ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas No:1973/39
Karar No:1975/24
Karar günü:11, 12, 13, 14 ve 25 Şubat 1975
Resmi Gazete tarih/sayı:3.12.1975/15431
İptaldavasını açan: İstanbul Teknik Üniversitesi.
İptaldavasının konusu: 7/7/1973 günlü 14587 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 1750sayılı Üniversiteler Kanununun 8. maddesinin son fıkrasını, 10. maddesininbirinci fıkrasını, 22. maddesinin birinci fıkrası ile son fıkrasındaki"müstafi sayma" hükmünü, 29. maddesinin (ç) bendinin ikincitümcesini, 38. maddesinin birinci fıkrasında yeralan "esasları yükseköğretim kurulunca tesbit edilecek" deyimini, 70. maddesinin (a) bendindeyeralan "yönetim görevlerine son verilenlerin yerlerine yenileriniseçmek" deyimini, 74. maddesindeki döner sermaye işletmelerinin yükseköğretim kurulunun onayı ile kurulması hakkındaki hükmünü, geçici 1. maddesininüçüncü fıkrasında yer alan "Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden önce, 7307sayılı Kanun uyarınca Orta Doğu Teknik Üniversitesinde kazanılmış asosyeprofesörlük (doçentlik) ve profesörlük unvanları, bu kanuna göre verileceküniversite doçentliği ve Üniversite profesörlüğü unvanları, ileeşdeğerlidir" tümcesini Anayasanın çeşitli hükümlerine aykırı bulanİstanbul Teknik Üniversitesi, Anayasa'nın 149. maddesi uyarınca iptal davasıaçmış ve yukarıda sözü edilen Kanun hükümlerinin iptalini istemiştir.
II -YASA METİNLERİ:
l -20/6/1973 günlü 1750 sayılı Üniversiteler Kanununun iptali istenen kimihükümlerine ilişkin maddeleri şunlardır:
Görevve yetkileri
Madde8. - Üniversite Denetleme Kurulu, Devletin gözetimi ve denetimi görevini yerinegetirmek üzere:
a)Üniversitelerin veya bir üniversiteye bağlı olmayan fakültelerin organlarındanveya bu kurumlarda görevli kişilerden, gerekli gördüğü hallerde, yazılı veyasözlü bilgi istemek;
b)Üniversite veya bir üniversiteye bağlı olmayan fakültelerde görevli kişilerindisiplin veya ceza kovuşturması açılmasını gerektiren fiilleri için kovuşturmaaçılmasını yetkili makamlardan istemek; bu konuda yetkili organlarca alınandisiplin kararlarına karşı üniversitelerarası kurula itirazda bulunmak; onbeşgün içinde gerekli kovuşturmaya başlanmadığı veya aksine bir karar alınmadıkçabaşlanan kovuşturma en geç üç ay içinde sonuçlandırılmadığı takdirde, doğrudandoğruya üniversite öğretim üyelerinden soruşturmacı tayin ederek sonucu, gereğiyapılmak üzere yetkili organa iletmek
c)Üniversitelerin veya üniversiteye bağlı kurum ve kuruluşların veya birüniversiteye bağlı olmayan fakültelerin idaresine el konulmasını gerektirenhallerde Bakanlar Kurulunu haberdar etmek;
ç)Üniversitelerin işleyişi konusunda her yıl Başbakanlığa rapor vermek,
Görevve yetkilerine sahiptir.
MillîEğitim Bakanı, gecikmesinde sakınca gördüğü hallerde, en geç bir haftadenetleme kurulunun tasvip ve takdirine sunmak üzere, kurul adına yukardayazılı görevleri yapmaya ve yetkileri kullanmaya mezundur.
Kuruluşve işleyişi
Madde10 - Üniversitelerarası kurul, bütün üniversitelerin rektörleri ile en yetkiliorganının üç yıl için seçeceği ikişer profesörden kurulur.
Bukurulda üye üniversite rektörleri, her yıl, Haziran ayının son haftasında birarada yapacakları toplantıda, Üniversitelerarası Kurula aralarından bir başkanbir başkanvekili seçerler. Aynı şahıslar, aradan üç yıl geçmedenÜniversitelerarası Kurul Başkan ve Başkanvekilliğine tekrar seçilemezler.
Kurultoplantıları, rektörlerce aksi kararlaştırılmadıkça Başkanın bağlı olduğuüniversitenin bulunduğu şehirde yapılır.
Kurulraportörlüğünü oya katılmaksızın Üniversitelerarası Kurul Genel Sekreteriyapar. Genel Sekreter kurul tarafından tayin edilir. Genel Sekretere bağlısekreterlik bürosunun merkezi Ankara'dadır.
Raportör,Kurul tutanak ve kararlarını saklar, bunların birer örneğini üniversitelere vefakültelere gönderir.
"Üniversitelerarasıkurul, Başkanın çağrısı üzerine toplanır. Gerekli hallerde Millî Eğitim Bakanıveya her üniversite rektörü. Kurulun toplantıya çağrılmasını Başkandanisteyebilir."
"ÜniversitelerarasıKurul kararının birer örneği Millî Eğitim Bakanlığına gönderilir. Millî EğitimBakanı alınan kararların yeniden incelenmesini, gerekçe göstererek 15 güniçinde istiyebilir." Üniversitelerarası kurul bir ay içinde ayrı konuüzerinde alacağı kararı Bakanlığa bildirir. Bu kararı toplantıya katılan üyemevcudu salt çoğunluğu ile alınması gereklidir. Bu karar, ilgililerin yetkiliyargı mercilerine başvurmak hususundaki hakları saklı kalmak üzere, kesindir.
Doçentlerintayini
Madde22 - Doçentlik unvanını kazandıktan sonra üniversitelerde çalışmak isteyenler,yüksek öğretim kurulunun göstereceği bir veya birden fazla üniversite veyabağımsız fakültenin açık doçentlik kadrolarına, tüzüğüne göre seçilerek tayinedilirler.
Tayinişlemi, Türk vatandaşı olma şartı yanında Devlet memurlarında aranan şartlarbulunmak kaydı ile fakülte kurulunun teklifi ve senatonun kararı üzerinderektör tarafından yapılır.
Gösterilenkadrolara müracaat etmeyen veya tayin edildikleri halde göreve başlamayanlarlaaçık kadro olduğu halde seçilmeyen doçentler, istifa etmiş sayılırlar.Kendilerine açık kadro gösterilmeyen üniversite doçentleri kendi asistanlıkkadrolarında öğretim ve araştırma görevine devam edebilir.
Asistanlarıntayininde aranacak şartlar:
Madde29 - Asistanlığa tayin edilebilmek için Devlet hizmetine girmede aranan genelşartlardan başka aşağıdaki şartlar gereklidir:
a)Görev alacağı bilim dalında doktora veya tıpta uzmanlık diploması almış olmak,
b)Fakülte kurulunca gösterilecek iki misli aday arasından senatoca seçilecek üçkişilik bir jüri tarafından yapılacak bilimsel sınavda başarı göstermek,
c)Görev alacağı bölüm veya kürsünün gerektirdiği yönetmelikle saptanmış şartlarıhaiz olmak,
Bölümve kürsü başkanları, (b) bendinde sözü geçen jürinin tabiî üyesidirler.
ç)Öğrenciliğinde 64. maddenin 1. paragrafında bildirilen sebeplerle disiplincezası almamış olmak,
İnsanhak ve hürriyetlerini veya Türk Devletinin ülkesi ve milleti ile bölünmezbütünlüğüne veya dil, ırk, sınıf, din ve mezhep ayrımına dayanarak; nitelikleriAnayasa'da belirtilen Cumhuriyeti ortadan kaldırmak için her ne suretle olursaolsun gösteri veya propaganda yapmamış veya anarşik hareketlere katılmamışolduğu hususunda üniversite yönetim kurulunca karar verilmiş olmak.
d)Yabancı uyruklu asistanlar, yukarıda belirtilen şartlan haiz olmak şartiyle vekendilerine bir burs temin edildiği ilgili üniversite yönetim kurulunca tespitedildiği takdirde asistanlığa alınabilirler.
e)Bazı teknik branşlarda ve sanat dallarında istihdam edilecek asistanlarda (a)fıkrasındaki şartların aranıp aranmayacağına üniversitelerarası kurul kararverir.
Tamgün çalışma;
Madde38 - Öğretim üyeleri ve asistanlar, en az Devlet memurları için kabul edilmişolan günler çalışma süresi kadar bir süre öğrenim, bilimsel araştırma,inceleme, uygulama ve yönetim görevleri ile Üniversite organlarınca veyakanunla verilen diğer görevlerin gerektirdiği yerlerde hazır bulunmak vegörevlerini yerine getirmek ve esasları yüksek öğretim kurulunca tespitedilecek belirli saatleri içinde görevleri başında bulunmakla yükümlüdürler.
Öğretimüyeleri ve asistanların devamları, kürsü, bölüm başkanları ile dekanlar verektörler tarafından kontrol edilir. Dekanlar, rektöre teklif etmek ve onayınıalmak sureti ile mesai saatleri içinde izinsiz görevi başına gelmeyenlerhakkında takdire bağlı maaş kesme cezası vereceği gibi, bu kanunda bildirilendisiplin cezaları verilmek üzere haklarında muamele de yaparlar. Doğrudandoğruya Üniversiteye bağlı kurumlarda görevli öğretim üyeleri ve yardımcılarıhakkında bu işlemi rektör yapar.
Üniversiteöğretim üyeleri ve asistanlar resmî çalışma saatleri içinde ve başka yükseköğretim kurulları dışında ücretli veya ücretsiz resmî veya özel herhangi bir işgöremezler, ek görev alamazlar, serbest meslek icra edemezler. Üniversiteasistanları bütün çalışmalarını üniversiteye hasrederler.
Ancak,resmî çalışma saatleri dışında serbest meslek icra etmek isteyen üniversiteöğretim üyeleri aşağıdaki haklardan faydalanamazlar:
a)Üniversite tazminatı veya herhangi bir yan ödeme alamazlar.
b)Bilgi ve görgülerini artırmak ve bilimsel araştırma yapmak üzere kontenjanlayurt dışındaki çalışmalara masrafları kendileri tarafından ödenmek üzerekatılabilirler.
c)Rektör, dekan, yüksek okul müdürü ve bölüm başkanı seçilemezler.
Diğeröğretim yardımcılarından aylıkla tayin olunanlar da yukarıdaki esaslaratabidirler. Üniversite öğretim üyelerine kanunlarla öngörülen resmî görevlersaklıdır.
Elkoymahalinde Bakanlar Kurulunun yetkileri:
Madde70 - Elkoyma halinde Bakanlar Kurulu:
a)Üniversite ve bağlı kurum organlarında veya üniversiteye bağlı olmayanfakültelerde görevli bulunanları tümünün veya bir kısmının yönetim görevlerineson vermek; yönetim görevlerine son verilenlerin yerine yenilerini seçmek;
b)Elkoymayı gerektiren durumun doğmasına sebep olanların tespiti, bunlar vefailleri hakkında gerekli disiplin ve ceza kovuşturmasını yaptırmak,
c)Üniversitede ve bağlı kuruluşlarında görevli kişilerden gerekli görülenleri,kovuşturma sonuçlanıncaya kadar veya kovuşturma sonucunun gerekli kıldığıhallerde kesin sonuç alınıncaya kadar görevlerinden uzaklaştırmak;
ç)Elkoyma süresince, üniversiteyi veya bağlı kuruluşlarını veya bir üniversiteyebağlı olmayan fakülteleri kısmen veya tamamen geçici veya sürekli olarakkapatmak veya açmak;
d)Elkoymayı gerektiren durum ve olaylar dolayısiyle gerekli görülen öğrencileriüniversiteye veya üniversiteye bağlı kuruluşlara veya üniversiteye bağlıolmayan fakültelere devamdan geçici olarak menetmek veya men'i kaldırmak;yetkilerine sahiptir,
Elkoymahalinin kaldırılmasından sonra, kesin bir yargı kararı almadıkça BakanlarKurulunun (b) ve (c) bentlerine göre almış bulunduğu kararlar yürürlükte kalır.
Dönersermaye
Madde74 - Üniversitelerde ve bunlara bağlı kuruluş ve birimlerde; yetkili organınteklifi ve Yüksek Öğretim Kurulunun onayı ile döner sermaye işletmelerikurulabilir. Verilecek sermayenin miktarı kendi kanunlarında veya bütçekanunlarında gösterilir.
Geçicihükümler
Geçicimadde l - Bu kanunun yürürlüğe girmesinden önce çeşitli kanunlarla kazanılmışakademik unvanlar saklıdır.
Bukanunun yürürlüğe girmesinden önce asistan kadrosunda eylemsiz doçent olarakgörev ifa edenler bu kanunun 22 nci maddesi hükümlerine, doçent kadrosundakikadrosuz profesörler de bu kanunun 24 ncü maddesi hükümlerine tabi olurlar.
Bukanunun yürürlüğe girmesinden önce 7307 sayılı Kanun uyarınca Orta Doğu TeknikÜniversitesinde kazanılmış Asosye Profesörlük (Doçentlik) ve Profesörlükunvanları, bu kanuna göre verilecek üniversite doçentliği ve üniversiteprofesörlüğü unvanlariyle eşdeğerlidir. Ancak bu kanunun yürürlüğe girmesindensonra Orta Doğu Teknik Üniversitesinde de üniversite doçentliği ve üniversiteprofesörlüğü unvanları bu kanunda öngörülen esaslara uygun olarak kazanılır.
2 -Dayanılan Anayasa hükümleri:
Davacıİstanbul Teknik Üniversitesinin 1750 sayılı Üniversiteler Kanununun iptaliniistediği madde ve hükümleri bakımından dayandığı Anayasa kuralları şunlardır:
Madde2 - Türkiye Cumhuriyeti insan haklarına ve Başlangıçta belirtilen temelilkelere dayanan, millî, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk devletidir.
Madde8 - Kanunlar Anayasa'ya aykırı olamaz.
Anayasahükümleri, yasama yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve kişileribağlıyan temel hukuk kurallarıdır.
Madde12 - Herkes dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhepayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir.
Hiçbirkişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Madde120 - Üniversiteler, ancak Devlet eliyle ve kanunla kurulur. Üniversiteler,özerkliğe sahip kamu tüzel kişileridir.
Üniversiteözerkliği, bu maddede belirtilen hükümler içinde uygulanır ve bu özerklik,üniversite binalarında ve eklerinde suçların ve suçluların kovuşturulmasınaengel olmaz.
ÜniversitelerDevletin gözetimi ve denetimi altında, kendileri tarafından seçilen organlarıeliyle yönetilir. Özel kanuna göre kurulan Devlet üniversiteleri hakkındakihükümler saklıdır.
Üniversiteorganları, öğretim üyeleri ve yardımcıları, Üniversite dışındaki makamlarca,her ne suretle olursa olsun görevlerinden uzaklaştırılamazlar. Son fıkrahükümleri saklıdır.
ÜniversiteÖğretim üyeleri ve yardımcıları serbestçe araştırma ve yayında bulunabilirler.
Üniversitelerinkuruluş ve işleyişleri, organları ve bunların seçimleri, görev ve yetkileri,üniversiteler üzerinde Devletin gözetim ve denetim hakkını kullanma usulleri veüniversite organlarının sorumluluğu, öğrenim ve öğretim hürriyetleriniengelleyici eylemleri önleme tedbirleri, üniversiteler arasında ihtiyaca göreöğretim üyeleri ve yardımcılarının görevlendirilmesinin sağlanması, öğrenim veöğretimin hürriyet ve teminat içinde ve çağdaş bilim ve teknoloji gereklerineve kalkınma planı ilkelerine göre yürütülmesi esasları kanunla düzenlenir.
Üniversitelerinbütçeleri, genel ve katma bütçelerin bağlı olduğu esaslara uygun olarakyürürlüğe konulur ve denetlenir.
Üniversitelerleonlara bağlı fakülte, kurum ve kuruluşlarda öğrenim ve öğretim hürriyetlerinintehlikeye düşmesi ve bu tehlikenin üniversite organlarınca giderilmemesihalinde Bakanlar Kurulu, ilgili üniversitelerin veya bu üniversiteye bağlıfakülte, kurum ve kuruluşların idaresine el koyar ve bu kararını hemen TürkiyeBüyük Millet Meclisi Birleşik toplantısının onamasına sunar. Hangi hallerin elkoymayı gerektireceği, el koyma kararının ilân ve uygulama usulleri ile süresive devamınca Bakanlar Kurulunun yetkilerinin nitelik ve kapsamı kanunladüzenlenir.
III- İLK İNCELEME:
AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 22/10/1973 gününde Muhittin Taylan,Avni Givda, Sait Koçak, Kemal Berkem, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Ahmet Akar,Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner, Kani Vrana, Lütfü Ömerbaş, ŞevketMüftügil, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H. Boyacıoğlu'nun katılmalariyleyapılan ilk inceleme toplantısında aşağıdaki sorunlar üzerinde durulmuştur:
1 -22/4/1962 günlü 44 sayılı Kanunun 26. maddesinde "davanın açıldığı tarihtedilekçede imzası bulunanlar, ayrıca, yetkilerini belirten belgeleri ve kurum,kurul ve siyasi partilerle siyasi parti guruplarının kendilerine yetkiverilmesine dair kararlarının tasdikli örneklerini, dilekçe ile birlikte GenelSekreterliğe vermek zorundadırlar" denilmektedir. İstanbul TeknikÜniversitesi Senatosu 27/9/1973 gününde yaptığı oturumda aldığı 44 sayılıkararla 1750 sayılı Kanunun hangi maddeleri için dava açılması gerektiği ve bukonudaki oylama sonuçları belirtilmiştir. Senatonun üye tam sayısı 31 olduğuaçıklanmış ve ilgili maddeler hakkında hazır bulunan 21 üyenin oybirliğiyleiptal davası açılması için Anayasa Mahkemesine başvurulmasına kararverilmiştir. Bu yönleri saptayan karar örneği "İstanbul TeknikÜniversitesi Rektörlüğü" mühürü ile mühürlenerek onanmıştır. Bu durumda 44sayılı Kanunun 26. maddesinde sözü edilen yetki belgesinin varlığından kuşkuduyulamaz. Dosyada bu bakımdan bir eksiklik bulunmamaktadır.
KemalBerkem, Şahap Arıç, Şevket Müftügil, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H.Boyacıoğlu senatonun yetkilendirme kararının bu karara katılanların adlanın dakapsayan onanlı örneğinin gönderilmesi gerektiğini ve bunun bir eksikliksayılması zorunlu olduğunu belirterek yukarıda saptanan görüşekatılmamışlardır.
2 -Dava dilekçesi İstanbul Barosu Avukatlarından Ercüment Berker tarafındanimzalanmıştır. 44 sayılı Kanunun 5. maddesinin (3) sayılı bendi uyarıncaÜniversiteyi temsilen iptal davası açma yetkisini haiz bulunan Rektör Prof.Galip Sağıroğlu Avukat Ercüment Berker'e vekâlet name vermiştir. 1750 sayılıKanunun belirli hükümlerinin iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmak amaciyleNoterlikçe düzenlenen özel vekâletname dosyada bulunmaktadır. Noterlikçe Prof.Galip Sağıroğlunun İstanbul Teknik Üniversitesi Rektörü olduğu saptandıktansonra imzası alındığı vekâletnamede belirtildiğine göre, artık bu kişinin rektörlüğeseçim belgesinin getirilmesi gereğini ileri sürmek ve bunu eksiklik kabul etmekdoğru olmayacaktır.
AhmetH. Boyacıoğlu bu görüşe katılmamıştır.
IV -ESASIN İNCELENMESİ:
Davanınesasını incelemek üzere Muhittin Taylan, Kani Vrana, İhsan Ecemiş, Ahmet Akar,Halit Zarbun, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Muhittin Gürün, Lütfü Ömerbaş, HasanGürsel, Ahmet Salih Çebi, Şevket Müftügil, Adil Esmer, Nihat O. Akçakayalıoğluve Ahmet H. Boyacıoğlu'nun katılmalarile toplanan Anayasa Mahkemesi Orta DoğuTeknik Üniversitesi Rektörlüğünün 12/11/1974 günlü 204-4 sayılı dilekçe veeklerini-incelemiştir. Ankara, İstanbul ve İstanbul Teknik Üniversitelerininaçtıkları iptal davalarında, Orta Doğu Teknik Üniversitesinin görev vevarlıkları ile ilgili konularda da kimi istekler ileri sürüldüğü belirtilen budilekçede sözlü açıklama önerisinde bulunulmaktadır. Yapılan görüşme vetartışmalar sonunda, konunun aydınlanmasına yarar sağlayacağı düşüncesile,sözlü açıklamanın dinlenmesine karar verilmiştir.
MuhittinTaylan, Kani Vrana, İhsan Ecemiş, Ahmet Akar, Şevket Müftügil ve Ahmet H.Boyacıoğlu bu görüşe katılmamışlardır. Ahmet H. Boyacıoğlu, ayrıca Orta DoğuTeknik Üniversitesi hakkında 1750 sayılı Kanunda yeralan ve iptal davasına konuyapılan kimi hükümler dışında kalan dava bölümünün bu toplantıda incelenmesiyolundaki karşı görüşünü belirtmiştir.
22/4/1962günlü 44 sayılı Kanunun 29 ve 30. maddeleri uyarınca, sözlü açıklamasınındinlenmesi için Orta Doğu Teknik Üniversitesine usulünce çağın kâğıdıgönderilmiş ve 30/1/1975 gününde yapılan toplantıda Üniversitenin Rektörü Prof.Tarık Somer ile Üniversitenin Vekili Av. Rahmi Magat dinlenmişlerdir.
İşinesasına ilişkin rapor, dava dilekçesi, sözlü açıklama tutanağı iptali istenenyasa hükümleri, Anayasa'ya aykırılık iddiasına dayanaklık eden kuralları,bunlarla ilgili gerekçeler ve başka yasama belgeleri, konu ile ilişkisi bulunanöteki metinler okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü.
l -8. madde yönünden:
Bumaddeye ilişkin Anayasa'ya aykırılık iddiası son fıkraya yöneltilmiştir. Sonfıkra ise 25/2/1975 günlü, Esas: 1973/37, Karar: 1975/22 sayılı kararla iptaledilmiştir. Bu durumda aynı hüküm hakkında yeniden karar vermeye yer yoktur.
2 -10. Madde yönünden:
Bumaddeye ilişkin Anayasa'ya aykırılık iddiası birinci fıkraya yönetilmiştir.Aynı iddia Ankara Üniversitesinin açtığı davada da ileri sürülmüş, fakat25/2/1975 günlü, Esas: 1973/37, Karar: 1975/22 sayılı kararla reddedilmiştir.Red nedenleri sözü edilen kararda belirtildiğinden burada yinelenmesine yeryoktur. Gösterilen gerekçe ile iptal isteğinin reddi gerekmektedir.
3 -22. madde yönünden:
Anayasa'yaaykırılık iddiası, bu maddenin Yüksek Öğretim Kurulu ile ilgili hükmüneyöneltilmiştir. Oysa maddenin birinci fıkrasındaki "Yüksek ÖğretimKurulunun göstereceği" deyiminin iptaline 25/2/1975 günlü, Esas: 1973/37,Karar: 1975/22 sayı ile karar verilmiştir. Bu durumda iptal isteği hakkındayeniden karar verilmesine yer yoktur.
4 -29. madde yönünden:
Anayasa'yaaykırılık iddiası, bu maddenin (ç) bendine yöneltilmiştir. Bu bent ise25/2/1975 günlü Esas: 1973/37, Karar: 1975/22 sayılı kararla iptal edilmiştir.Bu durumda iptal edilen hüküm hakkında yeniden karar vermeye yer yoktur.
5 -38. madde yönünden:
Anayasa'yaaykırılık iddiası bu maddenin birinci fıkrasında yer alan Yüksek ÖğretimKuruluna ilişkin hükme yöneltilmiştir. Oysa 25/2/1975 günlü, Esas: 1973/37,Karar: 1975/22 sayılı kararda bu fıkradaki "... esaslara Yüksek ÖğretimKurulunca tesbit edilecek" deyimi iptal edilmiştir. Bu durumda iptaliistenen hüküm ortadan kalkmış olduğundan, aynı konu hakkında yeniden kararverilmesine yer bulunmamıştır.
6 -70. madde yönünden:
a -Bakanlar Kurulunun Üniversite yönetimine elkoyma hallerini ve bu konudakiişlemleri düzenleyen 69. maddenin 25/2/1975 günlü, Esas: 1973/37, Karar:1975/22 ve 25/2/1975 günlü Esas: 1973/38, Karar: 1975/23 sayılı kararlarlaiptal edilmiş olması karşısında, elkoyma durumunda Bakanlar Kurulununyetkilerini düzenleyen 70. maddenin uygulanma yeri kalmadığı ve bu nedenlemaddenin tümünün 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 28/2. maddesi uyarıncaiptali gerekip gerekmiyeceği üzerinde tartışmalar yapılmış, fakat böyle biriptal hükmü verilmesine yer olmadığı sonucuna varılmıştır. Bu konudaki ayrıntılıgerekçe 25/2/1975 günlü Esas:1973/37, Karar: 1975/22 sayılı kararda açıklanmışolduğundan burada yinelenmesine gerek görülmemiştir.
MuhittinTaylan, Kani Vrana, Ziya Önel, Lütfi Ömerbaş, Hasan Gürsel, Ahmet Salih Çebi veAhmet H. Boyacıoğlu bu görüşe katılmamışlardır.
b -Maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan üniversite yönetimindegörevli bulunanların-tamamının veya bir kısmının yönetim görevlerine sonvermeye ilişkin iptal istemi 25/2/1975 günlü, Esas: 1973/37, Karar: 1975/22sayılı kararla reddolunmuş, ayrıntılı gerekçeler sözü geçen karardabelirtilmiştir. Burada yinelenmesine gerek yoktur.
Aynınedenlerle bu davadaki istem de reddolunmalıdır.
c)Birinci fıkranın (a) bendinde yer alan "yönetim görevlerine sonverilenlerin yerine yenilerini seçmek", biçimindeki kurala ilişkin iptalistemi 25/2/1975 günlü, Esas: 1973/37, Karar: 1975/22 sayılı kararlareddolunmuştur. Red nedenleri sözü geçen kararda belirtildiğinden buradayinelenmesine gerek görülmemiştir.
Aynınedenlerle bu davadaki istem reddolunmalıdır.
MuhittinTaylan, Kani Vrana, Ahmet Salih Çebi, Adil Esmer ve Ahmet H. Boyacıoğlu bugörüşe katılmamışlardır.
7 -74. madde yönünden:
Anayasa'yaaykırılık iddiası, bu maddenin Yüksek Öğretim Kurulu ile ilgili hükmüneyöneltilmiştir. Oysa maddenin birinci fıkrasındaki "... Yüksek ÖğretimKurulunun onayı" deyiminin iptaline 25/2/1975 günlü, Esas: 1973/37, Karar:1975/22 sayı ile karar verilmiştir. Bu durumda, iptal edilen hüküm için yenidenkarar verilmesine yer bulunmamaktadır,
8 -Geçici 1. madde yönünden:
a -Bu maddenin birinci fıkrasına yönelen iptal isteğinin anayasal dayanağı yoktur.Fıkra: " Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden önce çeşitli kanunlarlakazanılmış akademik unvanlar saklıdır." hükmünü içermektedir. Kazanılmışhaklan saklı tutan bu hüküm, hukuk devleti ilkesine, hukukun üstünlüğü temelkuralına uygun bir düzenlemeyi dile getirmiştir. Anayasa ile herhangi birçelişki yoktur, iptal isteğinin reddi gerekir.
b -Maddenin üçüncü fıkrasında yer alan hüküm, Ankara Üniversitesinin açtığı davadada Anayasaya aykırılık iddiasına konu olmuş ve yapılan inceleme sonunda buhükmün Anayasa kurallarına karşı herhangi bir aykırılık oluşturmadığı sonucunavarılmıştır.
Bukonudaki ayrıntılı gerekçe 25/2/1975 günlü, Esas:1973/37, Karar: 1975/22 sayılıkararda açıklanmıştır. Burada yinelenmesine yer yoktur. Sözü edilen kuralailişkin iptal isteği aynı nedenlerle reddedilmelidir.
V -SONUÇ:
20/6/1973günlü, 1750 sayılı Üniversiteler Kanununun:
1 -8. maddenin son fıkrasının iptaline 25/2/1975 gününde, Esas:1973/37,Karar:1975/22 sayı ile karar verilmiş bulunduğundan bu konuda yeniden kararverilmesine yer olmadığına oybirliğiyle;
2 -10. Maddesinin birinci fıkrasına yönelen iptal isteminin reddine oybirliğiyle;
3 -22. Maddesinin birinci fıkrasındaki "Yüksek Öğretim Kurulunungöstereceği" deyiminin iptaline 25/2/1975 gününde, Esas: 1973/37, Karar:1975/22 sayı ile karar verilmiş bulunduğundan bu konuda yeniden kararverilmesine yer olmadığına oybirliğiyle;
4 -29. Maddenin (ç) bendinin iptaline 25/2/1975 gününde Esas: 1973/37, Karar:1975/22 sayı ile karar verilmiş bulunduğundan bu konuda yeniden kararverilmesine yer olmadığına oybirliğiyle;
5 -38. Maddesinin, birinci fıkrasında yer alan "Esasları Yüksek ÖğretimKurulunca tesbit edilecek" deyiminin iptaline 25/2/1975 gününde. Esas:1973/37, Karar: 1975/22 sayı ile karar verilmiş bulunduğundan aynı konudayeniden karar verilmesine yer olmadığına oybirliğiyle;
6 -70. Maddenin,
A)22/4/1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 28. maddesinin ikinci fıkrası uyarıncauygulama olanağı kalmadığı nedeniyle iptaline yer olmadığını Muhittin Taylan,Kani Vrana, Ziya Önel, Lütfi Ömerbaş, Hasan Gürsel, Ahmet Salih Çebi ve AhmetH. Boyacıoğlu'nun karşı oylarıyle ve oyçokluğu ile;
B)Birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan, görevli bulunanların tümünün veya birkısmının yönetim görevlerine son vermeye ilişkin kurala yönelen iptal istemininreddine oybirliğiyle,
C)Birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan "Yönetim görevlerine sonverilenlerin yerine yenilerini seçmek" biçimindeki kurala yönelen iptalisteminin reddine Muhittin Taylan, Kani Vrana, Ahmet Salih Çebi, Adil Esmer veAhmet H. Boyacıoğlu'nun karşı oylarıyle ve oyçokluğu ile;
7 -GEÇİCİ I. Maddesinin birinci ve üçüncü fıkralarına yönelen iptal istemininreddine oybirliğiyle;
11,12, 13, 14, ve 25 Şubat 1975 günlerinde karar verildi.
Başkan
Muhittin Taylan
Başkanvekili
Kâni Vrana
Üye
Kemal Berkem
Üye
Halit Zarbun
Üye
Ziya Önel
Üye
Abdullah Üner
Üye
Ahmet Koçak
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Lütfi Ömerbaş
Üye
Hasan Gürsel
Üye
Ahmet Salih Çebi
Üye
Şevket Müftügil
Üye
Adil Esmer
Üye
Nihat O. Akçakayalıoğlu
Üye
Ahmet H. Boyacıoğlu
KARŞIOYYAZISI
Kararkesiminin, 1/6-A ve 1/6-C bölümlerine, Sayın Ahmet H. Boyacıoğlu'nun karşıoyyazısının (B) bölümünde yer alan düşüncelere katılmak yolu ile karşıyız.
Başkan
Muhittin Gürün
Başkanvekili
Kâni Vrana
KARŞIOYYAZISI
A)İlk incelemede:
Anayasa'nındeğişik 149. maddesiyle 44 sayılı Yasanın 21. maddesinin 10 uncu bendi ve 25.maddesinin 3 üncü bendi hükümleri uyarınca, üniversitelerin, kanunlarınAnayasa'ya aykırılığı iddiasiyle Mahkememizde iptal dava açabilmeleri için Senatolarınınüye tamsayısının salt çoğunluğiyle karar almaları gerekmektedir.
Yapılanilk incelemede, davacı üniversite senatosunun hangi üyelerden oluştuğunugösteren belge ile 1750 sayılı Üniversiteler Kanununun, dava konusumaddelerinin iptali için Mahkememize başvurulmasına ilişkin olarak Rektörlüğeyetki veren ve Senato üyelerinin imzalarını taşıyan kararın onanlı örneğinindosyada bulunmadığı görülmüştür.
Davacıya,44 sayılı Yasanın 26. maddesi uyarınca verilecek bir önel içinde, bueksikliklerin tamamlanması için esasın incelenmesine girilmeden dosyanın geriçevrilmesi gerekirdi.
B)Esasın incelenmesinde:
Çoğunlukkararında; 1750 sayılı Yasanın, Yüksek Öğretim Kurulunun kuruluş ve işleyişinigösteren 5. maddesinin iptal edilmiş olmasına dayanılarak gerek 6. maddesinde,gerek diğer maddelerinde bu Kuruma ilişkin kuralların da üniversiteler,yönünden 44 sayılı Yasanın 28. maddesi işletilerek iptalleri yolunagidilmiştir.
Oysa,gerekçesinde de açıklandığı üzere 28. madde, "iptal davası açılması veyaitiraz yoluyla yapılan müracaat, bir Kanunun belirli madde ve hükümlerini hedeftutuyorsa, bazı hallerde bu madde ve hükümlerin iptali neticesinde aynı Kanununmüracaatta istihdaf edilmeyen, diğer bazı madde veya hükümlerinin gayrikabilitatbik hale gelebileceği ve bu gibi maddelerin uygulanması hukuk düzenindekeşmekeş doğurabileceği" düşünülerek bu sakıncaları önlemek ereğiyledüzenlenmiştir.
Ohalde 28. maddenin,
1 -Yalnız müracaatta istihdaf edilmeyen maddeler hakkında işletilmesi, müracaatedilenlerin Anayasal denetime tabi tutulması,
2 -O madde veya hükümlerin uygulanamaz hale gelmiş bulunması gerekmektedir.
İtirazkonusu olayda ise 1750 sayılı Kanunun (yök) ün varlığına ilişkin 4. maddesininiptali istemi Anayasa Mahkemesince reddedildiğinden bu Kuruluş ortadankalkmamış ve üniversiteler dışında da olsa uygulanma olanağını yitirmemişbulunduğu için müracaatta bu Kurula ilişkin olarak ileri sürülen iptalsebepleri varit midir, değil midir birer birer ele alınıp Anayasa'ya uygunlukdenetimine tabi tutulması gerekirdi.
Bunedenlerle çoğunluk kararının 28. maddenin uygulanmasına ilişkin kesimlerinekarşıyım.
Üye
Kemal Berkem
KARŞIOYYAZISI
1973/38Esas: 23 sayılı dosyadaki karşıoy yazısında açıkladığım nedenlerle, çoğunluğun1750 sayılı Üniversiteler Kanununun 70. maddesinin A bendinin iptaline yerolmadığına ilişkin kararına katılmıyorum.
Üye
Ziya Önel
KARŞIOYYAZISI
Budavada çoğunluğun görüşüne katılmadığım 70. madde ile ilgili karşıoy yazısı25/2/1975 günlü, Esas: 1973/37, Karar: 1975/22 sayılı kararda açıklandığındanburada yinelenmesine yer kalmamaktadır.
Üye
Lûtfi Ömerbaş
KARŞIOYYAZISI
20/6/1973günlü, 1750 sayılı Üniversiteler Kanununun kimi maddelerinin Anayasa'yaaykırılığı ileri sürülerek İstanbul Teknik Üniversitesince açılmış bulunandavaya ilişkin esas 1973/39, karar 1975/24 sayılı mahkememiz kararının çoğunlukgörüşüne katılmadığını 70 inci maddesiyle ilgili karşıoy gerekçem, AnkaraÜniversitesince aynı kanunun bir kısım maddelerinin iptali isteğiyle açılmışdavanın esas 1973/37, karar 1975/22 sayılı kararı için yazdığım karşıoyyazısının 3 ncü maddesindeki gibidir.
Üye
Hasan Gürsel
KARŞIOYYAZISI
1750sayılı Kanunun 69. maddesi mahkememizin 25/2/1975 gün ve esas 1973/37, karar1975/22 ve aynı gün, esas: 1973/38, karar: 1975/23 sayılı kararlan ile iptaledilmiştir. Bu durumda 70. maddenin uygulama yeri kalmamıştır. 44 sayılıKanunun 28, maddesinin ikinci fıkrası gereğince iptali gerekeceği düşüncesi ileçoğunluk kararına karşıyım.
Üye
Ahmet Salih Çebi
KARŞIOYYAZISI
ÜniversitelerKanununun 70. maddesinin a bendi ile ilgili karşıoy gerekçem CHP. since aynıKanunun bir kısım maddelerinin iptali isteği ile açılmış davanın Esas: 1973/38,Karar: 1975/23 sayılı Kararında yazdığım karşıoy yazısındaki gibidir.
Üye
Adil Esmer
KARŞIOYYAZISI
l -1750 sayılı Üniversiteler Kanununun 70. maddesi açısından:
a)1750 sayılı Üniversiteler Kanununun 69. maddesinin ikinci fıkrası, yani(Anayasa'da yeralan hak ve hürriyetlerden herhangi birisinin, insan hak vehürriyetlerini veya Türk Devletinin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünüveya dil, ırk, sınıf, din ve mezhep ayırımına dayanarak Anayasa'da belirtilenCumhuriyeti ortadan kaldırmak maksadiyle kullanılması; hallerinde BakanlarKurulu, ilgili üniversitenin veya bu üniversiteye bağlı kuruluş ve kurumlarınveya bir üniversiteye bağlı olmayan fakültenin idaresine belli bir süre ile elkoyabilir. El koyma kararı Resmî Gazete de yayımlanır. Yayımlanmayı müteakip 48saat içinde Türkiye Büyük Millet Meclisi Birleşik Toplantısının onamınasunulur. El koyma süresi 2 ayı geçemez.) kuralı Anayasaya uygunluk denetimindengeçirilmiş ve iptaline karar verilmiş, aynı maddenin son fıkrası da 44 sayılıkanunun 28. maddesi uyarınca iptal olunmuştur. Bundan başka 69. maddeninbirinci fıkrası da 25/2/1975 günlü, E. 1973/38, K. 1975/23 sayılı kararla iptaledilmiş ve bu maddenin bütünüyle iptaline karar verilmiş bulunmaktadır. Kanunun69. maddesi bütünüyle iptal edilince elkoyma halinde Bakanlar Kurulununyetkilerini düzenleyen 70. maddesinin de uygulama olanağı kalmamış demektir.Çünkü 44 sayılı kanunun 28. maddesinin 2. fıkrasında "ancak eğer müracaatkanun veya içtüzüğün sadece belirli madde veya hükümleri aleyhinde yapılmışolup da, bu belirli madde veya hükümlerin iptali kanun veya içtüzüğün diğerbazı hükümlerinin veya tamamının uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa, AnayasaMahkemesi keyfiyeti gerekçesinde belirtmek şartiyle, kanun veya içtüzüğün bahiskonusu diğer hükümlerinin veya tümünün iptaline karar verebilir"denilmektedir.
Elkoymayı düzenleyen kural iptal edilince, el koyma halinden ve bu hal içindekiyetkilerden söz edilemez. O halde 69 ncu maddenin iptali karşısında 70.maddenin uygulanma yerinin kalmadığı açıktır. Şu yönüde açıklamak gerekir kikanunun 28. maddesinde "iptaline karar verebilir" sözcüğü ve buyruğu,Anayasa Mahkemesinin takdirine göre değil, maddede öngörülen şartlarıngerçekleşmesi halinde iptaline karar verilir biçiminde anlaşılmayaelverişlidir.
Bunedenlerle 70. maddenin 28. maddenin ikinci fıkrası uyarınca iptaline yerolmadığı yolundaki çokluk görüşüne karşıyım.
b)Kanunun 70. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi, "yönetim görevlerineson verilenlerin yerlerine yenilerini seçmek" yetkisini Bakanlar Kurulunatanımaktadır.
Anayasanındeğişik 120. maddesinin dördüncü fıkrasında "Üniversite organları, öğretimüyeleri ve yardımcıları, üniversite dışındaki makamlarca, her ne suretle olursaolsun, görevlerinden uzaklaştırılamazlar. Son fıkra hükümleri saklıdır" veikinci fıkrasında da "Üniversite özerkliği, bu maddede belirtilen hükümleriçinde uygulanır." ilkeleri yer almaktadır. Görülüyorki Anayasa el koymahalinde görevden uzaklaştırmayı istisna olarak kabul etmiş ve fakat yerineyenilerini getirme yetkisini Bakanlar Kuruluna tanımamıştır.
Bukarşıoy yazısının 3. paragrafında belirtilen hususlar bu kısımda da geçerlidir.
Bunedenlerle bu bölüme yönelen iptal isteminin reddine dair olan çoğunlukgörüşüne katılmıyorum.
c)70. maddenin 1. (c) bendi "Üniversitede ve bağlı kuruluşlarda görevlikişilerden gerekli görülenleri, kovuşturma sonuçlanıncaya kadar veya kovuşturmasonucunun gerekli kıldığı hallerde kesin sonuç alınıncaya kadar görevlerindenuzaklaştırmak" yetkisini Bakanlar Kuruluna vermektedir.
Anayasanın120. maddesinin üçüncü fıkrası, üniversite öğretim üye ve yardımcılarınınüniversite dışı makamlarca görevlerinden uzaklaştırmıyacağı ilkesine bir ayrıcalıkgetirmiş, el koyma halinde bu ilkeye uymayan işlemlerde bulunma olanağınıBakanlar Kuruluna tanımıştır.
Sözüedilen (c) bendi, hiç bir sınırlama ve niteleme getirmeksizin "gerekligörülenlerin" görevlerinden uzaklaştırılacağı yolunda bir yetkiyi BakanlarKuruluna vermektedir. Elkoyma kararı verildiği zaman, Bakanlar Kurulu,elkoymayı gerektiren olaylarla uzaktan yakından ilgisi ilişkisi olmayan öğretimüye ve yardımcılarını da bu kuralı uygulamak suretiyle görevlerindenuzaklaştırabilecektir. Bu türlü sınırsız bir yetkinin siyasi bir organatanınması bilimsel araştırmayı yayında bulunmayı kökünden zedeler ve tahripeder. Bundan dolayı üniversitelerin normal çalıma düseni içinde bulunduğuzamanlarda dahi bu hüküm öğretim üye ve yardımcılarını manevi baskı altındatutacak, eğitim, araştırma ve öğretim görevini bir yana iterek siyasiiktidarlara kendisini şirin göstermek çabalarına itecek niteliktedir.
Bunedenlerle bu bent hükmünü Anayasaya uygun bularak davayı reddeden çoklukgörüşüne karşıyım.
Üye
Ahmet H. Boyacıoğlu