ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1972/17
Karar Sayısı : 1972/50
Karar Günü : 17.10.1972
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME: Ankara3. İş Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: (506 sayılı SosyalSigortalar Kanunu’nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna BazıMaddeler Eklenmesine Dair) 23.10.1969 günlü, 1186 sayılı Kanunun 21. maddesiyle506 sayılı Kanuna eklenen geçici 3 üncü maddenin Türkiye CumhuriyetiAnayasasının 12., 42., 48. ve 53. maddelerine aykırılığı yolunda davalı SosyalSigortalar Kurumunun ileri sürdüğü iddianın ciddî olduğu kanısına varanmahkeme, Anayasanın 1489 sayılı Yasa ile değişik 151. maddesine dayanarak, bukonuda bir karar verilmek üzere Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.
I. OLAY:
Burhaniyedeki bir işyerinde 1.1.1945-30.12.1946 ve1.2.1949-30.3.1950 günleri arasında işçi olarak çalıştığını ileri süren bir kişinin,Sosyal Sigortalar Kurumuna, söz konusu geçici 3. madde uyarınca bu hizmetinprimlerini ödemeye âmade olduğunu bildirerek öteki hizmetleriylebirleştirilmesi yolundaki başvurmasının, Kurumca borçlanma isteminin 1.4.1950den önceki süreyi kapsadığı gerekçesiyle reddedilmesi üzerine, sözü edilentarihler arasında geçen sürenin hizmetine katılması gerektiğinin saptanmasıistemiyle 15.10.1971 kayıt tarihli dilekçe ile açtığı ve Ankara 3. İşMahkemesinin 1971/14066 esas sayısını alan davanın 23.12.1971 günlü oturumundageçici 3. maddenin Anayasaya aykırı olduğu davalı Kurum vekilince ilerisürülmüş; iddianın ciddi olduğu kanısına varan mahkeme Anayasa Mahkemesinebaşvurulmasına ve duruşmanın başka güne bırakılmasına karar vermiştir.
II. ANAYASAYA AYKIRILIK İDDİASININ GEREKÇESİ ÖZETİ:
506 sayılı Kanuna 1186 sayılı Kanunla eklenen geçici 3. maddeninAnayasaya aykırı olduğu yolundaki iddianın ciddî görüldüğüne ilişkin olarakmahkemece ileri sürülen gerekçenin özeti şöyledir:
1- Geçici 3. madde, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli SandığıKanununun bazı maddelerini değiştiren 545 sayılı Yasanın borçlanmalarda sonaylığı esas almasına karşılık ilk aylık ücreti benimsemesi, borçlandırılacakhizmetin başlangıç tarihini belli etmeyerek borçlanmayı geriye götürmesi ve otarihlerdeki çok düşük ücretler üzerinden prim alınarak borçlandırılacakkişilere, ihtiyarlık sigortası kolunun ihdas tarihi olan 1.4.1950 tarihindenberi gerçek ücretlerine göre prim ödeyen işçiler gibi en yüksek aylık olan 4950lira üzerinden emeklilik olanağını sağlaması yönlerinden Anayasanın 12.maddesinde sözü gedilen eşitlik ilkesine aykırıdır.
2- Kanunda öngörüldüğü gibi düşük ücret üzerinden cüz’i miktardaprim ödemek yoluyla büyük bir kütleye borçlanma olanağı tanınarak ihtiyarlıksigortasından emekliye ayrılmalarının sağlanması, bu sigorta kolunda primödeyenler bakımından çalışma hayatında istikrarsızlık yaratacaktır. Bu durumise Anayasanın 42. maddesine aykırı düşer.
3- Dosyadaki belgelerin incelenmesinde görüleceği üzere, sözkonusu geçici 3. maddeye göre, eski hizmetlerini borçlanmak suretiyle ihyaettirerek yaşlılık almaya hak kazananların sayıca çok oluşu ve bunların yıldanyıla göstereceği büyük artış karşısında Sosyal Sigortalar Kurumu kaynakları,ödenecek aylıkları karşılayamayacak ve böylece sosyal güvenliğin sağlanmasıamacı da ortadan kalkacaktır. Bu durum Anayasanın 48. maddesine aykırıdır.
4- Sigorta prensip ve felsefesine ve aktuarya hesaplarına aykırıbir biçimde hafif şartlarla genç yaşta emekliye ayrılma olanağı yaratılarakbugünkü malî imkânlar içinde sağlanamayan işsizlik sigortasına dolaylı birbiçimde gidilmesi, Kurumun ve hattâ ilerde yardımı söz konusu olacak Devletinmalî olanaksızlığını oluşturacağından hüküm bu yönden de Anayasanın 53.maddesine aykırı düşmektedir.
III- YASA METİNLERİ:
1. İtiraz konusu Kanun hükmü:
23.10.1969 günlü, 1186 sayılı Kanunun 21. maddesiyle 506 sayılıKanuna eklenen ve iptali istenilen geçici 3. madde (Beşinci Tertip Düstur,Cilt: 9, Birinci Kitap, Sahife: 141 deki metne göre) şöyledir:
“Geçici Madde 3- Bu kanunun yayımından önce çeşitli işyerlerindefikir ve beden işçisi olarak çalışmakta olup, her ne sebeple olursa olsun SosyalSigortalar Kurumuna veya bu kuruma devredilen çeşitli emekli sandıklarınaemekli veya yaşlılık aylığına esas olacak prim ödememiş olanlar hizmetlerinibelgelendirdikleri ve o zamana ait ilk aylık ücretleri üzerinden işçi veişveren sigorta primlerini en geç beş yıl içinde defaten veya eşit taksitlerleödedikleri takdirde toplam olarak en çok 10 yıllık hizmetleri SosyalSigortalarda veya Sosyal Sigortalara devredilen sandıklarda geçen hizmetleriylebirleştirilir.”
2. İtiraza dayanak olarak mahkemece ileri sürülen Anayasahükümleri:
“Madde 12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefîinanç, din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye ve sınıfa imtiyaz tanınamaz.”
“Madde 42- Çalışma herkesin hakkı ve ödevidir.
Devlet, çalışanların insanca yaşaması ve çalışma hayatınınkararlılık içinde gelişmesi için, sosyal, iktisadî ve malî tedbirlerleçalışanları korur ve çalışmayı destekler; işsizliği önleyici tedbirler alır.
Angarya yasaktır.
Memleket ihtiyaçlarının zorunlu kıldığı alanlarda vatandaşlıködevi niteliği alan beden veya fikir çalışmalarının şekil ve şartları,demokratik esaslara uygun olarak kanunla düzenlenir.”
“Madde 48- Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. Bu hakkısağlamak için sosyal sigortalar ve sosyal yardım teşkilâtı kurmak ve kurdurmakDevletin ödevlerindendir.”
“Madde 53- Devlet, bu bölümde belirtilen iktisadî ve sosyalamaçlara ulaşma ödevlerini, ancak iktisadî gelişme ile malî kaynaklarınınyeterliği ölçüsünde yerine getirir.”
IV. İLK İNCELEME:
Muhittin Taylan, Avni Givda, Fazıl Uluocak, Sait Koçak, NuriÜlgenalp, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Ahmet Akar, Ziya Önel, Kâni Vrana, MustafaKaraoğlu, Muhittin Gürün, Lûtfi Ömerbaş, Şevket Müftügil ve AhmetH.Boyacıoğlu’nun katıldığı Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi gereğinceyapılan 16.5.1972 günlü ilk inceleme toplantısında dosyanın eksiği kalmadığıanlaşıldığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.
V. ESASIN İNCELENMESİ:
Davanın esasına ilişkin rapor ile dosyadaki belgeler, iptaliistenilen yasa hükmü, anayasanın konuya ilişkin maddeleri ve bunlarla ilgiliyasama belgeleri, 1972/16-49 sayılı, 17.10.1972 günlü Anayasa Mahkemesi kararı,konu ile ilişkili bulunan öteki metinler okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
İtiraz konusu geçici 3. maddenin, Anayasa Mahkemesinin 17.10.1972günlü, 1972/16-49 sayılı karariyle Anayasa aykırı olduğuna ve iptaline kararverilmiş bulunduğundan konunun yeniden karara bağlanmasına yer yoktur.
VI. SONUÇ:
1186 sayılı Kanunda yer alan itiraz konusu geçici 3. maddeninAnayasa aykırı olduğuna ve iptaline 1972/16 sayılı işin incelenmesi sonunda17.10.1972 gününde 1972/49 sayı ile karar verilmiş bulunduğundan konununyeniden karara bağlanmasına yer olmadığına,
17.10.1972 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkan
Muhittin TAYLAN
Başkanvekili
Avni GİVDA
Üye
Fazıl ULUOCAK
Üye
Sait KOÇAK
Üye
Nuri ÜLGENALP
Üye
Şahap ARIÇ
Üye
İhsan ECEMİŞ
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Halit ZARBUN
Üye
Ziya ÖNEL
Üye
Kâni VRANA
Üye
Muhittin GÜRÜN
Üye
Lûtfi ÖMERBAŞ
Üye
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Ahmet H.BOYACIOĞLU