Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1973/31, K.1973/30 Sayılı Karar - 22/10/1973

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:1973/31

Karar Sayısı:1973/30

Karar Günü:22/10/1973

Resmi Gazete tarih/sayı:16.12.1973/14744

İtirazdabulunan: Ağın Asliye Hukuk Mahkemesi.

İtirazınkonusu : 31/8/1956 günlü, 6830 sayılı istimlâk Kanununun 3. maddesini,4/11/1960 günlü, 122 sayılı Kanunla değişik 11. maddesini ve yine aynı Yasa iledeğiştirilmiş 15. maddesinin V sayılı bendini Anayasa'nın 1488 sayılı Yasa iledeğişik 38. maddesine aykırı gören mahkeme Anayasanın değişik 151. maddesinedayanarak Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.

l-OLAY:

AğınBelediyesi Başkanlığının Keban Barajı yapım alanına girmesinden dolayıkamulaştırılan taşınmazı için takdir edilmiş bedelin arttırılması istemiyleDevlet Su İşleri Genel Müdürlüğü aleyhine açtığı, Ağın Asliye HukukMahkemesinin önce 1972/279, daha sonra 1973/284 esas sayısını alan davanın18/8./1973 günlü duruşmasında mahkeme 6830 sayılı istimlâk Kanununun uygulamadurumunda bulunduğu 3. maddesini, 4/11/1960 günlü, 122 sayılı Kanunla değişik11. maddesini ve yine aynı Yasa ile değiştirilmiş 15. maddesinin V sayılıbendini Anayasa'nın 1488 sayılı Yasa ile değişik 38. maddesine aykırı görerekAnayasa Mahkemesine başvurulmasına karar vermiştir.

II -ilk inceleme:

AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyararıca 22/10/1973 gününde yapılan ilkinceleme toplantısında rapor, Ağın Asliye Hukuk Mahkemesinin 1973/284 sayılı,29/8/1973 günlü yarısı ve ekleri işi ilgilendiren öteki metinler okunduktansonra konu önce mahkemenin itiraz yoliyle getirdiği yasa kurallarının incelemeolanağı yönünden ele alınmıştır.

1 -6830 sayılı Yasanın 3. maddesi:

31/8/1956günlü, 6830 sayılı istimlâk Kanununun Anayasaya uygunluk denetimi içingetirilen kurallarından 3. madde Anayasa Mahkemesinin 10/4/1973 günlü, 1972/53- 1973/16 sayılı karariyle iptal edildiğinden (22/6/1973 günlü, 14572 sayılıResmi Gazete) itirazın bu konuya ilişkin bölümü üzerinde yeniden kararverilmesine yer olmamak gerekir.

2 -6830 sayılı Kanunun 11. ve 15. maddeleri:

AynıKanunun itiraz konusu öteki kuralları olan 11. madde ve 15. maddenin V sayılıbendi 4/11/1960 günlü, 122 sayılı Kanunun 1. maddesiyle değiştirilmiştir.

Anayasa'nıngeçici 4. maddesinin üçüncü fıkrası kuralına göre 27/5/1960 gününden 6/1/1961gününe kadar çıkarılan kanunlar hakkında Anayasa'ya aykırılık iddiasiyleAnayasa Mahkemesinde iptal davası açılamıyacağı gibi itiraz yoliyle dahimahkemelerde Anayasa'ya aykırılık iddiası ileri sürülemez. Sözü geçen dönemiçinde çakarılmış yasalar yönünden Anayasa'ya uygunluk denetimi yolunu kapatmışolan bu kural değiştirilmemiş ve geçerliliğini korumakta bulunmuştur.Kamulaştırmalarda ödenecek karşılığa ilişkin ilkenin .(Anayasa: madde 38) 1488sayılı Yasa ile değiştirilmiş olmasının ve yine 1488 sayılı Yasa ile Anayasa'yaeklenen geçici 20. maddede bu çeşit değişikliklerin kanunlara yansıtılması içinbir yıl süre tanınmış ve süresi içinde 6830 sayılı Kanunda gereklideğişikliklerin yapılmamış bulunmasının oluşturduğu durumun Anayasa'nın geçici4. maddesinin belirli dönemde çıkarılmış yasalar yönünden Anayasaya uygunlukdenetimi yolunu daha Anayasa'nın yürürlüğü gününde kapatıp sonucunu vermiş olanaçık ve kesin kuralının etki ve kapsamını değiştirip daraltarak kamulaştırmayailişkin yasalar yönünden bu kuralı geçersiz kılması ve denetim yolunu açmasıdüşünülemez. Şu hale göre itirazın 11. ve 15. maddelerine ilişkin bölümü yetkiyönünden reddedilmelidir.

KâniVrana, Şevket Müftigil ve Ahmet H. Boyacıoğlu bu görüşe katılmamışlardır.

III- SONUÇ:

1 -6830 sayılı İstimlâk anununun itiraz konusu kurallarından 3. madde AnayasaMahkemesinin 10/4/1973 günlü, 1972/53 - 1973/16 sayılı kararı ile iptaledildiğinden itirazın bu konuya ilişkin bölümü üzerinde yeniden kararverilmesine yer olmadığına oybirliğiyle;

2 -Aynı Kanunun itiraz konusu öteki kuralları olan 11. madde ve 15. maddenin Vsayılı bendi Anayasa'nın geçici 4. madesinin üçüncü fıkrasında yazılı dönemiçinde çıkarılan 4/11/1960 günlü, 122 sayılı Yasa ile değiştirilmiş ve o fıkrakuralı bu çeşit yasalar yönünden Anayasa'ya uygunluk denetimi yolunu kapatmışbulunduğundan itirazın bu bölümünün yetki yönünden reddine Kâni Vrana, ŞevketMüftügil ve Ahmet H. boyacıoğlu'nun karşı oylariyle ve oyçokluğu ile,

22/10/1973gününde karar verildi.

KARŞIOYYAZISI

6830sayılı Kanunun itiraz konusu yapılmış bulunan 11 ve 15 inci maddeleri,4/11/1960 günlü ve 122 sayılı Kanunla değiştirilerek yürürlüğe konulmuşbulunmaları nedeniyle Anayasa'nın geçici 4 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında"Normal Demokratik rejimi bütün teminatı ile kurmak amacı ilegerçekleştirilen ve yürütülen 27 Mayıs 1960 Devrim tarihinden 6 ocak 1961tarihine kadar çıkarılan Kanunlar, Türkiye Cumhuriyetinin diğer Kanunlarınındeğiştirilmesi ve kaldırılmasında uygulanan kurallara göre değiştirilebilirveya kaldırılabilir. Ancak bunlar hakkında Anayasa'ya aykırılık iddiasiyle,Anayasa Mahkemesinde iptal davası açılamıyacağı gibi, itiraz yoluyla dahimahkemelerde Anayasa'ya aykırılık iddiası ileri sürülemez" biçiminde yeralan yasaklayıcı kural bakımından, Anayasa'ya uygunluk denetimine bağlıtutulamazlar.

İlkbakışta konusunda kesin gibi görünen bu dokunulmazlığını veya yasağın, odönemde çıkarılan kimi yasa hükümlerinin öngördüğü ilkeleri benimsemiyerekyapılan Anayasa değişiklikleri karşısında ne ölçüde gözönünde tutulacağınıgösteren özel bir hüküm Anayasa'da yer almadığından, sorunun çözülmesinisağlayabilmek için yorum yoluna başvurulması gerekmektedir.

Ohalde kanunun ilişkin bulunduğu hükümlerden gerek geçici 4. ve gerek geçici 20nci maddelerin birlikte gözönünde bulundurulması zorunluğu vardır. Çünkü,Anayasa hükümleri bir bütün teşkil etmektedir. Bu nedenle bir konunun temasettiği Anayasa hükümlerinden birisinin diğerine tercih edilmesi söz konusuolamaz. Ancak hukuk ve kanun yapma tekniğinde, her hangi bir Yasa metnindekonulan bir ilkenin, o ilkenin düzenlediği madde içinde veya o Yasa'nın yahutbaşka bir yasanın herhangi bir maddesiyle sınırlandırılması olanağı vardır.İşte burada da Anayasa'mızda 1488 sayılı Kanunla yer alan geçici 20 inci maddegeçici 4 üncü maddeye konumuzda bir sınar getirmiş bulunduğu görülmektedir. Busınırlamaya göre, söz konusu dönemde çıkmış bulunan belli bir yasanınhükümlerinde, belli bir süre içinde değişiklik yapılması Anayasadeğişiklikleriyle buyrulduğunda öngörülen sürenin geçirilmiş olması halinde, okonuda artık bu yasağın varlığı kuşkulu duruma girmektedir. Çünkü, buradaAnayasa'nın kendisinin belli ettiği bir süre içinde yasama erkince yerinegetirilmesi gerekli ve zorunlu olan açık bir buyruğu yer almaktadır. Başka birdeyimle Anayasa'nın geçici 4. maddesinin söz konusu edilen fıkrasının kapsamınagiren kanunları, Türkiye Cumhuriyetinin diğer kanunların değiştirilmesi veyakaldırılmasında uygulanan kurallara göre değiştirme veya kaldırma, yasamaorganının yetki ve takdirine bırakılmış, Anayasanın geçici 20 nci maddesininçerçevesi içinde olan konulara ait Kanunları veya Kanun değişikliklerini belliedilen süre içinde tamamlamak ve yürürlüğe koymak görev olarak yasama organınayükletilmiştir. Bu buyruğun Anayasa'da belli edilmiş bulunan sürede yerinegetirilmemesi, değiştirilmesi zorunlu olan bu gibi Yasa kurallarınınAnayasa'nın buyurucu hükümlerine rağmen yürürlükle kalmaları, Anayasa'yaaykırılık sorununu oluşturabilir.

Gerçekten,Anayasa'nın "temel Hak ve ödevler" e ilişkin temel kuralları kapsayanikinci kısmının "sosyal Haklar ve ödevler" i gösteren üçüncübölümünde yer alan 38. inci maddesinde 1488 sayılı kanunla gerçekleştirilmişbulunan değişiklik temelden başka bazı ilkeler getirmiş bulunmakta, ilgili yasalardada buna uyularak değişiklik yapılması gerekli olmakta ve geçici 20 inci maddehükmüne göre ise bu Anayasa buyruğunun Yasama organınca bir yıl içinde yerinegetirilmesi zorunluğu doğmaktadır.

Esasen,Anayasa'nın geçici 4 üncü maddesinde konulmuş bulunan yasağın amacı, MilliBirlik Komitesinin yasama yetkisini tek başına kullandığı dönemde kabul ettiğibütün kanunları sonuna kadar Anayasa Mahkemesinin denetimi dışında tutmak diğerbir deyimle bu yasalar için mutlak bir dokunulmazlık kurmak olmayıp, Tersine 27Mayıs 1960 Devriminin normal demokratik rejimi bütün teminatı ile bir an öncekurmak ve bu yolda yürütmek için bu dönemde çıkarılan kanunların, diğerkanunların değiştirilmesinde ve kaldırılmasında uygulanmakta olan kurallaragöre değiştirilip kaldırılıncaya kadar, Anayasa'ya uygunluk denetimi yolu ilebelli bir süre tartışma konusu yapılmalarını ve bundan yararlanarak devrimizedelemeye yönelecek girişimleri önlemek ereği güttüğü açıktır. Buna karşılık1488 sayılı kanunla getirilen geçici 20 inci maddenin amacı ise, bu kanunlaAnayasa'da yapılan değişikliğe dayanılarak diğer Yasalarda gereklideğişikliklerin bir yıl içinde yapılmasını ve böylece yürürlükteki Yasalanntemelden olan değişiklikle ilgili hükümerinin Anayasa'ya uygun biçime sokulmalarınısağlamak olduğu da bir gerçektir.

Diğeryönden Anayasa değişikliğinde belli edilmiş bulunan sürede yasalardaki gerekliye zorunlu değişiklikler gerçekleştirilemediği takdirde, Anayasadeğişikliğindeki temel ilkelere ters düşecek hukuk kurallarının yürürlüktekalmasına göz yumulması gibi durumdan da söz edilebilecektir. AnayasaMahkemesinin esas görevi, yürürlükteki yasalar da Anayasa'ya aykırı düşenkuralların, Anayasa'ya uygunluk denetimi yolu ile olabildiğince ayıklanmasıolduğuna ve kendisine itiraz yolu ile gelmiş bulunan olayımızda söz konusu bugörevini yapmasını engelleyen bir Anayasa hükmü de bulunmadığına göre,yetkisini kullanması olağan sayılmak gerekir.

Hatta,Anayasa değişikliklerinin düzenleyici bir takım kurallar getirdiği hallerdekonusuna girdiği ölçüde geçici 4 üncü maddenin ücüncü fıkrası hükmünükendiliğinden uygulanamaz bir durumda bırakmaktadır. Çünkü böyle hallerdeAnayasa değişiklikleriyle, diğer yasa değişiklikleri arasında bir ayırımyapılamıyacağından, Anayasa değişikliği, konusunda diğer yasalarda yapılandeğişiklik sonucunu doğurmuş olacak demektir.

Anayasa'nıngeçici 20 inci maddesinde öngörülen bir yıllık süre geçmiş ve 6830 sayılıistimlâk Kanunu ve 122 sayılı Kanunla değiştirilen hükümlerde de bir değişiklikyapılmamış bulunduğundan, Anayasa'nın geçici 4 üncü maddesi dayanakgösterilerek 6830 sayılı istimlâk Kanununun 122 sayılı Kanunla değiştirilen 11.ve 15. maddeleri hakkındaki itirazı yetki yönünden reddeden çokluk görüşünekarşıyız.