profesör, doçent ve asistanlarıma ve doçentlik tezlerikabul edilmiş adayların üniversiteye geçişleri bu Kanunun geçici l inci ve 2nci maddeleri ile düzenlenmişti. Geçici l inci maddenin başındaki "BuKanunun yürürlüğe girdiği tarihte İzmir iktisadî ve Ticarî ilimler Akademisiprofesörü, doçenti ve asistanı unvanını haiz olanların bu haklan saklıdır"kuralı dışındaki hükümleri ve geçici 2 nci maddenin tümü Anayasa Mahkemesinin19/1/1971 günlü, 1969/-48, 1971/5 sayılı karariyle iptal edilince 1170 sayılıYasa'nın geçici l inci maddesi iptal edilmeyen tek kuraldan ibaret kalmıştır.İşte dâva konusu 1489 sayılı Yasa'nın l inci maddesi bu geçici l inci maddeyeiki fıkra eklemektedir.

Eklenenfıkralardaki kurallara göre :

a)1170 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği günde İzmir İktisadî ve Ticarî İlimlerAkademisi profesörü, doçenti, asistanı unvanını taşıyanların üniversite öğretimüyeliğine geçişlerine ilişkin işlemler Ege Üniversitesi Senatosuncadüzenlenecek esaslara göre yürütülür.

b)Senatoca daha önce yapılan intibaklar ve bu konu ile ilgili işlemler vekazanılmış haklar saklıdır.

MilletMeclisi Tutanak Dergisinin 3 üncü dönem - 17 nci cildi incelenince görülür ki1489 sayılı Kanuna ilişkin hükümet tasarısı Anayasa Mahkemesinin iptal karan vegerekçe doğrultusunda düzenlenmişken Meclis komisyonlarında tam bir değişikliğeuğramış ve bugünkü metne dönüşmüştür. Tasarıda öngörülen kurallara göre; sözkonusu kimselere üniversite öğretim üyelikleri ünvanları 4936 sayılı Kanunlasaptanan esaslar uyarınca yetkili organlarca verilecek; unvanı alamayanlaralınca kadar aynı kadrolarda öğretim görevlisi olarak çalıştırılabilecek,isteyenlerin kendi ünvanlariyle başka akademilerde çalıştırılmaları MillîEğitim Bakanlığınca sağlanacak; işlemler tamamlanıncaya dek bunlar aldıklarıaylık ve tazminatlarla fakültede öğretim görevlisi olarak iş göreceklerdi.Tasarıdaki kuralların Yasama Meclisinde "tümü değiştirilerek, kanunlaşanmetnin benimsenmesi nedenlerini açık ve ayrıntılı olarak ortaya döken doyurucubir gerekçeye yasama belgeleri arasında rastlanmamıştır.

Dâvakonusu 1489 sayılı Yasa'nın l inci maddesinin birinci fıkrası İzmir İktisadî veTicarî ilimler Akademisi profesör, doçent ve asistanlarının Ege Üniversitesiöğretim üyeliğine geçiş işlemlerinin yürütülmesini bu Üniversite Senatosununserbestçe yapacağı düzenlemeye bırakmaktadır. Böylece bir yandan EgeÜniversitesinde profesör, doçent ve asistan unvanlarını ve unvanların hak veyetkilerini kazanmak isteyenler 4936 sayılı Üniversiteler Kanununun ve buKanuna ilişkin tüzük ve yönetmeliklerin koyduğu usul ve hükümlerin koşullarınave sınırlamalarına bağlı tutulurken bir yandan da Akademiden gelenlere aynı yetkive hakların yalnızca Senatonun uygun göreceği yol ve yöntemlerle sağlanmasınagidilmiş olmaktadır.

EgeÜniversitesi Senatosunun, düzenleyeceği yol ve yöntemlerde konuya ilişkin 4936sayılı Kanun, tüzük ve yönetmelikleri hükümlerine uymasının doğal olduğuyolunda bir görüşü benimsemeye olanak yoktur. Çünkü erek bu olsaydı kanuntasarısındaki kural değiştirilmez olduğu gibi bırakılırdı. Kaldı ki yapacağıdüzenlemede Senatoyu bağlayıcı herhangi bir hükme incelenen maddede yerverilmiş değildir. Senato düzenlenmesinde konuya ilişkin 4936 sayılı Kanun,tüzük ve yönetmelikler kurallarına uyup uymamakta tüm serbesttir. Kanun, EgeÜniversitesi öğretim üyeliğine geçirilecek bir bölük kişiler için olağanolmayan, Özel bir yol seçmiştir. Yetkinin bir üniversite organına verilmişbulunması işin bu niteliğini değiştirmez. 1489 sayılı Kanunun l nci maddesininbirince fıkrasındaki düzenlemenin Anayasa'nın 12 nci maddesinde yazılı kanunönünde eşitlik ilkesine aykırı bir durumu oluşturduğu ortadadır.

Aynımaddenin Senatoca daha önce yapılmış intibaktan, bu konu ile ilgili işlemlerive kazanılmış haklan saklı tutan ikinci fıkrası kuralına gelince: Senatocayapılmış intibaklar, konu ile ilgili işlemler ve kazanılmış haklar 1170 sayılıKanunun geçici l inci maddesi kuralına dayanmakta olacağından bunlarınkorunması gerçekte, Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş ve yürürlükten kalkmışolmasına rağmen bu madde kuralının dolaylı yoldan yürürlüğe sokulması veyürürlüğünün sürdürülmesi anlamını taşır. Kazanılmış hak kavramı üzerinde dedurulunca hemen görülecektir ki Anayasa'ya aykırılığı nedeniyle iptal edilmişve yürürlükten kalkmış bir hükme dayanan bu yararlanmanın kanunun niteliğinegöre, kazanılmış hak sayılması ve sürdürülmesi düşünülemez.

1489sayılı Yasa'nın tartışılan l inci maddesinin ikinci fıkrası kuralında, budurumiyle, İzmir İktisadî ve Ticarî ilimler Akademisinden gelenleri, EgeÜniversitesi içinde imtiyazlı bir zümre yapmaya yönelmiş olmasından başka birnitelik görmeye olanak yoktur.

Özetlemekgerekirse 1489 sayılı Kanunun 1170 sayılı Kanunun .geçici l inci maddesine ikifıkra ekleyen l inci maddesi Anayasa'nın 12 nci maddesine aykırıdır; iptaledilmelidir.

NuriÜlgenalp, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Muhittin Gürün ve LütfiÖmerbaş bu görüşe katılmamışlardır.

V-SONUÇ :

21/9/1971günlü, 1489 sayılı Yasa'nın l inci maddesinin Anayasa'nın 12 nci maddesineaykırı olduğuna ve iptaline Nuri Ülgenalp, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, HalitZarbun, Muhittin Gürün ve Lûtfi Ömerbaş'ın karşıoylariyle ve oyçokluğu ile20/4/1972 gününde karar verildi.

KARŞIOYYAZISI

I-İptal konusu birinci fıkra, İzmir İktisadî ve Ticarî İlimler Akademisininöğretim üyelerinin Üniversite öğretim üyeliğine intikallerine ait işlemlerinEge üniversitesi Senatosunca düzenlenecek esaslara göre yürütüleceğinigöstermektedir. Bu esas Anayasa'nın 120 nci maddesinde kabul edilenüniversitelerin özerkliği ilkesine uygundur. Zira üniversite özerkliği buişlemlerin Üniversite tarafından yapılmasını öngörmektedir.

Sözügeçen birinci fıkradaki hüküm Üniversite Senatosuna, Üniversiteler Kanunundakihükümlere göre işlem yapmak yetkisini verdiği gibi, durumun gereklerine göre,Üniversiteler Kanununda tespit edilen esaslar dışında tespit edilecek esaslaragöre bu intikali yapmak yetkisini de tanımaktadır. Yasama Meclisi,Üniversiteler Kanunu hükümlerini, Anayasa hükümleri dairesinde, her zamandeğiştirmek yetkisine sahiptir. Yasama meclisi de hadisede bu AkademininÜniversiteye bağlanması sırasında bu öğretim üyelerinin hususî durumlarınıgöz-önüne alarak, sırf bu intikal işlemine münhasır olmak üzere, ÜniversitelerKanununda tespit edilen esaslardan başka esaslara dayanarak işlem yapmayetkisini tanıyan iptal konusu Kanunu çıkarmıştır. Buna Anayasa'nın 120.maddesince bir engel mevcut, değildir. Esasen iptal konusu hüküm, yalnız İzmiriktisadî ve Ticarî ilimler Akademisinin mevcut öğretim üyelerinin intikalşekillerini düzenlemiş olup, yoksa bu Fakülteye yeniden öğretim üyesi olmakisteyenlere de uygulanacak genel bir hüküm getirmiş değildir. Bu nedenlerleiptal konusu birinci fıkranın Anayasa'nın 120 nci maddesine aykırı bir tarafıgörünmemektedir.

İptalkonusu birinci fıkranın Anayasa'nın 12 nci maddesindeki eşitlik ilkesine aykırıolup olmadığı sorununa gelince : Anayasa Mahkemesinin bir çok kararlarındakabul ettiği esaslara göre, Anayasa'nın 12 nci maddesinde yer alan eşitlikilkesi, nitelikleri, hukukî durumları aynı olanlar arasında söz konusuolabilir. Buna göre haklı bir nedene dayanan bir Kanun hükmünün eşitlikilkesine aykırı olduğu kabul edilemeyecektir. Hadisemizde haklı bir nedenbulunup bulunmadığı hususunu araştıralım : Anayasa Mahkemesinin bundan evvelki19/1/1971 gün ve 1971/5 - 1969/48 sayılı kararında, 1170 sayılı İzmir İktisadive Ticarî ilimler Akademisinin İzmir iktisadî ve Ticarî ilimler Fakültesi adıaltında Ege Üniversitesine katılması hakkındaki Kanunun geçici birincimaddesinin 2 ve 3 üncü cümleleri Anayasa'nın 12 ve 120 nci maddelerine aykırıolduğu karara bağlanmışdı. Bu karara ait hadisede öğretim üyelerini seçim vetayin işlemi Kanunla yapılmışdı. Halbuki bu seçim işlemi ilmî kifayetleritespit işlemi olduğundan bu yetki, Anayasa'nın 120 nci maddesi esaslarına göreÜniversite özerkliğinin icâbı olarak Üniversiteye aittir. Bilimsel bir konuyailişkin olan bu hususta ilmî kifayetleri tespit edilmeden söz konusu Kanunlaseçme ve atama işleminin yapılması özerklik ilkesini ihlâl ettiğindenAnayasa'nın 120 nci maddesine aykırı düştüğü gibi 12 nci maddesi karşısında da,bu suretle tayin edilen kimselerle Üniversiteler Kanununa göre işleme tabiolanlar arasında bir eşitsizlik doyurduğundan dolayı sözü geçen Kanunmaddesinin iptaline karar verilmiştir.

Hadisemizdeiptal konusu fıkra ile öğretim üyelerinin seçimi işinin Üniversite Senatosunabırakılmasını öngören hüküm, bu elemanların ilmî kifayetlerinin tespit işini,takdir yetkisini Üniversite Senatosuna bırakmaktadır. Bu da Anayasa'nın 120 ncimaddesine uygundur.

Senatobunları seçerken, durumlarını gözönünde tutarak, düzenlediği esaslara göre ilmîkifayetlerini takdir etmiş ve kabul etmiştir. İzmir iktisadî ve Ticarî îlimlerAkademisi öğretim üyeleri, zamanının mevzuatına göre bu akademide yıllarcaprofesörlük ve doçentlik etmiş kimselerdir. Bunların ilmî kifayetlerinintakdiri hususunda Akademinin Fakülteye çevirmesinden sonra hariçten yenigelecek kimseler durumunda kabul edilmesi, yeni gelecek kimselerin tabi olacağıesaslara tabi tutulması onların evvelki mevzuata dayanan durumlarını gözönündetutmamak olur. Bu nedenlere o kimselerin, ilmî kifayetlerinin, durumlarınıngerekli kıldığı esaslara göre takdir yetkisinin Kanunla Üniversite Senatosunabırakılması, bir eşitsizlik teşkil etmektedir. Zira bu öğretim üyelerininnitelikleri ve hukukî durumları Üniversiteye dışardan yeni gelecek kimselerindurumunun aynı değildir.

Bunedenlerle iptal konusu birinci fıkranın, İzmir iktisadî ve Ticarî ilimlerAkademisinin öğretim üyelerinin durumunu gözönünde tutarak bunlar hakkındaÜniversiteler Kanununda tespit edilen hükümlerden başka hükümleri uygulamayetkisini Senatoya tanıması haklı bir sebebe dayanmakta olduğundan, Anayasa'nın12 nci maddesindeki eşitlik ilkesine aykırı olduğu kabul edilemez.

II-İptila konusu ikinci fıkra : Bu fıkrada, Senatoca daha önce yapılmış olanintibaklar ve bu hususla ilgili işlem ve kazanılmış haklar saklıdır,denilmektedir. Bu hüküm daha önce yapılmış intibaklara ve bu intibaklarlailgili işlem ve kazanılmış haklara ilişkindir.

İptalkonusu birinci fıkrada sözü geçen İzmir iktisadî ve Ticarî ilimler Fakültesineintikalleri tespit eden hükümlerin Anayasa'ya aykırı bulunmadığı yolundakiyukarıda I numaralı kısımda açıklanan gerekçeler karşısında iptal konusu,ikinci fıkranın da Anayasa'ya aykırı bir tarafı görünmemektedir.

i Ive II numaralı kısımlarda açıklanan nedenlere göre iptal isteminin reddigerektiği kanısında olduğumdan iptal kararına karşıyım.

Üye

Şahap Arıç

SayınŞahap Arıç'ın yukarıda yazılı karşıoy yazısına katılıyorum.

Üye

İhsan Ecemiş

SayınŞahap Arıç'ın karşıoy yazısına katılıyorum.

Üye

Halit Zarbun

KARŞIOYYAZISI

I-Sözlü açıklama sorunu :

4/8/1971günlü ve 13916 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 19/-1/1971 günlü ve 1969/48 -1971/5 sayılı Anayasa Mahkemesi karariyle, (İzmir İktisadî ve Ticarî İlimlerAkademisinin iktisadî ve Ticarî Bilimler Fakültesi adı altında EgeÜniversitesine katılması) hakkındaki 30/-4/1969 günlü ve 1170 sayılı Kanunun,katılma, sırasında Akademide görevli olan öğretim üyelerinin haklarım ve yeniFakültede ne suretle göreve devam edeceklerini düzenleyen geçici l incimaddesinin bir cümlesi dışında kalan hükümleriyle geçici 2 nci maddesi hükmününAnayasa'nın 120 nci ve 12 nci maddelerine aykırı görülerek iptallerine kararverilmiştir.

Bukararın gerekçesi, özet olarak, aşağıdaki düşünceler doğrultusundaaçıklanmıştı:

Üniversitelerçevresi dışında bulunan ve kanunî nitelikleri olmayan kimseleri üniversiteprofesörlüğüne, doçentliğine, asistanlığına kanunla atama niteliğinde olan buhüküm, Anayasa'nın 120 nci maddesi ile üniversitelere tanınmış bulunan bilimselve idarî özerkliğe aykırıdır. Zira bu özerklik, üniversitenin öğretimüyelerinin ve yardımcılarının kendi olağan usulleri ve ölçülerince yine kendiorganları tarafından seçilmesi temeline dayanır. Üniversite dışındakimercilerin iradeleriyle, örneğin kanunla, öğretim üyesi atanması bu ilkeyedoğrudan doğruya aykırı olduktan başka, bu suretle tayin edilmiş öğretimüyelerinin üniversitenin yönetim ve denetim organlarında ver almaları yolu ilede üniversitenin yönetim ve denetiminde dış etkilere yer verilmesine yol açarki bu da özerkliğin ihlâli sonucunu doğurur.)

Budosyada dâva konusu olan 1485 sayılı Kanun ise, söz konusu Anayasa Mahkemesikararının ışığı altında Ege Üniversitesince ve Hükümetçe hazırlanarak teklifedilen kanun tasarısının Millet Meclisi ve Cumhuriyet SenatosununKomisyonlarında ve genel kurullarındaki çalışmalar sonucunda değiştirilerekkabul edilmesiyle yürürlüğe girmiş bulunmaktadır.

Kanunun1. maddesi, İzmir İktisadî ve Ticarî ilimler Akademisinin, (iktisadî ve TicarîBilimler Fakültesi) adiyle Ege Üniversitesine katıldığı günde Akademide görevlibulunan öğretim üyelerinin ve yardımcılarının üniversite öğretim üyeliğine veyardımcılığına intikallerinde uygulanacak esasların Ege ÜniversitesiSenatosunca düzenleneceği ve bu Senatoca yapılmış önceki intibaklar veişlemlerle kazanılmış hakların saklı tutulacağını hüküm altına almaktadır.

Görüldüğügibi kanun, bu konularda Senatoya, yani Üniversitenin en üst kademedeki yönetimorganına görev ve yetki vermek suretiyle Anayasa Mahkemesinin yukarıda sözügeçen kararına tamamiyle uygun, bir düzenleme yapmış bulunmaktadır. Bu cihetlehükümde ilk bakışta bile, Anayasa'nın 120. maddesindeki özerklik ilkesineaykırı bir durum görülememektedir. Ancak bir başka üniversite bu derece acıkolan bir hükümde Anayasa'ya aykırı yön bulunduğunu öne sürerek bu dâvayı açmış olduğunagöre konunun gereği gibi aydınlığa kavuşması ve her iki üniversitenin de konuyailişkin görüş ve düşünüşlerinin daha etraflı bir şekilde ve yakındanöğrenilerek değerlendirilmesi için davacı durumundaki İstanbul Üniversitesi ilekonu ile birinci derecede ilgili olan Ege üniversitesinin sözlüaçıklamalarının, 44 sayılı Kanunun 29. ve 30. maddelerine göre dinlenmesininyarar olacağı ortadadır.

Bunedenlerle kararın, sözlü açıklamayı gerekli görmiyen bölümüne karşıyım.

2-Hükmün esas yönünden Anayasa'ya aykırı olup olmadığı sorunu :

Anayasa'nın1488 sayılı Kanunla değişik 120. maddesinde, üniversitelerin, özerkliği sahipkamu tüzel kişileri oldukları ve üniversite özerkliğinin bu maddede belirtilenhükümler içinde uygulanacağı, üniversitelerin, Devletin gözetim ve denetimialtında, kendileri tarafından seçilen organları eliyle yönetileceği, üniversiteöğretim üyeleri ve yardımcılarının, üniversite dışındaki makamlarca, maddeninson fıkrası hükmü dışında, her ne suretle olursa olsun, görevlerindenuzaklaştırılamayacakları ilkeleri yer almaktadır.

Builkeler arasında üniversite öğretim üyelerinin ve yardımcılarının seçilme veatanmalarının üniversitece yapılacağı hakkında açık bir hüküm bulunmamaklaberaber atamaların üniversite dışındaki mercilerce yapılabileceği veyaatamaların her hangi bir evresinde dış mercilerin etki ve müdaheledebulunabilecekleri hakkında da açık veya kapalı her hangi bir işarete derastlanmamaktadır. Buna karşılık maddede yer alan hükümlerle belirlenmişsınırlar dışında genel ve mutlak nitelikte bir (özerklik) in üniversiteleretanınmış olduğu ve atama konusunda bu özerkliği sınırlayıcı her hangi birkoşula da yer verilmediği görülmektedir.

Budurum karşısında, öğretim üyelerinin ve yardımcılarının seçilme ve atanmaişlemlerinin tamamen üniversiteye ait olduğu, yasama organı da dahil olmaküzere üniversite dışındaki hiçbir makam ve merci tarafından dolaylı veyadolaysız her hangi bir etki ve müdahele yapılmasına Anayasa'nın 120. maddesindeyer alan özerklik ilkesinin izin vermiyeceği savının kuşkusuz doğru olduğuanlaşılmaktadır.

1489sayılı Kanunun yukarıdaki açıklamaların ışığı altında incelenmesi aşağıdakisonuçlan ortaya koyar :

Yukarıdal no. lu bentde de açıklandığı gibi iptali istenen hükümlerin niteliklerişöyledir :

1-Üniversiteye geçiş sırasında Akademide görevli olan öğretim üyelerininüniversite öğretim üyeliğine intikallerine ait işlemler Ege ÜniversitesiSenatosunca düzenlenecek esaslara göre yürütülür.

2-Ece Üniversitesi Senatosu tarafından daha önce yapılmış intibaklar ve buhususla ilgili işlem ve kazanılmış haklar saklıdır.

BuHükümlerde, yukarıda değinilen özerklik açısından Anayasa'nın 120. maddesineaykırı bir yön bulunmadığı pek açıktır. Zira öğretim üyelerinin veyardımcılarının atanmaları konusundaki bütün yetki, üniversitesinin en üstdüzeydeki organına, Üniversite Senatosuna, verilip onun dışında hiç bir mercive makama bu konuda en küçük ölçüde bir yetki, hattâ ilgi bile tanımadığınagöre hüküm, söz konusu özerklik ilkesine tamamiyle uygun niteliğe sahiptir.

Durumbu derece açıkken hükümde özerklik ilkesine aykırılık bulunduğundan sözedilmesi bile yerinde değildir.

Anayasa'nın12. maddesi açısından konuya eğilince görülen gerçek durum şudur:

Anayasa'nıneşitlik ilkesi; nitelikleri, hukukî durumları aynı olanlar arasında söz konusuolabilir. Değişik hukukî durumlar ve haklı nedenler bulundukça, değişikhükümlerin uygulanmasında eşitlik ilkesine aykırı bir yön olamıyacağı AnayasaMahkemesi'nin çok sayıdaki kararlarında dile getirilmiştir.

YıllarcaAkademide öğretim yaparak belli bir bilim dalında uzmanlık kazanmış bir öğretimüyesinin, görev yapmakta bulunduğu öğretim kurumunun üniversiteye katılmasıüzerine üniversitenin yetkili onca gerekli ve faydalı görülerek öğretimgörevine devam etmeğe çağrılmasiyle, her hangi bir kimsenin dışardan ve yenidenüniversite öğretim görevine alınması arasındaki farkı görmezlikten gelerekbunlar eşit saymanın ve haklarında aynı hükmün uygulanmasını öne sürmenin,(eşitlik) ilkesi ile bağdaşır bir yönü olmadığı, aksine o ilkeyi zedeleyen veadalet duygularını rencine eden nitelikte bir düşünce olduğu ortadadır.

Halenyürürlükte bulunan üniversiteler Kanunu, Anayasa niteliğinde olmadığından herüniversitenin özel kanununda, ona aykırı sayılabilecek nitelikte, fakat ilgiliüniversitenin bünyesinin gerektirdiği ölçüde değişik hükümlerin yer almasıdoğaldır ve uygulamada da bunun çeşitli örnekleri görülmektedir. Zira bu gibihükümler, üniversiteler Kanununa aykırı bulunsalar bile, değişik bünyenin vekamu hizmetlerindeki farklılığın zorunlu kıldığı Ölçüde kamu yararınadayandıkları müddetçe haklı bir nedenin sonucudurlar ve bir bakıma da bu gibihallerde, yanî haklı nedene dayanan farklılık hallerinde, Anayasa'nın eşitlikilkesinin sağlanması, haklı neden ölçüsüne uygun düşen nitelikteki farklıhükümlerle mümkün olabilir bir başka deyimle eşitlik dengesi ancak bu yollasağlanabilir.

Şuhalde bu gibi durumlarda Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırılıktan değil, ancakuygunluktan söz edilmesi mümkündür.

Durumlarınınyukarıda açıklanan özelliğine göre, üniversiteye katılma gününde İzmir iktisadîve Ticarî ilimler Akademisinde görevli bulunan öğretim üyelerinin veyardımcılarının, üniversiteye geçişlerinde, bilimsel ve meslekî değerlerineuygun olan görev unvanlarının, üniversiteye ilk defa ve açıktan intisapedecekler hakkında uygulanan ölçülerden farklı ölçülerle saptanmasındakizorunluk meydandadır ve bunlar arasındaki eşitlik ilkesinin de ancak bu konudauygulanacak farklı ölçülerle sağlanması mümkün olabilir.

İptaliistenen Kanun, bu konuda uygulanacak farklı ölçüleri bulma ve ona göre gereklidüzenlemeyi yapma işini, görevi verecek olan üniversitenin en yüksek organınabırakmakla en isabetli çözüm yolunu bulmuş olmakta ve bu organca daha önceyapılmış olan işlemleri ve bu işlemlerden doğan kazanılmış hakları da saklıtutmaktadır.

Görüldüğügibi söz konusu hükümlerde Anayasa'nın 12. maddesindeki eşitlik ilkesine aykırıbir yön bulunduğu iddiası da dayanaktan yoksun bulunmaktadır.

Yukarıdakinedenlerle dâvanın reddi gerektiğinden aksi sonucu belirten karara karşıyız.

SayınMuhittin Gürün'ün karşıoy yazısının ikinci kısmına katılıyorum.

Üye

Nuri Ülgenalp