Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1972/30, K.1972/31 Sayılı Karar - 08/06/1972

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:1972/30

Karar Sayısı:1972/31

Karar Günü:8/6/1972

Resmi Gazete tarih/sayı:17.9.1972/14309

İtirazyoluna başvuran : İstanbul Onikinci Asliye Hukuk Mahkemesi.

İtirazınkonusu: "Özel yüksek okul öğrencilerinin öğrenimlerine devam edebilmeleriiçin açılacak resmi yüksek okullar hakkındaki 25/-8/1971 günlü, 1472 sayılıKanunun öğrencilerden ücret alınmasına ilişkin kurallarının Anayasa'ya aykırıbulunduğu yolunda davacının ileriye sürdüğü iddianın ciddi olduğu kanısınavaran mahkeme bu Kanunun 11 inci maddesinin (a) bendinin, 12 nci maddesinin ve13 üncü maddesindeki (...tahsil edilmemiş ise öğrenciler tarafından dönersermayelere ödenir.) kuralının Anayasa'nın 10., 12., ve 50 nci maddelerineaykırı görerek ve Anayasa'nın değişik 151 inci maddesine dayanarak AnayasaMahkemesine başvurmuştur.

I-Olay :

1472sayılı Kanunun 11. ve 12 nci maddeleri uyarınca ödediği resmî yüksek okulücreti 1.100,- liranın geri verilmesi istemiyle Aksaray iktisadi ve Ticarîîlimler Yüksek Okulu Akşam Bölümü öğrencilerden biri tarafından Millî EğitimBakanlığına ve İstanbul İktisadî ve Ticarî İlimler Akademesi Başkanlığına karşıaçılan ve İstanbul Onikinci Asliye Hukuk Mahkemesinin 1972/310 esas sayısınıalan davaya ilişkin dilekçede 1472 sayılı Kanunun öğrencilerden ücret alınmasıhakkındaki hükümlerinin Anayasa'ya aykırı olduğu ileri sürülmüş; davalılardanMillî Eğitim Bakanlığının verdiği karşılıkta dava ve savlar cevaplandırılmaklabirlikte ayrıca görev konusuna da değinilerek işin idarî yargı kapsamınagirdiği belirtilmiş; Anayasa'ya aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısınavaran mahkeme 1472 sayılı Kanunun 11 inci maddesinin (a) bendini, 12 ncimaddesini ve 13 üncü maddesindeki (...tahsil edilmemiş ise öğrencilertarafından döner sermayelere ödenir.) kuralını Anayasa'nın 10., 12. ve 50 incimaddelerine aykırı görerek Anayasa Mahkemesine başvurulmasına 15/5/1972 günündekarar vermiştir.

II-Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen Kanun hükümleri :

25/8/1971günlü, 1472 sayılı Kanunun 11., 12. ve 13 üncü maddelerinin Anayasa'yaaykırılığı ileri sürülen kuralları, (Beşinci Tertip Düstur Cilt 10 - ÜçüncüKitap, Sayfa 3094 ve 3095 deki metne göre) şöyledir :

"Madde11- Döner sermayelerin gelir kaynakları şunlardır :

a)Öğrencilerden alınacak ücretler :

..............................................."

"Madde12- Öğrencilerden alınacak ücretler her yıl Koordinasyon Kurulu tarafındantespit edilir. Ücretler Eylül, Aralık, Mart, Mayıs aylarında ve 4 eşit taksitteödenir.

Hazırlanacakyönetmelik esaslarına göre muhtaç olanlardan başarıları tespit edilenlerinücretlerinin yarısı ve üstün başarıları tespit edilenlerin ücretlerinin tamamıdöner sermayeden ödenir.

23üncü madde gereğince alınacak öğrencilerin ücret konusu, bu öğrencilerinbağlanacakları eğitim kurumlarının tabi oldukları esaslara göredüzenlenir."

"Madde13- 1970 - 1971 öğretim yılında öğrencilerin özel yüksek okullara ödemekzorunda oldukları ücretlerden 9 Temmuz 1971 tarihinden sonraki döneme isabeteden kısımları hesaplanır ve tahsil edilmiş ise özel okullar kurucuları tarafından;tahsil edilmemiş ise öğrenciler tarafından döner sermayelereödenir.........."

III-İlk inceleme :

AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 15 inci maddesi uyarınca 3/6/972 gününde yapılan İlkinceleme toplantısında rapor, İstanbul Onikinci Asliye Hukuk mahkemesinin25/5/1972 günlü, 1972/310 sayılı yazısına bağlı olarak gelen gerekçeli karar veekleri, konuyu ilgilendiren öteki metinler okunduktan sonra itiraz yolunabaşvuran mahkemenin gönderdiği belgelerdeki eksiklikler üzerinde, işin niteliğidolayısıyla durulmayarak mahkemenin itiraz yoluna başvurmaya yetkili bulunupbulunmadığı konusunun incelenmesine geçilmiştir.

Anayasa'nındeğişik 151 inci ve 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27 nci maddelerikurallarına göre bir mahkemenin herhangi bir kanun hükmünü Anayasa'ya uygunlukdenetiminden geçirilmesi için Anayasa Mahkemesine getirebilme yetkisinikazanması, her şeyden önce elinde bakmakta olduğu bir davanın bulunmasına,sonrada Anayasa Mahkemesine getirdiği kanun hükümlerini o davada uygulamadurumunda olmasına bağlıdır. Mahkemenin elindeki davanın, Anayasanın 151 ncimaddesi yönünden var sayılabilmesi için ise yolunca açılmış, mahkemeningörevine giren geçerli bir dava olması gerektiği de unutulmamalıdır.

Bilindiğigibi 1472 sayılı Kanun, Özel yüksek okul öğrencilerinin öğrenimlerinisürdürebilmeleri için açılacak geçici nitelikte resmi yüksek okullar konusundadüzenlemeler yapmak üzere çıkarılmıştır. Kanunun 3 ncü maddesinde bünyesibelirlenen Koardinasyon Kurulu Milli Eğitim Bakanının başkanlığında yüksekokulların bağlı bulunduğu akademi başkanları ve ilgili her akademinin yetkiliorganlarınca kendi öğretim üyeleri arasından iki yıl için seçilecek ikişeröğretim üyesinden kurulur. Kurulun toplantılarına Milli Eğitim BakanlığıMüsteşarları, Talim ve Terbiye kurulu Başkanı veya seçeceği bir üye, yüksekÖğretim Genel Müdürü, Genel Mesleki ve Yüksek Öğretim Genel Müdürü ve MaliyeBakanlığından iki temsilci tabii üye olarak katılırlar. Koardinasyon KuruluKanununun 11 nci maddesinin (a) bendi ve 12 nci maddesi uyarınca, öğrencilerdenalınacak ücretleri her yıl saptar. Burada sağlanan yüksek öğretim, başkadeyimle bir kamu hizmeti karşılığında yapılacak özel kanunu ile düzenlenmiş birödeme söz konusudur.

İtirazyoluna başvuran mahkemenin elindeki dava 1472 sayılı Kanunu 3., 11., 12 ncimaddelerine göre saptanmış tahakkuk ettirilmiş ve ödenmiş, yukarıda niteliğiaçıklanan bir paranın geri alınmasına, başka deyimle bir kamu hizmetininuygulanmasından doğan akçalı anlaşmazlığa ilişkindir. Böyle bir dava adli yargıalanına girmeyen bir konuyu kapsar. Onun içinde mahkemenin görevi dışındakalır. Şu duruma göre mahkemenin elinde bakmakta olduğu bir davanınbulunduğundan söz edilemez. Böylece Anayasa'nın değişik 151. ve 44 sayılıKanunun 27 nci maddelerindeki Anayasa Mahkemesine başvurabilme koşullarındanilki gerçekleşmemiş olduğundan itiraz, itirazda bulunan mahkemenin yetkisizliğiyönünden reddedilmelidir.

MuhittinTavlan, Fazıl Uluocak, Recai Seçkin, Lûtfi Ömerbaş ve Ahmet H. Boyacıoğlu görevkonusunda bir karar vermek üzere dosyanın mahkemeye geri çevrilmesi görüşünüsavunmuşlarsa da mahkemenin görev yönünden vereceği karar Anayasa'nın 151 ncimaddesinde ya/.ıh koşulların gerçekleşip gerçekleşmediğini tek başına veserbestçe değerlendirme ve saptama durumunda bulunan Anayasa Mahkemesinibağlamıyacağından çoğunluk bu görüşü benimsememiştir.

İhsanEcemiş esasın incelenmesine karar verilmesi gerektiği yolunda oy kullanmıştır.

IV-SONUÇ :

Davakonusu görevine girmediği için mahkemenin elinde bakmakta olduğu bir dava varsayılamayacağından Anayasa'nın değişik 151 nci maddesine uymayan itirazın,itirazda bulunan mahkemenin yetki-sizliği yönünden reddine Muhittin Taylan,Fazıl Uluocak, Recai Seçkin, Lûtfi Ömerbaş ve Ahmet H. Boyacıoğlu'nun görevkonusunda bir karar vermek üzere dosyanın mahkemeye geri çevrilmesi ve İhsanEcemiş'in esasın incelenmesine karar verilmesi gerektiği yolundaki karşıoylarıyla ve oy çokluğu ile 8/6/1972 gününde karar verildi.

KARŞIOYYAZISI

1472sayılı Kanunun 11. ve 12 nci maddeleri uyarınca ödediği resmi yüksek okulücreti olan 1.100,- liranın geri verilmesi istemiyle, İstanbul Asliye 12 nciHukuk Mahkemesine Aksaray iktisadî ve Ticarî ilimler Yüksek Okulu Akşam Bölümüöğrencilerinden biri tarafından Millî Eğitim Bakanlığına ve İstanbul İktisadıve Ticari ilimler Akademisi Başkanlığına karşı açılan ve 1972/310 esas sayısınıalan davanın dilekçesinde, 1472 sayılı Kanunun Öğrencilerden ücret alınmasıhakkındaki hükümlerinin Anayasa'ya aykırı olduğu ileri sürü i muştur.

DavaMahkemesi, 44 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usullerihakkındaki Kanunun 27 nci maddesinin 2 numaralı bendi gereğince, davalı tarafasavunmasını bildirme imkânı vermeden Anayasa'ya aykırılık iddiasını ciddibularak işin Anayasa Mahkemesine intikal ettirilmesini kararlaştırmıştır. Usulîhatasını farkeden mahkeme, bu safhada davalılara savunma imkânı tanımış vesavunma yazılariyle birlikte dosyayı Anayasa Mahkemesine göndermiştir. Oysadavalı Millî Eğitim Bakanlığı, Anayasa'ya aykırılık itirazı yanında bu davanınidarî kazanın görevi içinde olduğunu ve Mahkemenin davaya bakamıyacağınıbelirterek görevsizlik itirazında bulunmuştur.

Mahkemeleringörevi kamu düzenini ilgilendirdiğinden davanın her safhasında hukukmahkemelerinin, görevine itiraz edilebileceğinden mahkemenin böyle bir itirazüzerine derhal bir karar vermesi ve bu davanın görevi içinde olup olmadığınıbelirtmesi gerekir.

DavaMahkemesinin, görevsizlik itirazı üzerine bir karara varmadığı için, Anayasa'nın151. ve 44 sayılı Yasa'nın 27 nci maddeleri uyarınca davaya bakmakta olanmahkeme niteliğinde bulunup bulunmadığı belli olmamıştır.

Kaldıki Anayasa Mahkemesi üst mahkeme niteliğinde de kurulmamıştır.

Buitibarla Mahkemeden işin zamansız ve noksan olarak geldiği açıkça belli olduğuiçin görev konusunda bir karar verilmek üzere dosyanın geri çevrilmesigerekirken, üst mahkeme gibi hareket edilerek itirazda bulunan mahkemeninyetkisizliği yönünden itirazı reddeden çokluk görüşüne bu nedenlerle katılmıyoruz.

KARŞIOYYAZISI

Mahkemekendine açılmış bulunan bu dava sebebiyle ve Anayasa'nın 151 inci maddesinedayanarak itirazda bulunduğuna, mahkemelerin görevlerine ilişkin kanaatlerinindenetlenmesi Anayasa Mahkemesine ait olmadığına ve bu yöne ilişkin AnayasaMahkemesi Kararı mahkemeyi bağlamayacağına, bu davanın adlî mahkemeleringörevine giremiyeceği açıkça söylenemiyeceğine, kaldı ki görev sorunununçözümlenmesinde de 1472 sayılı Kanunun itiraz konusu hükümlerine dahidayanılması zorunlu bulunduğuna göre, işin esasının incelenmesine kararverilmesi gerektiği düşüncesindeyim ve itirazın yetkisizlikten reddinekarşıyım.

Üye

İhsan Ecemiş

KARŞIOYYAZISI

Davadagörevli olup olmadığı mahkemece tartışılmış ve karara bağlanmış değildir. Eğermahkeme görevsizlik kararı verirse esası çözmek için uygulamak durumundabulunduğu Yasa kuralını uygulama olanağını yitirecek ve Anayasa Mahkemesinebaşvurmaya yetkili olamayacaktır. Adliye mahkemesinin davada görevsiz olduğukesinlikle anlaşılmamaktadır. Bundan ötürü görev konusunda bir karar verilmeküzere dosyanın geri çevrilmesine karar verilecek yerde yetki yönünden redkararı verilmesine katılmıyorum.

Üye

Recai Seçkin