ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1972/43
Karar Sayısı : 1972/43
Karar Günü : 3.10.1972
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME:Bornova İcra TetkikMercii.
İTİRAZIN KONUSU:17.7.1964 günlü, 507 sayılıEsnaf ve Küçük Sanatkârlar Kanununun 5. maddesinin Anayasaya aykırı olduğuyolundaki borçlu iddiasının ciddî olduğu ve kuralın Anayasanın değişik 29.maddesine aykırı bulunduğu kanısına varan hâkimlik Anayasanın değişik 151.maddesine dayanarak Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.
I. OLAY:
507 sayılı Kanunun 5. maddesindeki aynı kanunun 2. maddesindebelirtilmiş esnafla hizmet, müslük, küçük sanat sahiplerinin ve yanlarındaçalıştırdıkları aynı nitelikteki kimselerin mesleklerine en yakın konuda kuruluesnaf ve küçük sanatkârlar derneklerine kayıtlarını zorunlu kılan kuraladayanarak Bornova Esnaf ve Küçük sanatkârlar Derneğince bir marangozun kaydıyapılmış; yapılan giriş ücretini ve yıllık aidatı ödemediği için yine 507sayılı Yasanın 39. maddesinde yer alan (derneklerin kayıt ücretleri, yıllıkaidat ve para cezaları ile ilgili ve usulünce itiraz mercilerinden geçerekkesinleşmiş kararlarının ilâm değerinde olduğu ve genel hükümler uyarıncayerine getirileceği) yolundaki kural gereğince Bornova İcra Dairesinebaşvurulup borçluya 17.1.1969 günlü 1969/14 sayılı icra emri çıkartılmasıüzerine borçlu icra tetkik merciine giderek kayıttan haberi bulunmadığını ilerisürmüş ve takibin durdurulmasını istemiştir. İcra tetkik merciinin önce 1969/6daha sonra 1972/6 sayısını alan itiraz sırasında borçlu 507 sayılı Kanunun 5.maddesinin Anayasaya aykırı olduğunu ileri sürmüş; icra tetkik mercii iddianınciddî ve sözü geçen maddenin Anayasanın değişik 29. maddesine aykırı bulunduğukanısına vardığı için Anayasa Mahkemesine başvurulmasına 8.8.1972 gününde1972/16 sayılı ile karar vermiştir.
II. METİNLER:
1- Anayasaya aykırılığı ileri sürülen kural:
17.7.1964 günlü, 507 sayılı Esnaf ve Küçük Sanatkârlar KanunununAnayasaya aykırılı ileri sürülen 5. maddesi (Beşinci Tertip Düstur: Cilt: 3-ikinci kitap, sayfa 2885 teki metne göre) şöyledir:
“Madde 5- İkinci madde belirtilen esnaf ile hizmet, meslek, küçüksanat sahipleri ve aynı niteliği taşıyıp, yanlarında çalışanların meslekleriile en yakın konuda kurulu esnaf ve küçük sanatkârlar derneklerine kayıtlarızorunluluğu vardır. Dernek olmayan yerlerde işbu zorunluluk birlik ajanlığınakayıtla yerine getirilir.”
2- Dayanak olarak ileri sürülen Anayasa maddesi:
İtiraz yoluna başvuran mahkemenin Anayasaya aykırılık iddiasınınciddî olduğu kanısına varışını desteklemek üzere ortaya koyduğu Anayasanındeğişik 29. maddesi aşağıda yazılı olduğu gibidir.
“Madde 29- (20.9.1971 günlü, 1488 sayılı Yasa ile değişik) Herkes,önceden izin almaksızın dernek kurma hakkına sahiptir. Bu hakkın kullanılışındauygulanacak şekil ve usuller konunda gösterilir. Kanun, Devletin ülkesi vemilletiyle bütünlüğünün, millî güvenliğin, kamu düzeninin ve genel ahlâkınkorunması maksadiyle sınırlar koyabilir.
Hiç kimse bir derneğe üye olmaya veya dernekte üye kalmayazorlanamaz.
Dernekler, kanunun gösterdiği hallerde hâkim karariylekapatılabilir. Devletin ülkesi ve milletiyle bütünlüğünün, millî güvenliğin,kamu düzeninin ve genel ahlâkın korunması bakımından gecikmede sakınca bulunanhallerde de, hâkim kararına kadar konunun açıkça yetkili kıldığı merciin emriylefaaliyetten alıkonulabilir.”
III. İLK İNCELEME:
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 3.10.1972gününde yapılan ilk inceleme toplantısında rapor, Bornova İcra Tetkik Merciinin11.9.1972 günlü 1972/6-16 sayılı yazısına bağlı olarak gelen gerekçeli karar veekleri, konuyu ilgilendiren öteki metinler okunduktan sonra önce hâkimliğinitiraz yoluna başvurmaya yetkili bulunup bulunmadığı üzerinde durulmuştur.
Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27.maddeleri kurallarına göre bir mahkemenin herhangi bir kanun hükmünü, Anayasayauygunluk denetiminden geçirilmesi için, Anayasa Mahkemesine getirebilmeyetkisini kazanması, elinde bakmakta olduğu bir davanın bulunmasından başkaayrıca Anayasa Mahkemesine getirdiği kanun kurallarını o davada uygulamadurumunda olmasına bağlıdır.
Olayda söz konusu olan, 507 sayılı kanunun 39. maddesi arıcılığıile 9.6.1932 günlü, 2004 sayılı İcra ve İflâs Kanununun ilâmların icrasınailişkin İkinci Babı hükümlerine (madde 24-41) bağlı bir takiptir ve borçlutakibin durdurulması istemiyle icra tetkik merciine başvurmuştur. 2004 sayılıKanunun değişik 33. maddesine göre “İcra emrinin tebliği üzerine borçlu yedigün içinde dilekçe ile icra tetkik merciine başvurarak borcun zamanaşımınauğradığı veya ihmal veya itfa edildiği itirazında bulunabilir. İtfa ve imhaliddiası yetkili merciilerce resen yapılmış veya usulüne göre tasdik edilmişyahut icra dairesinde veya tetkik merciinde veya mahkeme önünde ikrar olunmuşsenetle tevsik edildiği takdirde icra geri bırakılır.”
Şu duruma göre Bornova İcra Tetkik Mercii bakmakta olduğu itirazdaişi ancak zamanaşımı, imhal ve itfa yönlerinden, tabiatiyle böyle bir iddiavarsa, ele almağa ve incelemeye yetkilidir. Şu sınırlı yetki içinde 507 sayılıKanunun kayıt zorunluğuna ilişkin 5. maddesinin uygulanması söz konusu olamaz.O nedenle de Anayasanın değişik 151. maddesine dayanarak merciin sözü geçenkuralı, anayasaya uygunluk denetimi için, Anayasa Mahkemesine getirmesineolanak yoktur. Çünkü bu yol için Anayasaca öngörülmüş olan iki koşuldanikincisi, yani iptali istenen kanun kuralının mahkemenin elindeki işteuygulanacak bir kural olması koşulu gerçekleşmiş değildir. Anayasanın değişik151. ve 44 sayılı Kanunun 27. maddelerine uymayan başvurmanın, itirazda bulunanhâkimliğin yetkisizliği nönünden reddi gerekir.
IV. SONUÇ:
İtiraz konusu kural icra ve tetkik merciinin bakmakta bulunduğuişte uygulayacağı hükümlerden olmadığı için Anayasanın değişik 151. maddesineuymayan itirazın, itiraz yoluna başvuran hâkimliğin yetkisizliği yönündenreddine 3.10.1972 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkan
Muhittin TAYLAN
Başkanvekili
Avni GİVDA
Üye
Fazıl ULUOCAK
Üye
Sait KOÇAK
Üye
Nuri ÜLGENALP
Üye
Şahap ARIÇ
Üye
İhsan ECEMİŞ
Üye
Recai SEÇKİN
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Halit ZARBUN
Üye
Ziya ÖNEL
Üye
Kâni VRANA
Üye
Muhittin GÜRÜN
Üye
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Ahmet H.BOYACIOĞLU