ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1973/17
Karar Sayısı : 1973/22
Karar Günü : 31/5/1973
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Güney Deniz SahaKomutanlığı nezdindeki Sıkıyönetim Askeri Mahkemesi.
İTİRAZIN KONUSU : 13.5.1971 günlü, 1402sayılı Sıkıyönetim Kanununun 13. maddesini Anayasanın 138. maddesinin üçüncüfıkrasına aykırı gören mahkeme Anayasanın değişik 151. maddesine dayanarakAnayasa Mahkemesine başvurmuştur.
I-OLAY :
9.7.1970 gününde nurculuk propagandası yapmaktan sanık dört kişihakkında Ödemiş Ağır Ceza Mahkemesinde görülmekte olan 1971/95 esas sayılı kamudavasının 17.11.1972 günlü duruşmasında mahkemenin 1402 sayılı Kanunun 13. maddesinedayanarak görevsizliğine ve dosyanın İzmir Sıkıyönetim Mahkemesine gönderilmesiiçin Cumhuriyet Savcılığına tevdiine 1971/95-1972/160 sayı ile kararvermesinden ve karar gereğinin yerine getirilmesinden sonra İzmir SıkıyönetimKomutanlığı Askeri Savcılığının 28.2.1973 günlü, 1973/34-52-22 sayılıiddianamesi ve sanıklardan ikisinin Türk Ceza Kanununun 163. maddesinin birincive öteki ikisinin de aynı maddenin ikinci fıkraları gereğincecezalandırılmaları istemiyle açılıp Güney Deniz Saha Komutanlığı nezdindekiSıkıyönetim Askeri Mahkemesinin 1973/44 esas sayısı alan davanın 9.5.1973 günlüduruşmasında mahkeme 1402 sayılı Kanunun 13. maddesini Anayasanın 138. maddesininüçüncü fıkrası kuralına aykırı görerek Anayasa Mahkemesine başvurulmasına kararvermiştir.
II-MAHKEMENİN ANAYASAYA AYKIRILIK GÖRÜŞÜNÜN GEREKÇESİ ÖZETİ :
1402 sayılı Kanunun 13. maddesinin birinci fıkrasında sıkıyönetimilânına sebep olan suçları sıkıyönetimin ilânından önce işlemiş olanlarla,sıkıyönetim askeri mahkemelerinin elkoyduğu herhangi bir suçla irtibatı bulunansuçları işleyenlerin davalarına, suç sıkıyönetim bölgesi dışında işlense dahi,sıkıyönetim askeri mahkemelerinde bakılması; ikinci fıkrasında ise sıkıyönetimkomutanının bu suçlardan sıkıyönetim askeri mahkemelerinde bakılmasına gerekgörmedikleri ilgili adli mercilere vermeğe yetkili bulunduğu kuralları yeralmıştır.
13. madde, bu maddenin birinci fıkrasında sözü edilen eylemleryönünden değerlendirilirken aynı Kanunun 15. maddesinde yazılı suçlardan biroranda yararlanmak olmak içindeydi. Anayasa Mahkemesinin 15. maddeyi iptaletmesi üzerine bu yol da kapanmış; değerlendirme artık öznel olarakmahkemelerin takdirine kalmıştır. Oysa Anayasanın 138. maddesinin üçüncüfıkrasında askeri mahkemelerin savaş veya sıkıyönetim hallerinde hangi suçlarve hangi kişiler bakımından yetkili olduğunun kanunla gösterilmesi ilkesi yeralmış bulunmaktadır. İtiraz konusu madde bu ilkeye tüm aykırıdır ve AnayasaMahkemesinin 15. maddesinin iptali için ortaya koyduğu gerekçe 13. maddeyönünden de geçerlidir.
III-YASA METİNLERİ :
1- İtiraz konusu kural:
1402 sayılı Sıkıyönetim Kanununun Anayasaya aykırılığı ilerisürülen 13. maddesi, Beşinci Tertip Düstur-Cilt 10-İkinci Kitap-Sayfa 2390 dakimetne göre, şöyledir:
“Madde 13- Sıkıyönetim ilânına sebep olan suçları, sıkıyönetiminilânından evvel işlemiş olanlarla, Sıkıyönetim Askeri mahkemelerinin el koyduğuher hangi bir suçla irtibatı bulunan suçları işleyenlerin davalarına, suçSıkıyönetim Bölgesi dışında işlenmiş olsa dahi, Sıkıyönetim Askerimahkemelerinde bakılır.
Ancak, Sıkıyönetim Komutanı bu suçlardan, Sıkıyönetim Askerimahkemelerinde bakılmasına lüzum görmediklerini ilgili adli mercilere vermeğeyetkilidir.”
2- İtiraz konusu kuralın 1728 sayılı Kanunla değişik biçimi:
1402 sayılı Kanunun 13. maddesi, 15.5.1973 günlü, 1728 sayılı(1402 sayılı Sıkıyönetim Kanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine ve BirGeçici Madde Eklenmesine dair Kanun) un 1. maddesiyle, 20.5.1973 günlü 14540sayılı Resmi Gazetede çıkan metne göre, aşağıda yazılı olduğu gibideğiştirilmiş ve bu değişiklik aynı Kanunun 4. maddesi uyarınca yayım tarihiolan 20.5.1973 gününde yürürlüğe girmiştir:
“Madde 13- Sıkıyönetim ilânına sebep olan suçları, sıkıyönetim ilânındanevvel işlemiş olanlarla, Sıkıyönetim Askeri mahkemelerinin elkoyduğu herhangibir suçla umumi ve müşterek gaye içerisinde irtibatı bulunan suçlarıişleyenlerin davalarına, suç sıkıyönetim bölgesi dışında işlenmiş olsa dahi,Sıkıyönetim Askeri Mahkemesinde bakılır.”
3- Dayanılan Anayasa kuralı :
Mahkemenin Anayasaya aykırılık görüşünü desteklemek üzere ilerisürdüğü Anayasanın değişik 138. maddesinin üçüncü fıkrası aşağıda yazılı olduğugibidir:
“Madde 138/3-Askeri mahkemelerin, savaş veya sıkıyönetimhallerinde hangi suçlar ve hangi kişiler bakımından yetkili olduğu kanunlagösterilir.”
IV-İLK İNCELEME :
Anayasa Mahkemesinin, İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca yapılan ilkinceleme toplantısında mahkemenin 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27. maddesiuyarınca dosya muhtevasının mahkemece konu ile ilgili görülen bölümünün onanlıörneklerini göndermesi gerekirken dosyanın tümünün ve aslının yollandığıgörülmüşse de, işin aşağıda açıklanacak niteliğine göre, bu eksiklik üzerindedurulmamıştır.
1402 sayılı Kanunun itiraz konusu 13. maddesi 20.5.1973 günlü,14540 sayılı Resmi Gazetede yayınlan 15.5.1973 günlü, 1728 sayılı Kanunun 1. maddesiyledeğiştirilmiş ve aynı Kanunun 4. maddesi uyarınca bu değişiklik Kanunun yayımıtarihinde yürürlüğe girmiştir.
Şu duruma göre itiraz konusu Kanun kuralı artık yürürlüktedeğildir. Mahkemenin bakmakta olduğu davada görev sorunu itiraz konusu kuralagöre değil kamu düzenine ilişkin bulunan ve itiraz yoluna başvurulmasındansonra yürürlüğe giren 1728 sayılı Kanunun getirdiği yeni 13. maddeye göreçözülecektir.
Artık yürürlükte bulunmayan ve bakılmakta olan davada uygulanmasıda söz konusu olmayan bir kanun kuralının Anayasaya uygunluk denetimindengeçirilmesi düşünülemez. Konusu kalmayan itirazın reddedilmesi gerekir.
V-SONUÇ :
1402 sayılı Kanunun itiraz konusu 13. maddesi, 1728 sayılı kanunladeğiştirilmiş ve böylece yürürlükten kalkmış olduğundan, davada eski kuralınuygulanması da düşünülemeyeceğinden şu duruma göre konusu kalmayan itirazınreddine 31.5.1973 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkanvekili
Avni GİVDA
Üye
Fazıl ULUOCAK
Üye
Sait KOÇAK
Üye
Nuri ÜLGENALP
Üye
Kemal BERKEM
Üye
Şahap ARIÇ
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Halit ZARBUN
Üye
Ziya ÖNEL
Üye
Abdullah ÜNER
Üye
Kâni VRANA
Üye
Muhittin GÜRÜN
Üye
Lütfi ÖMERBAŞ
Üye
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Ahmet H.BOYACIOĞLU