Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1973/15, K.1973/19 Sayılı Karar - 08/05/1973

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:1973/15

Karar Sayısı:1973/19

Karar günü:8/5/1973

Resmi Gazete tarih/sayı:10.6.1973/14560

İtirazyoluna başvuran : Erzincan Ağır Ceza Mahkemesi.

İtirazınkonusu : 1402 sayılı Sıkıyönetim Kanununun 13 üncü maddesinin son fıkrasınıAnayasa'nın 12,. 32., 132. ve 138. maddelerine aykırı gören mahkeme Anayasa'nındeğişik 151. maddesine dayanarak Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.

I-Olay :

Kominizmpropagandası yapmak, ırk mülâhazası ile ülkenin bütünlüğünü bozucufaaliyetlerde bulunmak eylemlerinden sanık dört kişi hakkındaki soruşturmakâğıtlarının 1402 sayılı Sıkıyönetim Kanununun 13. maddesinin son fıkrasındayazılı yetkisini kullanan Diyarbıkar Siirt illeri Sıkıyönetim KomutanmcaErzincan Cumhuriyet Savcılığına gönderilmesi üzerine Savcılıkça bunlar hakkında27/3/1973 günlü, 1973/364-193- 2 Sayılı iddianame ve Türk Ceza Kanununun 142.maddesinin birinci, üçüncü, dördüncü fıkraları ve 173. maddesinin son fıkrasıuyarınca cezalandırılmaları istemi ile açılıp Erzincan Ağır Ceza Mahkemesinin1973/57 esas sayısını alan kamu davasının 12/4/1973 günlü duruşmasında mahkeme1402 sayılı Kanunun söz konusu 13. maddesinin son fıkrasını Anayasa'nın 12.,32, 132. ve 138. maddelerine aykırı görerek Anayasa Mahkemeline başvurulmasınave davanın geri bırakılmasına oybirliğiyle karar vermiştir.

III- Yasa metinleri :

1 -İtiraz konusu Kanun kuralı :

13/5/1971günlü, 1402 sayılı Sıkıyönetim Kanununun son fıkrasının Anayasa'ya aykırıolduğu ileri sürülen 13. maddesi (Beşinci Tertip Düstur - Cilt 10 - İkinciKitap, Sayfa: 2390 daki metne göre) şöyledir:

"Madde13 - Sıkıyönetim ilânına sebeb olan suçları, sıkıyönetimin ilânından evvelişlemiş olanlarla Sıkıyönetim Askeri Mahkemelerinin elkoyduğu herhangi birsuçla irtibatı bulunan suçları işleyenlerin davalarına, suç sıkıyönetim bölgesidışında işlenmiş olsa dahi, Sıkıyönetim Askeri Mahkemelerinde bakılır.

Ancak,Sıkıyönetim Komutanı bu suçlardan, Sıkıyönetim Askeri Mahkemelerindebakılmasına lüzum görmediklerini ilgili adli mercilere vermeyeyetkilidir."

2 -Mahkemenin dayandığı Anayasa kuralları :

MahkemeninAnayasa'ya aykırılık görüşünü desteklemek üzere ileri sürdüğü Anayasa'nın 12.,değişik 32. maddeleri, 132. madesinin birinci ve ikinci ve değişik 138.maddesinin üçüncü fıkraları aşağıdadır:

"Madde12 - Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhepayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir.

Hiçbirkişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz."

"Madde32 - (1488 sayılı Yasa ile değişik) Hiç kimse, kanunen tabi olduğu mahkemedenbaşka bir merci önüne çıkarılamaz.

Birkimseyi kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önürıe çıkarma sonucunudoğuran yargı yetkisine sahip olağanüstü merciler kurulamaz."

"Madde132/1, 2 - Hâkimler görevlerinde bağımsızdırlar; Anayasa'ya kanuna ve vicdanikanaatlarına göre hüküm verirler.

Hiçbirorgan, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere vehâkimlere emir ve talimat veremez, genelge gönderemez; tavsiye ve telkindebulunamaz."

"Madde138 - (1488 sayılı Yasa ile değişik), Üçüncü fıkra Askeri mahkemelerin, savaşveya sıkıyönetim hallerinde hangi suçlar ve hangi kişiler bakımından yetkiliolduğu kanunla gösterilir."

IV -İlk inceleme :

AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 8/5/1973 gününde yapılan ilkinceleme toplantısında rapor, Erzincan Cumhuriyet Savcılığının 13/4/1973 günlü,1973/3107 sayılı yazısına bağlı o yer Ağır Ceza Mahkemesinin 12/4/1973 günlü,1973/57 - 37 sayılı gerekçeli kararı ve ekleri itiraz konusu Kanun kuralı vekonuyu ilgilendiren öteki metinler okunduktan sonra önce mahkemenin itirazyoluna başvurmaya yetkili bulunup bulunmadığı üzerinde durulmuştur.

Anayasa'nındeğişik 151. ve 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27. maddeleri kurallarınagöre bir mahkemenin herhangi bir kanun kuralını, Anayasa'ya uygunlukdenetiminden geçirilmesi için Anayasa Mahkemesine getirebilme yetkisinikazanması, elinde görmekte olduğu bir davanın bulunmasından başka ayrıcaAnayasa Mahkemesine getirdiği kuralı o davada uygulama durumunda olmasınabağlıdır.

ErzincanAğır Ceza Mahkemesinin elinde bakmakta olduğu bir davanın bulunduğunda kuşkuyoktur. Bu, dört sanık hakkında Türk Ceza Kanununun 142. maddesinin birinci,üçüncü ve dördüncü fıkraları ve 173. maddesinin son fıkrası uyarıncacezalandırılmaları istemi ve 27/3/1973 günlü, 1973/364 - 193- 2 sayılıiddianame ile açılıp mahkemenin 1973/57 esas sayısını alan kamu davasıdır.Mahkemenin itiraz konusu Kanun kuralını bu davada uygulama durumunda bulupbulunmadığı aşağıda tartışılacaktır.

13/5/1971günlü, 1402 sayılı Sıkıyönetim Kanununun son fıkrasının Anayasa'ya aykırıolduğu ileri sürülerek itiraz konusu edilen 13. madesinin ilk fıkrası,sıkıyönetim ilânına sebep olan suçları sıkıyönetimin ilânından önce işlemişolanların ve Sıkıyönetim Askeri Mahkemelerinin el koyduğu herhangi bir suçlairtibatı bulunan suçları işleyenlerin suç sıkıyönetim bölgesi dışında işlensedahi davalarına sıkıyönetim Askeri Mahkemelerince bakılması kuralınıgetirmekte; ikinci yani sonuncu fıkrasında ise bu suçlardan Sıkıyönetim AskeriMahkemelerinde bakılmasına gerek görmediklerini ilgili adli mercilere vermeyetkisini Sıkıyönetim Komutanına tanımaktadır.

Görülüyorki itiraz konusu fıkranın, ancak bu kuralın yetkili kıldığı SıkıyönetimKomutanınca uygulanmasına olanak vardır. Olayda da Erzincan Ağır CezaMahkemesinin bakmakta olduğu dava açılmadan önce Sıkıyönetim Komutanınca"işi ilgili adli mercilere verme" yetkisi kullanılmış; başka deyimle1402 sayılı Kanunun 13. maddesinin son fıkrası kuralı uygulanmıştır.Mahkemenin, niteliği yukarıda açıklanan bu kuralı, bakmakta olduğu davadauygulama durumunda bulunmadığı ortadadır. Mahkeme bakmakta olduğu dava dolayısiyleSıkıyönetim Komutanının böyle bir yetkisi bulunup bulunmadığını anlamak için1402 sayılı Kanunun 13. maddesinin son fıkrasını gözden geçirebilir. Ancak buhiçbir zaman kuralın mahkemece o davada uygulandığı veya uygulanacağı anlam veniteliğini taşımaz.

Böyleceiptali istenen Kanun kuralının mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulayacağıkurallar arasında bulunması koşulu gerçekleşmediğinden Anayasa'nın değişik 151.ve 44 sayılı Kanunun 27. maddelerine uymayan başvurmanın, başvuran mahkemeninyetkisizliği yönünden, reddedilmesi gerekir.

V -Sonuç:

Mahkemeitiraz konusu kuralı bakmakta olduğu davada uygulama durumunda bulunmadığındanAnayasa'nın değişik 151. maddesine uymayan başvurmanın başvuran mahkemeninyetkisizliği yönünden reddine 8/5/1973 gününde oybirliğiyle karar verildi.