Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1973/35, K.1975/25 Sayılı Karar - 25/02/1975

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:1973/35

Karar Sayısı:1975/25

Karar Günü:11, 12, 13, 14 ve 25 Şubat 1975

Resmi Gazete tarih/sayı:3.12.1975/15431

İptaldavasını açan: İstanbul Üniversitesi.

İptaldavasının konusu: 7/7/1973 günlü 14587 sayılı Resmi Gazete' de yayınlanan 1750sayılı Üniversiteler Kanununun son fıkrasını, 10. maddesinin birinci fıkrasını,22. maddesinin birinci fıkrasını, 29. maddesinin (ç) bendini ikinci tümcesini,46. maddesinin son fıkrasını, 70. maddesinin (a) bendini, Geçici 1. maddesininüçüncü fıkrasında yeralan "Bu kanunun yürürlüğe girmesinden önce 7307 sayılıkanun uyarınca Orta Doğu Teknik Üniversitesinde kazanılmış Asosye Profesörlük(Doçentlik) ve Profesörlük unvanları, bu kanuna göre verilecek üniversitedoçentliği ve üniversite Profesörlüğü unvanlariyle eşdeğerlidir."tümcesini Anayasanın çeşitli hükümlerine aykırı bulan İstanbul Üniversitesi,Anayasanın 149. maddesi uyarınca İptal davası açmış ve yukarıda sözü edilenkanun hükümlerinin iptalini istemiştir.

II.YASA METİNLERİ:

l -20/6/1973 günlü ve 1750 sayılı Üniversiteler Kanununun iptali istenen kimihükümlerine ilişkin maddeleri şunlardır:

Madde8 - Üniversite Deneteme kurulu, Devletin gözetimi ve denetimi görevini yerinegetirmek üzere:

a)Üniversitelerin veya bir üniversiteye bağlı olmayan fakültelerin organlarındanveya bu kurumlarda görevli kişilerden, gerekli gördüğü hallerde, yazılı veyasözlü bilgi istemek;

b)Üniversite veya bir üniversiteye bağlı olmayan fakültelerde görevli kişilerindisiplin veya ceza kovuşturması açılmasını gerektiren fiilleri için kovuşturmaaçılmasını yetkili makamlardan istemek; bu konuda yetkili organlarca alınandisiplin kararlarına karşı üniversitelerarası kurula itirazda bulunmak; onbeşgün içinde gerekli kovuşturmaya baylanmadığı veya aksine bir karar alınmadıkçabaşlanan kovuşturma en geç üç ay içinde sonuçlandırılmadığı takdirde, doğrudandoğruya üniversite öğretim üyelerinden soruşturmacı tayin ederek sonucu, gereğiyapılmak üzere yetkili organa iletmek

c)Üniversitelerin veya üniversiteye bağlı kurum veya kuruluşların veya birüniversiteye bağlı olmayan fakültelerin idaresine el konulmasını gerektirenhallerde Bakanlar Kurulunu haberdar etmek;

ç)Üniversitelerin işleyişi konusunda her yıl Başbakanlığa rapor vermek;

Görevve yetkilerine sahiptir.

MillîEğitim Bakanı, gecikmesinde sakınca gördüğü hallerde, en geç bir hafta içindedenetleme kurulunun tasvip ve takdirine sunmak üzere, kurul adına yukardayazılı görevleri yapmaya ve yetkileri kullanmaya mezundur.

Kuruluşve işleyişi:

Madde10 - Üniversitelerarası kurul, bütün üniversitelerin rektörleri ile en yetkiliorganının üç yıl için seçeceği ikişer profesörden kurulur.

Bukurulda üye üniversite rektörleri, her yıl Haziran ayının son haftasında birarada yapacakları toplantıda, Üniversitelerarası Kurula aralarından, birbaşkan, bir başkanvekili seçerler. Aynı şahıslar, aradan üç yıl geçmedenÜniversitelerarası Kurul Başkan ve Başkanvekilliğine tekrar seçilemezler.

Kurultoplantıları, rektörlerce aksi kararlaştırılmadıkça Başkanın bağlı olduğuüniversitenin bulunduğu şehirde yapılır.

Kurulraportörlüğünü oya katılmaksızın Üniversitelerarası Kurul Genel Sekreteriyapar. Genel Sekreter kurul tarafından tayin edilir. Genel Sekretere bağlısekreterlik bürosunun merkezi Ankara'dadır.

Raportör,kurulun tutanak ve kararlarını saklar, bunların birer örneğini üniversitelereve fakültelere gönderir.

ÜniversitelerarasıKurul, Başkanın çağrısı üzerine toplanır. Gerekli hallerde Millî Eğitim veyaher üniversite rektörü, Kurulun toplantıya çağrılmasını Başkandan isteyebilir.

ÜniversitelerarasıKurul kararlarının birer örneği Millî Eğitim Bakanlığına gönderilir. MillîEğitim Bakanı alınan kararların yeniden incelenmesini, gerekçe göstererek, 15gün içinde isteyebilir. Üniversitelerarası Kurul bir ay içinde aynı konuüzerinde alacağı kararı Bakanlığa bildirir. Bu kararın toplantıya katılan üyemevcudunun salt çoğunluğu ile alınması gereklidir. Bu karar, ilgililerinyetkili yargı mercilerine baş vurmak hususundaki hakları saklı kalmak üzere,kesindir.

Doçentlerintayini:

Madde22 - Doçentlik unvanı kazandıktan sonra üniversitelerde çalışmak isteyenler,yüksek öğretim kurulunun göstereceği bir veya birden fazla üniversite veyabağımsız fakültenin açık doçentlik kadrolarına, tüzüğüne göre seçilerek tayinedilir.

Tayinişlemi, Türk vatandaşı olma şartı yanında Devlet memurlarında aranan şartlarbulunmak kaydı ile fakülte kurulunun teklifi ve senatonun kararı üzerine rektörtarafından yapılır.

Gösterilenkadrolara müracaat etmeyen veya tayin edildikleri halde göreve başlamayanlarlaaçık kadro olduğu halde seçilmeyen doçentler, istifa etmiş sayılırlar.Kendilerine açık kadro gösterilmeyen üniversite doçentleri kendi asistanlıkkadrolarında öğretim ve araştırma görevine devam edebilir.

Asistanlarıntayininde aranacak şartlar:

Madde29 - Asistanlığa tayin edilebilmek için Devlet hizmetine girmede aranan genelşartlardan başka aşağıdaki şartlar gereklidir:

a)Görev alacağı bilim dalında doktora veya tıpta uzmanlık diploması almış olmak,

b)Fakülte kurulunca gösterilecek iki misli aday arasından senatoca seçilecek üçkişilik bir jüri tarafından yapılacak bilimsel sınavda başarı göstermek,

c)Görev alacağı bölüm veya kürsünün gerektirdiği yönetmelikle saptanmış şartlarıhaiz olmak,

Bölümve kürsü başkanları (b) bendinde sözü geçen jürinin tabi üyesidirler.

ç)Öğrenciliğinde 64 üncü maddenin l inci paragrafında bildirilen sebeplerledisiplin cezası almamış olmak.

İnsanhak ve hürriyetlerini veya Türk Devletinin ülkesi ve milleti ile bölünmezbütünlüğüne veya dil, ırk, sınıf, din ve mezhep ayırımına dayanarak;nitelikleri Anayasa'da belirtilen Cumhuriyeti ortadan kaldırmak için her nesuretle olursa olsun gösteri veya propaganda yapmamış veya anarşik hareketlerekatılmamış olduğu hususunda üniversite yönetim kurulunca karar verilmiş olmak,

d)Yabancı uyruklu asistanlar yukarıda belirtilen şartları haiz olmak şartiyle vekendilerine bir burs temin edildiği ilgili üniversite yönetim kurulunca tesbitedildiği takdirde asistanlığa alınabilirler.

e)Bazı teknik branşlarda ve sanat dallarında istihdam edilecek asistanlar (a)fıkrasındaki şartların aranıp aranmayacağına üniversitelerarası kurul kararverir.

Öğretimüyesi yardımı:

Madde46 - Yeni üniversite ve fakültelerin çeşitli bilim dallarındaki öğretim üyesiihtiyacı, Üniversitelerarası Kurulun her yılın Nisan ayı toplantısında ilerikiyıl için tesbit edilir.

İhtiyaçduyulan öğretim üyelerinin bilim dalı ve adet itibariyle İstanbul, Ankara veizmir'de kurulu üniversitelerden veya gelişmiş diğer üniversitelerden hangioranda karşılanacağı da kararda belirtilir. Bu kararlar uyarıncaüniversitelerden sağlanacak öğretim üyeleri, ilgili fakülte kurulunun görüşüalınarak aşağıdaki esaslara göre, iki sömestr için senatoca seçilir. Şu kadarki, yılda bir yarı yıl okutulan dersler için görevlendirme ayrı yıllarda olmaküzere birer sömestredir.

Biröğretim üyesinin görevlendirilebilmesi için bağlı bulunduğu fakülte söz konusubilim dalında birden çok öğretim üyesinin bulunması ve geri kalan öğretimüyelerine düşecek ders, seminer ve uygulamalı çalışma yükünün her öğretim üyesiiçin haftada Üniversitelerarası Kurulca tesbit edilecek saati aşmaması şarttır.

Görevlendirme,öğretim üyelerinden meslekteki kıdemi 25 yıldan az olanlar arasından, rektör vedekanlar hariç, kur'a ile yapılır. Bir öğretim üyesinin arzusu tercihsebebidir.

Yukarıdabelirtilen tarzda yeni kurulan üniversite ve fakültelerde görev ifa etmişöğretim üyeleri aradan yedi yıl geçmedikçe ve sıra tamamlanmış olmadıkça arzusudışında yeniden görevlendirilemez.

Üniversiteöğretim üyelerinden herhangi birini, muvafakati alınmak şartıyle ilgili fakültekurullarının teklif ve kararlarıyle başka üniversitelerin veya fakültelerinöğretim ve yönetim hizmetlerinde üç yılı aşmamak üzere kendi kadrolariylenaklen görevlendirmeye üniversite senatoları yetkilidir. Bu şekildegörevlendirme, yeni kurulacak üniversiteler için ikinci fıkrada öngörülenihtiyacı karşılamak üzere yapıldığı takdirde, görevlendirilenler aradan 12 yılgeçmedikçe istekleri dışında yeniden görevlendirilemezler.

Mahrumiyetbölgelerinde öğretim yapan yerleşik kadrolu öğretim üyeleri de, isteklerihalinde, aynı şartlar içerisinde gelişmiş üniversitelerde çalışmak üzererotasyona tabi tutulur.

Yeniüniversite veya fakültelere öğretim görevlisi tayini veya 40 ıncı maddeuyarınca dersle görevlendirme imkânları saklıdır.

Hükümetinteklifi ve Senatonun kararı ile ihtiyaç duyulan hallerde üniversite öğretimüyeleri her türlü hakları saklı kalmak ve üniversitedeki özlük haklarından dafaydalanmak kaydıyle, Devlet Planlama Teşkilâtı, Türkiye Bilimsel ve TeknikAraştırma Kurumu ve benzeri kuruluşlarda veya bakanlıklarda geçici süre ilegörevlendirilebilirler.

Elkoymahalinde Bakanlar Kurulunun yetkileri:

Madde70 - Elkoyma halinde Bakanlar Kurulu:

a)Üniversite ve bağlı kurum organlarından veya üniversiteye bağlı olmayanfakültelerde görevli bulunanların tümünün veya bir kısmının yönetim görevlerineson vermek; yönetim görevlerine son verilenlerin yerine yenilerini seçmek;

b)Elkoymayı gerektiren durumun doğmasına sebep olanların tesbiti, bunlar vefailleri hakkında gerekli disiplin ve ceza kovuşturmasını yaptırmak,

c)Üniversitede ve bağlı kuruluşlarında görevli kişilerden gerekli görülenleri,kovuşturma sonuçlanıncaya kadar veya kovuşturma sonucunun gerekli kılındığıhallerde kesin sonuç alıncaya kadar görevlerinden uzaklaştırmak;

ç)Elkoyma süresince, üniversiteyi veya bağlı kuruluşlarını veya bir üniversiteyebağlı olmayan fakülteleri kısmen veya tamamen geçici veya sürekli olarakkapatmak veya açmak;

d)Elkoymayı gerektiren durum ve olaylar dolayısıyle gerekli görülen öğrencileriüniversiteye veya üniversiteye bağlı kuruluşlara veya üniversiteye bağlıolmayan fakültelere devamdan geçici olarak men etmek veya men'i kaldırmak;Yetkilerine sahiptir.

Elkoymahalinin kaldırılmasından sonra, kesin bir yargı kararı almadıkça BakanlarKurulunun (b) ve (c) bentlerine göre almış bulunduğu kararlar yürürlükte kalır.

GeçiciMadde l - Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden önce çeşitli kanunlarla kazanılmışakademik unvanlar saklıdır.

BuKanunun yürürlüğe girmesinden önce asistan kadrosunda eylemsiz doçent olarakgörev ifa edenler bu Kanunun 22. maddesi hükümlerine, doçent kadrosundakikadrosuz profesörler de bu Kanunun 24. maddesi hükümlerine tâbi olur.

BuKanunun yürürlüğe girmesinden önce 7307 sayılı Kanun uyarınca Orta Doğu TeknikÜniversitesinde kazanılmış Asosye Profesörlük (Doçentlik) ve profesörlükunvanları, bu Kanuna göre verilecek üniversite doçentliği ve üniversiteprofesörlüğü unvanlariyle eşdeğerlidir. Ancak bu Kanunun yürürlüğe girmesindensonra Orta Doğu Teknik Üniversitesinde de üniversite doçentliği ve üniversiteprofesörlüğü unvanları bu Kanunda öngörülen esaslara uygun olarak kazanılır.

2 -Dayanılan Anayasa Hükümleri:

Davacıİstanbul Üniversitesinin 1750 sayılı Üniversiteler Kanununun iptalini istediğimadde ve hükümleri bakımından dayandığı Anayasa Kuralları şöyledir:

Madde12 - Herkes, dil, ırk, cinsiyet, din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin, kanunönünde eşittir.

Hiçbirkişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.

Madde120 - Üniversiteler, ancak Devlet eliyle ve kanunla kurulur. Üniversiteler,özerkliğe sahip kamu tüzel kişileridir.

Üniversiteözerkliği, bu maddede belirtilen hükümler içinde uygulanır ve bu özerklik,üniversite binalarında ve eklerinde suçların ve suçluların kovuşturulmasınaengel olmaz.

Üniversiteler,Devletin gözetimi ve denetimi altında, kendileri tarafından seçilen organlarıeliyle yönetilir. Özel kanuna göre kurulan Devlet üniversiteleri hakkındakihükümler saklıdır.

Üniversiteorganları, öğretim üyeleri ve yardımcıları, üniversite dışındaki makamlarca,her ne suretle olursa olsun, görevlerinden uzaklaştırılamazlar. Son fıkrahükümleri saklıdır.

Üniversiteöğretim üyeleri ve yardımcıları serbestçe araştırma ve yayında bulunabilirler.

Üniversitelerinkuruluş ve işleyişleri, organları ve bunların seçimleri, görev ve yetkileri,üniversiteler üzerinde Devletin gözetim ve denetim hakkını kullanma usulleri veüniversite organlarının sorumluluğu öğrenim ve öğretim hürriyetleriniengelleyici eylemleri önleme tedbirleri, üniversiteler arasında ihtiyaca göreÖğretim üyeleri ve yardımcılarının görevlendirilmesinin sağlanması, öğrenim veöğretimin hürriyet ve teminat içinde ve çağdaş bilim ve teknoloji gereklerineve kalkınma planı ilkelerine göre yürütülmesi esasları kanunla düzenlenir.

Üniversitelerinbütçeleri, genel ve katma bütçelerin bağlı olduğu esaslara uygun olarakyürürlüğe konulur ve denetlenir.

Üniversitelerleonlara bağlı fakülte, kurum ve kuruluşlarda öğrenim ve öğretim hürriyetlerinintehlikeye düşmesi ve bu tehlikenin üniversite organlarınca giderilmemesihalinde Bakanlar Kurulu ile ilgili üniversitelerin veya bu üniversiteye bağlıfakülte, kurum ve kuruluşların idaresine el koyar ve bu kararını hemen TürkiyeBüyük Millet Meclisi Birleşik Toplantısının onamasına sunar. Hangi hallerin elkoymayı gerektireceği, el koyma kararının ilân ve uygulanma usulleri ile süresive devamınca Bakanlar Kurulunun yetkilerinin nitelik ve kapsamı kanunladüzenlenir.

III.İLK İNCELEME:

AnayasaMahkemesi içtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 22/10/1973 gününde Muhittin Taylan,Avni Givda, Sait Koçak, Kemal Berkem, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Ahmet Akar,Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner, Kani Vrana, Lütfi Ömerbaş, ŞevketMüftügil, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H. Boyacıoğlu'nun katılmaları ileyapılan ilk inceleme toplantısında aşağıdaki sorunlar üzerinde durulmuştur.

l -22/4/1962 günlü 44 sayılı Kanunun 26. maddesinde "davanın açıldığı tarihtedilekçede imzası bulunanlar, ayrıca, yetkilerini belirten belgeleri ve kurum,kurul ve siyasî partiler, siyasî parti gruplarının kendilerine yetkiverilmesine dair kararlarının tasdikli örneklerini, dilekçe ile birlikte GenelSekreterliğe vermek zorundadırlar" denilmektedir. İstanbul ÜniversitesiSenatosu 18/9/1973 ve 24/9/1973 günlerinde yaptığı iki oturumda aldığı 85 ve 86sayılı kararlarda, 1750 sayılı Kanunun hangi maddeleri için dava açılmasıgerektiği ve bu konudaki oylama sonuçları belirtilmiştir. Senatonun üye tamsayısı 37 olduğu açıklanmış ve ilgili maddeler hakkında Anayasa Mahkemesinebaşvurma yetkisi için salt çoğunluk sağlanmıştır. Bu yönleri saptayan belgelerinörnekleri (İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü) mühürile mühürlenerek Rektörtarafından onanmıştır. Bu durumda 44 sayılı Kanunun 26. maddesinde sözü edilenyetki belgesinin varlığından kuşku duyulamaz. Dosyada bu bakımdan bir eksiklikbulunmamaktadır.

KemalBerkem, Şahap Arıç, Şevket Müftügil, Nihat O. Akçakayalıoğlu, Ahmet H.Boyacıoğlu Senatonun yetkilendirme kararının, bu karara katılanların adlarınıda kapsayan onanlı örneğinin gönderilmesi gerektiğini ve bunun bir eksikliksayılması zorunlu olduğunu belirterek yukarıda saptanan görüşekatılmamışlardır.

2 -Dava dilekçesi İstanbul Üniversitesi Rektörü Nazım Terzioğlu tarafındanimzalanmıştır. 44 sayılı Kanunun 25. maddesinin (3) sayılı bendi uyarıncaÜniversite Rektörleri Üniversiteyi temsilen dava açabilirler.

Senatoyetki kararında Nazım Terzioğlu'nun Rektör olarak gösterilmesi karşısında artıkbu kişinin Rektörlüğe seçim belgesinin getirilmesi gereğini ileri sürmek vebunu bir eksiklik kabul etmek doğru olmayacaktır.

AhmetH. Boyacıoğlu bu görüşe katılmamıştır.

IV -ESASIN İNCELENMESİ:

Davanınesasını incelemek üzere Muhittin Taylan, Kani Vrana, İhsan Ecemiş, Ahmet Akar,Halit Zarbun, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Muhittin Gürün, Lütfi Ömerbaş, HasanGürsel, Ahmet Salih Çebi, Şevket Müftügil, Adil Esmer, Nihat O. Akçakayalıoğluve Ahmet H. Boyacıoğlu'nun katılmalariyle toplanan Anayasa Mahkemesi, Orta DoğuTeknik Üniversitesi Rektörlüğünün 12/11/1974 günlü 204-4 sayılı dilekçe veeklerini incelemiştir. Orta Doğu Teknik Üniversitesi bu başvurmasında, AnkaraÜniversitesi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul Teknik Üniversitesinin açtıklarıiptal davalarının kendi varlığına dokunan konularında sözlü açıklama isteğindebulunmuştur. Yapılan görüşme ve tartışma sonunda konunun gereği gibi,aydınlanmasında yarar sağlayacağı düşüncesiyle sözü geçen üniversitenin sözlüaçıklamanın dinlenmesine karar verilmiştir.

MuhittinTaylan, Kani Vrana, İhsan Ecemiş, Ahmet Akar, Şevket Müftügil, Ahmet H.Boyacıoğlu bu sonuca katılmamışlardır. Ahmet H. Boyacıoğlu ayrıca Orta DoğuTeknik Üniversitesi hakkında, 1750 sayılı kanunda yer alan ve iptal davasınakonu yapılan kimi hükümler dışında kalan dava bölümünün bu toplantıdaincelenmesi yolundaki karşı görüşünü belirtmiştir.

22/4/1962günlü 44 sayılı Kanunun 29. maddesi uyarınca, sözlü açıklamasının dinlenmesiiçin Orta Doğu Teknik Üniversitesine usulünce çağrı kâğıdı gönderilmiş ve30/1/1975 gününde yapılan toplantıda Rektör Prof. Tarık Somer ile Üniversiteninvekili Av. Rahmi Magat dinlenmişlerdir.

İşinesasına ilişkin rapor, dava dilekçesi, sözlü açıklama tutanağı, iptali istenenyasa hükümleri, Anayasaya aykırılık iddiasına dayanıklık eden Anayasakuralları, bunlarla ilgili gerekçeler ve başka yasama belgeleri, konu ileilişkisi bulunan öteki metinler okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

1 -8. Madde yönünden:

Bumaddeye ilişkin Anayasaya aykırılık iddiası son fıkraya yöneltilmiştir. Sonfıkra ise 25/2/1975 günlü, Esas: 1973/37, Karar: 1975/22 sayılı kararla iptaledilmiştir. Bu durumda aynı hüküm hakkında yeniden karar vermeye yer yoktur.

2 -10. Madde yönünden:

Bumaddeye ilişkin Anayasaya aykırılık iddiası birinci fıkraya yöneltilmiştir.Aynı itiraz Ankara Üniversitesinin, açtığı davada da ileri sürülmüş, fakat25/2/1975 günlü, Esas: 1973/37, Karar: 1975/22 sayılı kararla reddedilmiştir.Red nedenleri sözü edilen kararda belirtildiğinden burada yinelenmesine yeryoktur. Gösterilen gerekçe ile iptal isteğinin reddi gerekmektedir.

3 -22. Madde yönünden:

Anayasayaaykırılık iddiası, bu maddenin Yüksek Öğretim Kurulu ile ilgili hükmüneyöneltilmiştir. Oysa maddenin birinci fıkrasındaki "Yüksek ÖğretimKurulunun göstereceği" deyiminin iptaline 25/2/1975 günlü Esas: 1973/37,Karar: 1975/72 sayı ile karar verilmiştir. Bu durumda iptal isteği hakkındayeniden karar verilmesine yer görülmemiştir.

4 -29. Madde yönünden:

Anayasayaaykırılık iddiası, bu maddenin (ç) bendine yöneltilmiştir. Bu bent ise25/2/1975 günlü, Esas: 1973/37, Karar: 1975/22 sayılı kararla iptal edilmiştir.Bu durumda iptal isteği hakkında yeniden karar verilmesine yer yoktur.

5 -46. Madde yönünden:

Anayasayaaykırılık iddiası bu maddenin son fıkrasına yöneltilmiştir. Son fıkrada:"Hükümetin teklifi ve Senatonun kararı ile ihtiyaç duyulan hallerde,üniversite öğretim üyeleri her türlü hakları saklı kalmak ve üniversitedekiözlük hakkından da faydalanmak kaydıyle, Devlet Plânlama Teşkilâtı, TürkiyeBilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu ve benzeri kuruluşlarda veya Bakanlıklardageçici süre ile görevlendirilebilirler" denilmektedir. Hüküm geçici sürelibir görevlendirmeyi öngörmektedir. Öğretim üyesi çalıştığı bilim dalındantemelli uzaklaştırılmış değildir. Bundan başka görevlendirileceği yerinöğretini üyesinin uzman olduğu alanın dışında, bir yönetim veya bilimselçalışma yeri olabileceği düşünülemez. Çünkü karar verecek merci ÜniversiteSenatosudur. Öğretim üyesinin uzman olduğu alanda kendisine duyulan gereksinmehükümetçe üniversiteye bildirilecek ve önerilen işin niteliği, süresi,Üniversitenin iç çalışma düzeninin elverişli olup olmadığı incelenerekgörevlendirme yönüne gidilip gidilmeyeceği Senatoca takdir edilecektir. Bukonuda ilgili öğretim üyesinden teklifi uygun görüp görmediği sorulabilir.Geçici süre ile görevlendirileceği kurumun, teklif sahibi hükümetin veözellikle Üniversite Senatosunun mutlaka iyi niyetten uzak bir tutum vedavranış içinde bulunduğunu peşinen kabul etmeye olanak yoktur. Nihayet yasalve bilimsel koşulların gerektirdiği sınırlar dışında bir görevlendirme olmasıhalinde, her yönetim işleminde olduğu gibi bu işleminde yargısal denetime tabiolacağı doğaldır. Öğretim üyesinin akademik hakları saklı kalacaktır.Üniversitedeki özlük haklarından yararlandırılması sürdürülecek, kendi kamusalstatüsünde ve malî haklarında hiç bir zararlı durumla karşılaşmayacaktır.Açıklanan bu koşullar altında 46. maddenin son fıkrasında yer alan kuralın,Anayasa'nın 120. maddesindeki ilkelere aykırı oluştuğu ileri sürülmez, İptalisteğinin bu nedenlerle reddi gerekmektedir.

6 -70. Madde yönünden:

a -Bakanlar Kurulunun üniversite yönetimine elkoyma hallerini ve bu konudakiişlemleri düzenleyen 69. maddenin-25/2/1975, günlü, Esas: 1973/37, Karar:1975/22 ve 25/2/1975 günlü, Esas: 1973/38, Karar: 1975/23 sayılı kararlarlaiptal edilmiş olması karşısında, elkoyma halinde Bakanlar Kurulunun yetkilerinidüzenleyen 70. maddenin uygulama yeri kalmadığı ve bu nedenle maddenin tümünün22/4/1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 28/2. maddesi uyarınca iptal gerekipgerekmiyeceği üzerinde tartışmalar yapılmış, fakat böyle bir iptal hükmüverilmesine yer olmayacağı sonucuna varılmıştır. Bu konudaki ayrıntılı gerekçe 25/2/1975günlü, Esas: 1973/37, Karar: 1975/22 sayılı kararda açıklanmış olduğundanburada yinelenmesine gerek görülmemiştir. Aynı nedenlerle bu davadaki istemreddolunmalıdır.

Bugörüşe Muhittin Taylan, Kani Vrana, Ziya Önel, Lütfi Ömerbaş, Hasan Gürsel, AhmetSalih Çebi ve Ahmet H. Boyacıoğlu katılmamışlardır.

b -Maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan üniversite yönetimindebulunanların tümünün veya bir kısmının yönetim görevlerine son vermeye ilişkiniptal istemi reddedilmelidir. Bu konudaki ayrıntılı gerekçe 25/2/1975 günlü,Esas: 1973/37, Karar: 1975/22 sayılı kararda belirtilmiş bulunduğundan buradayinelenmesine yer yoktur.

c -Birinci fıkranın (a) bendinde yer alan "yönetim görevlerine sonverilenlerin yerine yenilerini seçmek" biçimindeki kurala ilişkin isteminreddine karar verilmelidir. Bu konudaki ayrıntılı gerekçe, 25/2/1975 günlüEsas: 1973/37, Karar: 1975/22 sayılı kararda gösterilmiş olduğundan buradayinelenmesine gerek görülmemiştir. Aynı nedenlerle bu davadaki istemreddolunmalıdır.

MuhittinTaylan, Kani Vrana, Ahmet Salih Çebi, Adil Esmer ve Ahmet H. Boyacıoğlu bugörüşe katılmamışlardır.

7 -74. madde yönünden:

Anayasa'yaaykırılık iddiası, bu maddenin Yüksek öğretim Kurulu ile ilgili hükmüneyöneltilmiştir. Oysa maddenin birinci fıkrasındaki "... ve Yüksek ÖğretimKurulunun onayı" deyiminin iptaline 25/2/1975 günlü, Esas: 1973/37, Karar:1975/22 sayı ile karar verilmiştir. Bu durumda iptal isteği hakkında yenidenkarar verilmesine gerek görülmemiştir.

8 -Geçici 1. Madde yönünden:

a -Bu maddenin birinci fıkrasına yönelen iptal isteğinin Anayasal dayanağı yoktur.Fıkra: "Bu kanunun yürürlüğe girmesinden önce çeşitli kanunlarlakazanılmış akademik, unvanlar saklıdır" hükmünü içermektedir. Kazanılmışhakları saklı tutan bu hüküm, hukuk devleti ilkesine, hukukun üstünlüğü temelkuralına uygundur. Anayasa ile herhangi bir çelişkisi yoktur, iptal isteğininreddi gerekmektedir.

b -Maddenin üçüncü fıkrasında yer alan hüküm, Ankara Üniversitesinin açtığı davadada Anayasa'ya aykırılık iddiasına konu olmuş ve yapılan inceleme sonunda buhükmün Anayasa'nın herhangi bir hükmüne aykırılık oluşturmadığı sonucunavarılmıştır. Bu konudaki ayrıntılı gerekçe, 25/2/1975 günlü, Esas: 1973/37,Karar: 1975/22 sayılı kararda açıklanmıştır. Burada yinelenmesine yer yoktur.Sözü edilen kurala ilişkin iptal istemi aynı nedenlerle reddedilmelidir.

V -SONUÇ:

20/6/1973günlü, 1750 sayılı Üniversiteler Kanununun:

1 -8. maddesinin son fıkrasının iptaline 25/2/1975 gününde Esas: 1973/37, Karar:1975/22 sayı ile karar verilmiş bulunduğundan bu konuda yeniden kararverilmesine yer olmadığına oybirliğiyle;

2 -10. Maddesinin birinci fıkrasına yönelen iptal isteminin reddine oybirliğiyle,

3 -22. maddesinin birinci fıkrasındaki "Yüksek Öğretim Kurulunungöstereceği" deyiminin iptaline 25/2/1975 gününde, Esas: 1973/37, Karar:1975/22 sayı ile karar verilmiş bulunduğundan bu konuda yeniden kararverilmesine yer olmadığına oybirliğiyle;

4 -29. Maddesinin (ç) bendinin iptaline 25/2/1975 gününde, Esas: 1973/37, Karar:1975/22 sayı ile karar verilmiş bulunduğundan bu konuda yeniden kararverilmesine yer olmadığına oybirliğiyle;

5 -46. Maddesinin son fıkrasına yönelen iptal isteminin reddine oybirliğiyle;

6 -70. maddesinin,

A)22/4/1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 28. maddesinin ikinci fıkrası uyarıncauygulama olanağı kalmadığı nedeniyle iptaline yer olmadığına Muhittin Taylan,Kani Vrana, Ziya Önel, Lütfi Ömerbaş, Hasan Gürsel, Ahmet Salih Çebi, Ahmet H.Boyacıoğlu'nun karşıoylariyle ve oyçokluğu ile,

B)Birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan, görevli bulunanların tümünün veya birkısmının yönetim görevlerine son vermeye ilişkin kurala yönelen iptal istemininreddine oybirliğiyle,

C)Birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan "Yönetim görevlerine sonverilenlerin yerine yenilerini seçmek" biçimindeki kurala yönelen iptalisteminin reddine Muhittin Tavlan, Kani Vrana, Ahmet Salih Çebi, Adil Esmer veAhmet H. Boyacıoğlu'nun karşı oylariyle ve oyçokluğu ile;

7 -74. Maddesinin birinci fıkrasında yer alan "ve Yüksek Öğretim Kurulununonayı" deyiminin iptaline 25/2/1975 gününde Esas: 1973/37, Karar: 1975/22sayı ile karar verilmiş bulunduğundan bu konuda yeniden karar verilmesine yerolmadığına oybirliğiyle;

8 -Geçici 1. maddesinin birinci ve üçüncü fıkralarına yönelen iptal istemininreddine oybirliğiyle;

11,12, 13, 14 ve 25 Şubat 1975 günlerinde karar verildi.

KARŞIOYYAZISI

Kararkesiminin I/6-A ve I/6-C bölümlerine, Sayın Ahmet H. Boyacıoğlu'nun karşıoyyazısının (B) bölümünde yer alan düşüncelere katılmak yolu ile karşıyız.

KARŞIOYYAZISI

A)İlk inceleme:

Anayasa'nındeğişik 149 uncu maddesiyle 44 sayılı Yasanın 21 inci maddesinin 10 uncu bendive 25 inci maddesinin 3 üncü bendi hükümleri uyarınca, üniversitelerin,kanunların Anayasaya aykırılığı iddiasiyle Mahkememizde iptal davasıaçabilmeleri için senotalarının üye tam sayısının salt çoğunluğiyle kararalmaları gerekmektedir.

Yapılanilk incelemede, davacı üniversite senatosunun hangi üyelerden oluştuğunugösteren belge ile 1750 sayılı Üniversiteler Kanununun, dava konusumaddelerinin iptali için Mahkememize başvurulmasına ilişkin olarak Rektörlüğeyetki veren ve Senato üyelerinin imzalarını taşıyan kararın onanlı örneğinindosyada bulunmadığı görülmüştür.

Davacıya,44 sayılı Yasanın 26 ncı maddesi uyarınca verilecek bir önel içinde, bueksikliklerin tamamlanması için esasın incelenmesine girilmeden dosyanın geriçevrilmesi gerekirdi.

B)Esasın incelenmesinde:

Çoğunlukkararında; 1750 sayılı yasanın, Yüksek Öğretim Kurulunun kuruluş ve işleyişinigösteren 5 inci maddesinin iptal edilmiş olmasına dayanılarak gerek 6 incimaddesinde, gerek diğer maddelerinde bu Kuruma ilişkin kuralların daüniversiteler yönünden 44 sayılı Yasanın 28 inci maddesi işletilerek iptalleriyoluna gidilmiştir.

Oysa,gerekçesinde de açıklandığı üzere 28. madde, "iptal davası açılması veyaitiraz yoluyla yapılan müracaat, bir Kanunun belirli madde ve hükümlerini hedeftutuyorsa, bazı hallerde bu madde ve hükümlerin iptali ne ilçesinde aynıKanunun müracaatta istihdam edilmeyen diğer bu madde veya hükümlerinin,gayrikabili tatbik hale gelebileceği ve bu gibi maddelerin uygulanması hukukdüzeninde keşmekeş doğurabileceği" düşünülerek bu sakıncaları önlemekereğiyle düzenlenmiştir.

Ohalde, 28 inci maddenin,

1 -Yalnız müracatta istihdaf edilmeyen maddeler hakkında işletilmesi, müracaatedilenlerin anayasal denetime tabi tutulması,

2 -O madde veya hükümlerin uygulanamaz hale gelmiş bulunması gerekmektedir.

İtirazkonusu olayda ise 1750 sayılı Kanunun (yok) ün varlığına ilişkin 4 üncümaddesinin iptali istemi Anayasa Mahkemesince red edildiğinden bu Kuruluşortadan kalkmamış ve üniversiteler dışında da olsa uygulanma olanağınıyitirmemiş bulunduğu için müracaatta bu Kurula ilişkin olarak ileri sürüleniptal sebepleri varitmidir, değilmidir birer birer ele alınıp Anayasayauygunluk denetimine tabi tutulması gerekirdi.

Bunedenlerle çoğunluk kararının 28 inci maddenin uygulanmasına ilişkinkesimlerine karşıyım.

Üye

Kemal Berkem

KARŞIOYYAZISI

1973/38Esas ve 23 karar sayılı karşıoy yazısında açıkladığım nedenlerle, çoğunluğun1750 sayılı Üniversiteler Kanununun 70. maddesinin A bendinin iptaline yerolmadığına ilişkin kararına katılmıyorum.

Üye

Ziya Önel

KARŞIOYYAZISI

Budavada çoğunluğun görüşüne katılmadığım 70. madde ile ilgili karşıoy yazısı,25/2/1975 günlü, Esas: 1973/37, Karar: 1975/22 simli kararda açıklandığındanburada yinelenmesine yer kalmamaktadır.

Üye

Lütfi Ömerbaş

KARŞIOYYAZISI

20/6/1973günlü, 1750 sayılı Üniversiteler Kanununun kimi maddelerinin Anayasayaaykırılığı ileri sürülerek İstanbul Üniversitesince açılmış bulunan davayailişkin esas 1973/35, Karar: 1975/25 sayılı mahkememiz kararının çoğunlukgörüşüne katılmadığım 70 inci maddesi ile ilgili karşıoy gerekçem, AnkaraÜniversitesince aynı kanunun bir kısım maddelerinin iptali isteğiyle açılmışdavanın esas 1973/37, Karar: 1975/22 sayılı karan için yazdığım karşıoyyazısının 3 üncü maddesindeki gibidir.

Üye

Hasan Gürsel

KARŞIOYYAZISI

1750sayılı Kanunun 69. maddesi Mahkememizin 25/2/1975 gün ve Esas; 1973/37, Karar:1975/22 ve aynı gün Esas: 1973/38, Karar: 1975/23 sayılı kararları ile iptaledilmiştir. Bu durumda 70. maddenin uygulama yeri kalmamıştır. 44 sayılıKanunun 28. maddesinin ikinci fıkrası gereğince iptali gerekeceği düşüncesi ileçoğunluk kararına karşıyım.

Üye

Ahmet Salih Çebi

KARŞIOYYAZISI

ÜniversitelerKanununun 70. maddesinin a bendi ile ilgili karşıoy gerekçem, CHP. since aynıKanunun bir kısım maddelerinin iptali isteği ile açılmış davanın Esas: 1973/38,Karar: 1975/23 sayılı kararında yazdığım karşıoy yazısındaki gerekçe gibidir.

Üye

Adil Esmer

KARŞIOYYAZISI

l-1750 sayılı Üniversiteler Kanununun 70. maddesi açısından: a) 1750 sayılıÜniversiteler Kanununun 69. maddesinin ikinci fıkrası, yani (Ânayasa'da yeralan hak ve hürriyetlerden her hangi birisinin, insan hak ve hürriyetleriniveya Türk Devletinin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü veya dil, ırk,sınıf, din ve mezhep ayırımına dayanarak Ânayasa'da belirtilen Cumhuriyetiortadan kaldırmak maksadiyle kullanılması; hallerinde Bakanlar Kurulu ilgiliüniversitenin veya bu üniversiteye bağlı kuruluş ve kurumların veya birüniversiteye bağlı olmayan fakültenin idaresine belli bir süre el koyabilir. Elkoyma kararı Resmi Gazete'de yayımlanır. Yayımlanmayı müteakip 48 saat içindeTürkiye Büyük Millet Meclisi Birleşik Toplantısının onamına sunulur. El koyma süresi2 ayı geçemez.) kuralı Anayasa'ya uygunluk denetiminden geçirilmiş ve iptalinekarar verilmiş, aynı maddenin son fıkrası da 44 sayılı Kanunun 28. maddesiuyarınca iptal olunmuştur. Bundan başka 69. maddenin birinci fıkrası da25/2/1975 günlü, E. 1973/38, K. 1975/ 23 sayılı kararla iptal edilmiş ve bumaddenin bütünüyle iptaline karar verilmiş bulunmaktadır. Kanunun 69. maddesi,bütünüyle iptal edilince el koyma halinde Bakanlar Kurulunun yetkilerinidüzenleyen 70. maddesinin de uygulanma olanağı kalmamış demektir. Çünkü, 44sayılı Kanunun 28, maddesinin 2. fıkrasında "ancak, eğer müracaat kanunveya içtüzüğün sadece belirli madde veya hükümleri aleyhinde yapılmış olup da,bu belirli madde veya hükümlerin iptali kanun veya içtüzüğün diğer bazı hükümlerininveya tamamının uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa, Anayasa Mahkemesi, keyfiyetigerekçesinde belirtmek şartiyle, kanun veya içtüzüğün bahis konusu diğerhükümlerinin veya tümünün iptaline karar verebilir" denilmektedir,

Elkoymayı düzenleyen kural iptal edilince, el koyma halinden ve bu hal içindekiyetkilerden sözedilemez. O halde 69. maddenin iptali karşısında 70. maddeninuygulanma yerinin kalmadığı açıktır. Şu yönüde açıklamak gerekirki kanunun 28.maddesinde "iptaline karar verebilir" sözcüğü ve buyruğu, AnayasaMahkemesinin takdirine göre değil, maddede öngörülen şartların gerçekleşmesihalinde iptaline karar verilir biçiminde anlaşılmaya elverişlidir.

Bunedenlerle 70. maddenin, 28. maddenin ikinci fıkrası uyarınca iptaline yerolmadığı yolundaki çokluk görüşüne karşıyım.

b)Kanunun 70. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi, "yönetim görevlerineson verilenlerin yerlerine yenilerini seçmek" yetkisini Bakanlar Kurulunatanımaktadır.

Anayasanındeğişik 120. maddesinin dördüncü fıkrasında "üniversite organları, öğretimüyeleri ve yardımcıları, üniversite dışındaki makamlarca, her ne suretle olursaolsun, görevlerinden uzaklaştırılamazlar. Son fıkra hükümleri saklıdır" veikinci fıkrasında da "üniversite özerkliği, bu maddede belirtilen hükümleriçinde uygulanır" ilkeleri yer almaktadır. Görülüyorki Anayasa el koymahalinde görevden uzaklaştırmayı istisna olarak kabul etmiş ve fakat yerineyenilerini getirme yetkisini Bakanlar Kuruluna tanımamıştır.

Bukarşıoy yazısının 3. paragrafında belirtilen hususlar bu kısımda da geçerlidir.

Bunedenlerle bu bölüme yönelen iptal isteminin reddine dair olan çoğunlukgörüşüne katılmıyorum.

c)70. maddenin 1. fıkrasının (c) bendi "Üniversitede ve bağlı kuruluşlardagörevli kişilerden gerekli görülenleri, kovuşturma sonuçlanıncaya kadar veyakovuşturma sonucunun gerekli kıldığı hallerde kesin sonuç alınıncaya kadargörevlerinden uzaklaştırmak" yetkisini Bakanlar Kuruluna vermektedir.

Anayasanın120. maddesinin üçüncü fıkrası, üniversite öğretim üye ve yardımcılarının üniversitedışı makamlarca görevlerinden uzaklaştırılamıyacağı ilkesine bir ayrıcalıkgetirmiş, el koyma halinde bu ilkeye uymayan işlemlerde bulunma olanağınıBakanlar Kuruluna tanımıştır.

Sözüedilen (c) bendi, hiç bir sınırlama ve niteleme getirmeksizin "gerekligörülenlerin" görevlerinden uzaklaştırılacağı yolunda bir yetkiyi BakanlarKuruluna vermektedir. El koyma kararı verildiği zaman, Bakanlar Kurulu, elkoymayı gerektiren olaylarla uzaktan yakından ilgisi ve ilişkisi olmayanöğretim üye ve yardımcılarını da bu kuralı uygulamak suretiyle görevlerindenuzaklaştırabilecektir. Bu türlü sınırsız bir yetkinin siyasî bir organatanınması, bilimsel araştırmayı ve yayında bulunmayı kökünden zedeler ve tahripeder. Bundan dolayı Üniversitelerin normal çalışma düzeni içinde bulunduğuzamanlarda dahi bu hüküm, öğretim üye ve yardımcılarını manevî baskı altındatutacak, eğitim, araştırma ve öğretim görevini bir yana iterek siyasîiktidarlara kendisini şirin gösterme çabalarına itecek niteliktedir.

Bunedenlerle bu bent hükmünü Anayasa'ya uygun bularak davayı reddeden çoklukgörüşüne karşıyım.

Üye

Ahmet H. Boyacıoğlu

Full & Egal Universal Law Academy