Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1972/35, K.1972/62 Sayılı Karar - 26/12/1972

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:1972/35

Karar Sayısı:1972/62

Resmi gazete tarih/sayı:28.3.1973/14490

İptaldavasını açan : Ankara Üniversitesi Rektörlüğü.

İptaldavasının konusu : 3/4/1972 günlü 1578 sayılı (Atatürk Üniversitesi Kuruluşuhakkındaki 6990 sayılı kanuna ek Çukurova Tıp Fakültesi Kuruluş Kanunu) nün 1.maddesinin Anayasa'nın 120. maddesine aykırı olduğu ve konunun davacıÜniversitenin varlığını ilgilendiren bir alana girdiği ileri sürülmüş; yineAnayasa'nın değişik 149. ve 150. maddelerine dayanılarak 1. maddenin ve bumaddenin iptali halinde öteki maddelerin varlık hikmeti kalmayacağından Kanununtümünün iptali istenilmiştir.

II-YASA METİNLERİ :

l-İptali istenen kanun

Birincimaddesinin Anayasa'ya aykırı olduğu ileri sürülen ve bu nedenle de tümününiptali istenen 3/4/1972 günlü 1578 sayılı "Atatürk Üniversitesi KuruluşuHakkındaki 6990 sayılı Kanuna ek Çukurova tıp fakültesi Kuruluş Kanunu"(12/4/1972 günlü, 14157 sayılı Resmî Gazete'deki metne göre) şöyledir :

"Maddel- 4936 sayılı Üniversiteler Kanununun 2 nci maddesi gereğince AtatürkÜniversitesine bağlı olarak Adana ili dahilinde Çukurova Tıp Fakültesikurulmuştur.

ÇukurovaÜniversitesi bünyesinde geliştirilmek gayesiyle kurulan bu fakültenin tesisaraç ve kadroları Çukurova Üniversitesi kurulduğunda bu üniversiteye intikaleder.

Madde2- Çukurova Tıp Fakültesine ait ilişik (1) ve (2) sayılı cetvellerde yazılıkadrolar Atatürk Üniversitesi Kuruluş Kadroları Hakkındaki 6990 sayılı kanunabağlı (1) ve (1) sayılı cetvellere (Çukurova Tıp Fakültesi) başlığı altındaeklenmiştir.

İlişik3 sayılı cetvelde yazılı kadrolar 1972 yılında kullanılmaz.

Madde3- Çukurova Tıp Fakültesi Adana ilinde Merkezi Araştırma Hastanesini veÇukurova'nın diğer bölgelerinde çevre uygulama hastanelerini açar.

Madde4- Çukurova Tıp Fakültesinde intörnlük dahil öğretim süresi altı yıldır.İntörnlüğünü tmamlamıyan öğrenciler serbest hekimlik yapamazlar.

Madde5- Bu kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Madde6- Bu kanun hukukilerini "Bakanlar Kurulu yürütür."

2-Davacının dayandığı Anayasa kuralları:

DavacınınAnayasa'ya aykırılık iddiasını desteklemek üzere ileriye sürdüğü Anayasanın1488 sayılı Yasa ile değişik 120. maddesi şöyledir.

"Madde120- Üniversiteler ancak Devlet eliyle ve kanunla kurulur. Üniversiteler,Özerkliğe sahip kamu tüzel kişileridir. Üniversite özerkliği bu maddede belirtilenhükümler içinde uygulanır ve bu özerklik, üniversite binalarında ve eklerindesuçların ve suçluların kovuşturulmasına engel olmaz.

Üniversiteler,Devletin gözetimi ve denetimi altında kendileri tarafından seçilen organlarıeliyle yönetilir. Özel kanuna göre kurulan Devlet Üniversiteleri hakkındakihükümler saklıdır.

Üniversiteorganları öğretim üyeleri ve yardımcıları üniversite dışındaki makamlarca herne suretle olursa olsun görevlerinden uzaklaştırılamazlar. Son fıkra hükümlerisaklıdır.

Üniversiteöğretim üyeleri ve yardımcıları serbestçe araştırma ve yayında bulunabilirler.

Üniversitelerinkuruluş ve işleyişleri, organları ve bunların seçimleri, görev ve yetkileriÜniversiteler üzerinde Devletin Gözetim ve denetim hakkım kullanma usulleri veüniversite organlarının sorumluluğu, öğrenim ve öğretim hürriyetleriniengelleyici eylemleri önleme tedbirleri üniversiteler arasında ihtiyaca göreöğretim üyeleri ve yardımcılarının görevlendirilmesinin sağlanması, öğrenim veöğretimin hürriyet ve teminat içinde ve çağdaş bilim ve teknoloji gereklerineve kalkınma planı ilkelerine göre yürütülmesi esasları kanımla düzenlenir.

Üniversitelerinbütçeleri genel ve katma bütçelerin bağlı olduğu esaslara uysun olarakyürürlüğe konulur ve denetlenir.

Üniversitelerleonlara bağlı fakülte kurum ve kuruluşlarda öğrenim ve öğretim hürriyetlerinintehlikeye düşmesi ve bu tehlikenin üniversite organlarınca giderilmemesihalinde; Bakanlar Kurulu ilgili üniversitelerin veya bu üniversiteye bağlıfakülte, kurum ve kuruluşların idaresine el koyar ve bu kararını hemen TürkiyeBüyük Millet Meclisi Birleşik Toplantısının onamasına sunar. Hangi hallerin elkoymayı gerektireceği el koyma kararının ilân ve uygulanma usulleri ile süresive devamınca Bakanlar Kurulunun yetkilerinin nitelik ve kapsamı kanunladüzenlenir."

III-İLK İNCELEME :

AnayasaMahkemesi içtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 3/7/1972 gününde Muhittin Taylan,Avni Givda, Fazıl Uluocak, Sait Koçak, Nuri Ülgenalp, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş,Ahmet Akar, Halit Zarbun, Ziya Önel, Kani Vrana, Mustafa Karaoğlu, LûtfiÖmerbaş, Şevket Müftügil ve Ahmet H. Boyacıoğlu'nun katılmalarıyla yapılan ilkinceleme toplantısında:

a)Dava konusu 3/4/1972 günlü 1578 sayılı Kanunun 12/4/1972 günlü 14157 SayılıResmî Gazete'de yayımlandığı; dava dilekçesinin 29/6/1972 gününde AnayasaMahkemesi Genel Sekreterliğince kaleme havale edilerek 596 sayılı sıra ve1972/35 esas sayısını aldığı; 22/4/1962 günlü 44 sayılı Yasanın 26. maddesinegöre davanın bu tarihte açılmış sayılması gerektiği ve süresi içinde olduğu;Ankara Üniversitesi Senatosunun üye tam sayı sı n m 46 olduğu ve bu Senatonun37 üyesinin katıldığı 749 sayılı 20/6/1972 günlü toplantısında iptal davasınınaçılmasına oybirliğiyle karar verildiği ve şu duruma göre kararda 44 sayılıKanunun 25. maddesinin birinci fıkrasının 3 sayılı bendi uyarınca saltçoğunluğun bulunduğu davanın bu karara dayanılarak Rektör Prof. Dr. TahsinÖzgüç'ce açıldığı; dosyanın eksiği bulunmadığı anlaşılmıştır.

b)Dava konusu 1578 sayılı Kanun Atatürk Üniversitesine bağlı olarak 4936 sayılıÜniversiteler Kanununun 2. maddesi gereğince Adana ili içinde Çukurova TıpFakültesi adına bir fakülte kurmakta ve bu fakültenin Çukurova Üniversitesibünyeyi içinde geliştirilmesini ve fakülte tesis araç ve kadrolarının Çukurovaüniversitesi kurulduğunda bu üniversiteye geçmesini öngörmekte olduğu böylecebir üniversite sorununu oluşturmakta bulunduğu için 1578 sayılı Kanunun 1.maddesiyle düzenlenen konunun davacı Ankara Üniversitesinin varlığını vegörevlerini ilgilendiren alana girdiği ve şu duruma göre de iptal davasınınAnayasa'nın değişik 149. maddesine ve 44 sayılı Kanunun 21. maddesinin 10sayılı bendine ve son fıkrasına uygun bulunduğu saptanmıştır.

c)Anayasa'nın değişik 147., değişik 149., 150. ve 44 sayılı kanunun 21., 22., 25.ve 26. maddelerine uygun olduğu anlaşılan işin esasının incelenmesineoybirliğiyle karar verilmiştir.

IV -ESASIN İNCELENMESİ :

Davanınesasına ilişkin rapor, dava dilekçesi, iptali istenen kanun Anayasa'yaaykırılık iddiasına dayanaklık eden Anayasa kuralları bunlarla ilgiligerekçeler ve başka yasama belgeleri; konu ile ilişkisi bulunan öteki metinlerokunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A-Anayasa'ya aykırılık iddiasının tartışılması

1578sayılı Kanunun 1. maddesinde şu durumlar saptanmaktadır:

a)Adana İli içinde Çukurova Tıp Fakültesi kurulmuştur.

b)İleride Çukurova Üniversitesi de kurulacaktır.

c)Fakülte Çukurova Üniversitesi bünyesi içinde geliştirmek ereğiyle kurulmuştur.Başka deyimle Çukurova Tıp Fakültesi bu üniversitesinin çekirdeğidir.

ç)Çukurova üniversitesi kurulduğunda fakültenin tesis, araç ve kadroları buüniversiteye geçecektir.

d)Fakülte, Atatürk Üniversitesine bağlıdır. Başka deyimle 6990 sayılı AtatürkÜniversitesi Kanununun kuralları bu fakülteye de uygulanacaktır.

İleridekurulacak Çukurova Üniversitesinin çekirdeği olduğu yukarıda değinildiği üzere,1578 sayılı Yasa'nın 1. maddesinde belirtilen Çukurova Tıp Fakültesi, AtatürkÜniversitesinin, ve fakültelerinin yasal düzeni içine de yine sözü gecen 1. madeninbîr kuralı ile alındığına göre fakültenin kuruluşuna ilişkin 1573 sayılıKanunun Anayasaya uygunluk denetiminin yapılabilmesi için AtatürkÜniversitesinin yasal düzenini saptayan kendisine ek olarak 1578 sayılı Kanununçıkarıldığı 6990 sayılı Kanunun ele alınıp incelenmesinde zorunluluk vardır.Ancak burada Anayasa'nın 120. maddesinin gerek eski, gerekse 1488 sayılı yasaile değişik metninde yer alan (ikinci fıkra) ve "özel kanuna göre kurulanDevlet Üniversiteleri hakkındaki hükümleri saklı tutan" kural kapsamınaAtatürk Üniversitesinin girip girmediği üzerinde durulmayacaktır. ÇünküAnayasa'ya uygunluk denetimi yapılan Atatürk Üniversitesinin yasal düzeni ve odüzeni saptayan 6990 sayılı Kanun değildir. Bu kanun yalnızca Çukurova TıpFakültesinin Atatürk Üniversitesi ile olan bağlantısı dolayısiyle ve 1578sayılı Kanunun Anayasa'ya uygunluk denetiminin gerektirdiği ölçüde elealınacaktır.

ÇukurovaTıp Fakültesinin 1578 sayılı Kanunun 1. maddesiyle bağlandığı AtatürkÜniversitesi 31/5/1957 günlü 6990 sayılı Kanuna ve 4936 sayılı ÜniversitelerKanununun bu kanuna aykırı olmayan kurallarına göre yönetilir. Yöneten MilliEğitim Bakanlığıdır. (6990 sayılı kanun madde 1). Bu üniversitenin rektörü ord.prof. veya profesörlerden Milli Eğitim Bakanının göstereceği adaylar arasındanBakanlar kurulunca beş yıl için atanır, (madde 5). Dekanlar ord. profesör veyaprofesörlerden rektörün göstereceği adaylar arasından Milli Flitim Bakanınınonaması ile dört yıl için atanırlar (madde 6). Üniversitenin öğretim üyelerini yirmiyıllık bir süre içinde ilk sıralarda varsa ilgili fakülteler bölümbaşkanlarının da katılmasiyle dekanların ve rektörün ortaklama önerisi,kurullar oluştuktan sonra da profesörler kurullarının önerisi rektörün onamasıüzerine Milli Eğitim Bakanı atar. (30/1/1968 günlü, 996 sayılı Kanunla değişikgeçici 1. madde).

Demekki 6990 sayılı Kanunla öngörülen düzende Anayasa'nın değişik 120. maddesindebelirlenen "Üniversitelerin özerkliğe sahip kamu tüzel kişileriolması" ve "Devletin gözetim ve denetimi altında kendilerince seçilenorganları eliyle yönetilmesi" ilkelerinin yeri yoktur. Oysa ileridekurulacak olan Çukurova Üniversitesi ve bu üniversitenin çekirdeği olarakşimdiden kurulmuş bulunan Çukurova Tıp Fakültesi için ancak Anayasa'nınyukarıda değinilen ilkelerine uygun bir kişilik ve yönetim düzenidüşünülebilir.

Şimdidava konusu 1578 sayılı Kanunun Anayasa karşısındaki durumunu saptayabilmeküzere bu Kanunun 1. ve sonraki maddelerinde yer alan ve Atatürk Üniversitesibaşka deyimle 6990 sayılı Kanun ile bağlantı kuran hükümleri özelliklegözönünde tutan bir incelemeye geçilmesi gerekecektir.

l-1578 sayılı Kanunun 1. maddesinin durumu :

Kanunun1. maddesinde görülen şudur : Adana ili içinde Çukurova Tıp Fakültesininkurulmasında ileride Çukurova Üniversitesinin kurulmasının ve fakültenin buüniversite bünyesi içinde geliştirilmesinin ve üniversite kurulunca fakülteyeilişkin tesis, araç ve kadroların bu üniversiteye geçmesinin öngörülmesindeAnayasa'ya aykırı bir yön bulunmadığı ortadadır. Ancak maddenin birincifıkrasındaki (Atatürk Üniversitesine bağlı olarak) deyimidir ki yeni açılanfakülteyi 6990 sayılı Kanunun öngördüğü düzenin içine sokmakta ve böyleceAnayasa'ya aykırılığı oluşturmaktadır. Bu deyimin iptali ve davanın maddeninöteki kurallarına yönelen bölümünün reddedilmesi gereklidir.

2-Kanunun 2. maddesinin durumu :

2.madde (birinci fıkra) Çukurova Tıp Fakültesine ait ilişik (1) ve (2) sayılıcetvellerde yazılı kadroları 6990 sayılı Atatürk Üniversitesi Kanununa bağlı(1) ve (2) sayılı cetvellerde Çukurova tıp fakültesi başlığı altındaeklemektedir. İkinci fıkra bu kadrolardan 1972 yılında kullanılmayacak olanlarailişkindir, madde Çukurova Tıp Fakültesini Atatürk Üniversitesi bünyesi içinetam anlamıyle yerleştirmekte ve dolayısiyle bu fakültenin dekanını ve öğretimüyelerini 6990 sayılı Kanunda öngörülen ve yukarıda değinilen atama düzeninebağlamaktadır. Şu haliyle Anayasa'ya aykırılığı apaçık olan maddenin tümününiptal edilmesi gereklidir.

3-Kanunun öteki kurallarının durumu :

Kanunun3. maddesi fakültenin merkezi araştırma ve çevre uygulama hastaneleri açmasınıöngörmekte 4. maddesi fakültedeki öğretim süresini ve intörnlük konusunudüzenlemektedir. Bunların bir tıp fakültesi için olağan hükümlerden sayılacağıve Anayasaya aykırı yönleri olmadığı ortadadır. 5. ve 6. maddeler ise kanununyürürlüğe girmesi ve hükümlerinin yürütülmesi konularında düzenleme getirenkalıplaşmış mutat kuralları kapsamaktadır. Dâvanın bulun bu kurallara yönelenbölümünün reddedilmesi gerekir.

4-Karşı görüş :

ŞahapArıç, Kani Vrana ve Ahmet H. Boyacıoğlu Kanunun tümünün iptali gerektiğigörüşünü ileri sürmüşlerdir.

B-İptal hükmünün yürürlüğe girme günü:

Kanunun1. maddesindeki (Atatürk Üniversitesine bağlı olarak) deyiminin ve kadrolarailişkin 2. maddesinin tümünün iptali öngörüldüğüne göre bu durum ancak yasamavoliyle giderilebilecek bir boşluk oluşturacaktır. Bu boşluğun önemlisakıncalım olduğu ortadadır. Anayasa'nın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrasıgereken hallerde Anayasa Mahkemesine iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi,kararın Resmî Gazete'de yayınlandığı günden başlayarak bir yılı geçmemek üzere,ayrıca kararlaştırma yetkisini tanımaktadır. Işın niteliğine göre bu yetkininen yüksek süre üzerinden kullanılması yerinde olacaktır.

V-SONUÇ :

1-3/4/1972 günlü, 1578 sayılı (Atatürk Üniversitesi Kuruluşu Hakkındaki 6990sayılı Kanuna ek Çukurova Tıp Fakültesi Kuruluş Kanunu) nun :

a)1. maddesinin birinci fıkrasında yer alan (Atatürk Üniversitesine bağlı olarak)deyiminin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve iptaline;

b)2. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve iptaline;

c)Öteki kurallarının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve dâvanın bu kurallara yönelenbölümlerinin reddine;

ŞahapArıç, Kani Vrana ve Ahmet H. Boyacıoğlu'nun Kanunun tümünün iptali gerektiğiyolundaki karşıoylariyle ve oyçokluğu ile;

2-Yukarıda açıklanan kuralların iptal edilmesiyle oluşacak boşluğun giderilmesiiçin Anayasa'nın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrası kuralına dayanılarakiptal hükmünün kararın Resmî Gazete'de yayınlandığı günden başlayarak bir yılsonra yürürlüğe girmesine oybirliğiyle,

Anayasa'nındeğişik 147., değişik 149., 150. ve değişik 152. maddeleri uyarınca 26/12/1972gününde karar verildi.

KARŞ10YYAZISI

İptaldavası açan Ankara Üniversitesi Rektörlüğünce, 3/4/1972 günlü 1578 sayılı(Atatürk Üniversitesi Kuruluşu hakkındaki 6990 sayılı Kanuna ek Çukurova TıpFakültesi Kuruluşu Kanunu) nun 1. maddesinin Anayasa'nın 120. maddesine aykırıolduğu ve bu maddenin iptali halinde ise Kanunun öteki hükümlerinin varlıkhikmeti kalmadığı nedenleri ile, Kanunun tümünün iptali istenmiş bulunmaktadır.

Gerçektenadının incelenmesinden de anlaşılacağı üzere, bu Kanunla, Adana ili içindeÇukurova Tıp Fakültesinin kurulmasında, ileride bu ilde ÇukurovaÜniversitesinin kurulması ve fakültenin bu üniversitenin kuruluşu içindegerçekleştirilmesi öngörülmektedir.

Sözügeçen Kanunun 1. maddesinin birinci fıkrasından iptal edilmiş bulunan"Atatürk Üniversitesi'ne bağlı olarak" deyiminin yürürlükten kalkmışolmasından sonra, aynı maddenin ikinci fıkrasında bulunan "ÇukurovaÜniversitesi bünyesinde geliştirmek gayesiyle kurulan bu fakültenin, tesis,araç ve kadrolarının Çukurova Üniversitesi kurulduğundan bu üniversiteye intikaleder" biçimindeki kurala artık gerek kalmamaktadır. Çünkü, bu halde,kurulmuş bulunan Tıp Fakültesi aslında Çukurova Üniversitesinin temelini, yanikendisini teşkil edecektir. Bir an için aksinin kabulü ise, kaldırılanbağlılığın bu yönden sürmesinin öngörüldüğü anlamını taşıyacaktır.

Yine,iptal edilmiş bulunan hükümlere göre, Kanunun, iptal edilen bağlılığı gösterenadı dahil diğer hükümlerinin bir anlamı da kalmadığından, yasama erkitarafından yeni bir düzenlemeye gidilmek üzere Kanunun tümünün iptali gerekliolduğu kanısına varılmıştır.

Kanununsadece bir bölüm hükümlerinin iptaline ilişkin karara, yukarıdaki nedenlekarşıyız.