ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1973/44
Karar Sayısı : 1973/40
Karar Günü : 25/12/1973
İPTAL DAVASINI AÇAN : Cumhuriyet Senatosunun üyetamsayısının altıda birini aşan sayıda üyeleri.
İPTAL DAVASININ KONUSU : Cumhuriyet SenatosuBaşkanlık Divanının kuruluşuna ilişkin olarak Cumhuriyet Senatosu GenelKurulunca alınan 1 ve 13 Kasım 1973 günlü kararların İçtüzük değiştirmesi vedüzenlenmesi niteliğinde bulunduğu ve Anayasanın kimi maddelerine aykırı olduğuileri sürülmüş; yine Anayasanın değişik 147., değişik 149. ve 150. maddelerinedayanılarak iptalleri istenilmiştir.
I-Davacının gerekçesi özeti :
Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun 1 ve 13 Kasım 1973 günlükararları Cumhuriyet Senatosu İçtüzüğünü İçtüzük kurallarına aykırı olarak değiştirmiştirve Anayasaya aykırıdır. Şöyle ki:
1- Anayasanın 70. maddesi, Cumhuriyet Senatosu kuruluşunun MilletMeclisi kuruluşundan kesinlikle değişik olduğunu gösterir. Bu Mecliste geneloyla seçilen 150 üyenin yanında en az onu bağımsız olmak üzere Cumhurbaşkanıncaseçilen onbeş üye, bir de tabii üyeler (13.12.1960 günlü,157 sayılı Kanununaltında adları bulunan Milli Birlik Komitesi Başkanı ve üyeleri ile eskiCumhurbaşkanları) yer almaktadır. Tabii üyeler öteki üyelerin bağlı olduklarıkurallara bağlı tutulmuşlardır. Demek ki Anayasa Koyucu Meclis çalışmalarında,geliş biçimi ne olursa olsun, üyeler arasında bir ayrım gözetmemektedir. Ancaktabii üyelerin bağımsız kalmalarında yarar bulunduğu için bir siyasi partiyegirmeleri halinde bunu izleyen ilk Cumhuriyet Senatosu üye seçimi tarihindetabii üyelik sıfatının sona ermesi öngörülmüştür. 72. maddenin ikinci fıkrasısonundaki kurala göre de Cumhurbaşkanınca seçilen üyelerin en az onununbağımsızlardan olması zorunludur.
Anayasa gerekçesinde de belirlendiği üzere Cumhuriyet Senatosununyapısında ve kuruluşundaki farklılıklar öngörülürken bu Meclisin bir istikrarunsuru olması ereği güdülmüştür.
2- Anayasanın 84. maddesinde, Başkanlık Divanına siyasi partigruplarının katılmalarını güvence altına almak üzere yer verilmiş kuralıinhisari anlamda yorumlayan genel kurul kararı; üyelerin bütün Meclisfaaliyetlerine katılma haklarını ellerinden alarak bunlar arasında ayrımgözetmekte; Anayasanın başkanlık seçimlerinde üye tamsayısını esas alan 84., toplantıve karar yetersayısını Meclislerin üye tamsayısının salt çoğunluğuna bağlayan86., Cumhuriyet Senatosunun bünyesini düzenleyen 70. maddelerine aykırıdüşmektedir.
3- Gerekçede belirlendiği üzere Anayasanın 84. ve 85. maddelerinigetirmekle Anayasa Koyucunun güttüğü erek gerek Meclis içi çalışmalarındagerekse Başkalık Divanlarının kurulmasında yansızlığı sağlamaktır. AnayasaKoyucu Başkanlık Divanının yansızlığı konusunda siyasi partilerin güçleriölçüsünde Divana katılmalarını da yeterli görmemiş; ayrıca başkanlıklar içinsiyasi parti gruplarının aday göstermelerini, başkanlar ve başkanvekillerininüyesi bulundukları siyasi partilerin veya siyasi parti gruplarının TürkiyeBüyük Millet Meclisinin içinde veya dışındaki faaliyetlerine ve görevlerinin yerinegetirilmesini gerektiren haller dışında, Meclis tartışmalarına katılmalarını vebaşkanların oy kullanmalarını yasaklamıştır.
Cumhuriyet Senatosu Başkanlık Divanının, Anayasa Koyucunun aradığıyansızlığı sağlayabilecek niteliği kazanması ancak tabii üyeler (Milli Birlik)grubunun, Cumhurbaşkanınca seçilmiş üyeler grubunun, hatta bir grupkurabildikleri takdirde bağımsız üyelerin Divan kuruluşlarına katılmaları ilegerçekleşebilir.
Adalet ve Cumhuriyetçi Güven Partileri Cumhuriyet SenatosuGrupları sağladıkları çoğunlukla, Başkanlık Divanının münhasıran siyasi partigruplarınca kurulmasını ileri süren önergeyi kabul etmişlerdir. Böylece 185üyeli Cumhuriyet Senatosunda 80 üyesi bulunan Adalet Partisi gerek BaşkanlıkDivanında gerekse komisyonlarda gerçek gücünün üstünde temsil edilme olanağınıelde etmiş olacaktır. Bu uygulama 84. maddede yer alan “Meclislerin BaşkanlıkDivanları, o Meclisteki siyasi parti gruplarının kuvvetleri ölçüsünde Divanakatılmalarını sağlayacak şekilde kurulur.” biçimindeki buyurucu kuralaaykırıdır.
4- Anayasanın 84. maddesi kuralı Başkanlık Divanlarının siyasiparti gruplarına hasredilmesini buyurur nitelikte değildir. Anayasa KoyucuYasama Meclisleri Başkanlık Divanlarının yansızlık içinde çalışması ereğinigüttüğü için siyasi parti gruplarının güçleri oranında Divana katılabilmelerinigüvence altına almayı öngörmüştür. Burada çoğunluğu sağlayan siyasi grup veyagrupların öteki siyasi grupların Divana katılmalarını önlemesine engellik etmekistendiği ortadadır.
Kural, inhisarcı bir nitelik taşıdığı yolunda yorumlanırsa, 85. maddedekibunun tıpkısı olan “İçtüzük hükümleri siyasi parti gruplarının Meclislerinbütün faaliyetlerine kuvvetleri oranında katılmalarını sağlayacak yoldadüzenlenir.” kuralına da aynı anlamın verilmesi gerekir. Bu, CumhuriyetSenatosundaki tabii üyeler, Cumhurbaşkanınca seçilen üyeler, grup kuramayansiyasi parti üyeleri ve öteki bağımsız üyeler, Bütçe Karma Komisyonu (madde 94)ve geçici Bakanlar Kurulu (madde 109) gibi yerler dışında ne Başkanlık Divanandane de Meclis çalışmalarının temelini oluşturan komisyonlarda görev yapamazlardemektir. Böyle bir anlayış 70.,84. ve 85. maddelerle güdülen ereğe tüm aykırıdüşer; tabii üyelerin, Cumhurbaşkanınca seçilmiş üyelerin ve ötekibağımsızların bakan, Başbakan, hatta Cumhurbaşkanı olabildikleri haldeBaşkanlık Divanı üyesi olamamaları gibi çelişik bir sonuca yol açar.
5- Anayasa ve İçtüzük Cumhuriyet Senatosu üyelerinin neleryapacağını ve neler yapamayacağını açık ve kesin kurallara bağlamıştır. Bunlararasında siyasi parti gruplarına mensup olmayan üyelerin Başkanlık Divanına vekomisyonlara katılmalarını engelleyen bir kural yoktur.
Anayasanın 80. maddesi Meclis çalışmalarına izinsiz veya özürsüzve aralıksız olarak bir ay katılmamayı üyeliğin düşmesi nedeni olaraksaptamıştır. Bu da gösterir ki Meclisteki her üye Meclisteki tüm faaliyetlerekatılmakla yükümlüdür. Başkanlık Divanı yalnızca siyasi parti gruplarıncakurulur diyen görüş geçerli sayılırsa üyelerin Anayasa güvencesi altındabulunan hakları gaspedilmiş olacaktır.
6- Anayasanın 84. maddesinde Başkanların kendi Meclislerince üyetamsayısının üçte iki çoğunluğu ile seçileceği yazılıdır. Başkan, BaşkanlıkDivanı içinde bulunduğuna göre buradan hareketle Başkanlık Divanı kuruluşunagrupların katılma oranlarının saptanmasında Cumhuriyet Senatosu üyetamsayısının esas alınmasını Anayasanın bağlayıcı, buyurucu bir kuralınıngereği olur.
70. maddeye göre Cumhuriyet Senatosu üye tamsayısı 185 iken sözkonusu karar bunu siyasi parti grupları üyeleri toplamına bağlayarak 132 yedüşürmekte ve siyasi parti gruplarının güçleri oranı buna görehesaplanmaktadır. Tutum Anayasanın 70.,84.,85. maddelerine aykırıdır. Çünküsaptanacak oranlar tüm Meclis çalışmalarında, Divanda, komisyonlarda, geçicikomisyonlarda üye seçiminde geçerli olacak ve siyasi parti grupları gerçekgüçleri ölçüsünün çok üstünde temsil edilme olanağını bulacaklardır.
7- Anayasanın Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve yetkilerinibelirleyen 64. maddesi 1924 Anayasanın 26. maddesiyle verilmiş olan kanunlarıyorumlama yetkisini kaldırmıştır. Cumhuriyet Senatosu kararı 84. maddeninbirinci fıkrasının yorumlanması niteliğindedir. Yargı organlarının olan buyetkiyi bir yasama organının kullanması Anayasaya aykırı düşer.
8- Cumhuriyet Senatosu Başkanlık Divanının Milli Birlik veCumhurbaşkanlığınca seçilmiş üyeler gruplarına ve bağımsızlara yerverilmeksizin münhasıran siyasi parti gruplarınca kurulmasını ve siyasi partigruplarının güçleri oranının Cumhuriyet Senatosu üye tamsayısı olan 185 değilsiyasi parti grupları üyeleri toplamı 132 üzerinden hesaplanmasını öngören 1 ve13 Kasım 1973 günlü kararlar İçtüzüğe aykırı bir İçtüzük değiştirmesi vedüzenlemesi niteliğindedir ve Anayasanın 64.,70.,80.,84.,85.,86. maddelerineaykırıdır.
Bu dilekçede imzası bulunan Cumhuriyet Senatosu üyeleri ikikararın da iptalini istemektedirler.
II- Metinler :
1- Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun dava konusu kararları:
a) 1.11.1973 günlü karar :
“Sayın Başkanlığa: Anayasanın 84. maddesi muvacehesinde BaşkanlıkDivanının tespitini arz ve teklif ederim – Eskişehir, Ömer Ucuzal”
Bu önerge Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun 1.11.1973 günlüBirinci Birleşimde oylanarak Başkanca kabul edildiği bildirilmiş ve böylecekarar niteliğini almıştır. (Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi, Toplantı 13,Cilt 13-Sayfa:21 ve 22)
b) 13.11.1973 günlü karar :
“Cumhuriyet Senatosu Başkanlığına:
1 Kasım 1973 günü yapılan müzakere sonunda, Genel Kurulca kabuledilen önerge istikametinde tespit edilmesi gereken ve Başkanlık makamıncailgili siyasi partilere tevdii edilmiş bulunan oran cetveli ekli olaraksunulmuştur.
Başkanlık Divanının kuruluşuna esas olacak bu oran cetvelininkabulü ile Divanın bu esaslara göre kurulmasını arz ve teklif ederiz.
Cumhuriyet Senatosu Adalet Partisi Grup Başkanvekili EskişehirSenatorü Ömer Ucuzal.
Cumhuriyet Senatosu Adalet Partisi Grup Başkanvekili ManisaSenatörü Oral Karaosmanoğlu.
Cumhuriyet Senatosu Adalet Partisi C.G.P.Grup Başkanvekili KayseriSenatörü Sami Turan.
Başkanlık Divanının seçimlerine ait oran ve yüzde cetveli:
Siyasi Parti grupları Adet Oran Yüzdesi
Adalet Partisi 80 100X80 = 60,60
132
Cumhuriyet Halk Partisi 42 100X42 = 31,81
132
Cumhuriyetçi Güven Patisi 10 100X10 = 7,57
132
---- ------- --------
Toplam : 132 132 99,98
Divan üyeliklerinin yüzde puanları :
Başkan : 19x1=19
Başkanvekilleri : 10x3=30
İdare Amirleri : 7x3= 21
Divan kâtipleri : 5x6= 30
100
Siyasi Parti Başkan Başkanvekili İdare Âmiri Kâtip
A.P. 1 2 1 3
C.H.P. - 1 1 3
C.G.P. - - 1 -
--------- ------- ------- ------
1 3 3 6
Bu önerge Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun 13.11.1973 günlüDördüncü Birleşiminde oylanarak Başkanca kabul edildiği bildirilmiş ve böylecekarar niteliğini almıştır. (Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi, Toplantı 13,Cilt 13 – sayfa 121-133.)
2- Konuyu ilgilendiren Anayasa kuralları :
Konuyu ilgilendiren Anayasa kuralları aşağıda gösterilmiştir:
“Madde 84/1, 2- Meclislerin Başkanlık Divanları, o Meclistekisiyasi parti gruplarının kuvvetleri ölçüsünde Divana katılmalarını sağlıyacakşekilde kurulur.
Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu Başkanları, kendiMeclislerince üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu ve gizli oy ile ikişer yıliçin seçilirler; ilk iki oylamada bu çoğunluk sağlanamazsa, salt çoğunluklayetinilir. Meclis başkanlıkları için Meclisteki siyasi parti grupları adaygösteremezler.”
“Madde 85/1,2-Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Meclisler,çalışmalarını, kendi yaptıkları içtüzüklerin hükümlerine göre yürütürler.
İçtüzük hükümleri, siyasi parti gruplarının, Meclislerin bütünfaaliyetlerine kuvvetleri oranında katılmalarını sağlayacak yolda düzenlerinSiyasi parti grupları, en az on üyeden meydana gelir.”
“Madde 70-Cumhuriyet Senatosu, genel oyla seçilen yüzelli üye ileCumhurbaşkanınca seçilen onbeş üyeden kurulur.
13 Aralık 1960 tarihli ve 157 sayılı Kanunun altında adlarıbulunan Milli Birlik Komitesi Başkanı ve üyeleri ile eski Cumhurbaşkanları, yaşkaydı gözetilmeksizin, Cumhuriyet Senatosunun tabii üyesidirler. Tabii üyelerCumhuriyet Senatosunun diğer üyelerinin tâbi oldukları hükümlere tâbidirler.Ancak, haklarında, bu Anayasanın 73 üncü maddesinin 1 inci ve 2 inci fıkralarıve 10 uncu geçici maddesinin 1 inci fıkrası hükümleri uygulanmaz. Tabii üyeolarak Cumhuriyet Senatosuna katıldıktan sonra bir siyasi partiye girenlerintabii üyelik sıfatı, partiye girişlerinden sonraki ilk Cumhuriyet Senatosuüyeliği seçimi tarihinde sona erer.”
“Madde 72- Kırk yaşını doldurmuş ve yüksek öğrenim yapmış bulunanve milletvekili seçilmeye engel bir durumu olmayan her Türk, CumhuriyetSenatosuna üye seçilebilir.
Cumhurbaşkanınca seçilen üyeler, çeşitli alanlarda seçkinhizmetleriyle tanınmış ve kırk yaşını bitirmiş kimselerden olur. Bunlardan enaz onu bağımsızlar arasından seçilir.”
“Değişik madde 89/1,2-Gensoru yetkisi yalnız Millet Meclisinindir.Gensoru önergesi bir siyasi parti grubu adına veya en az 10 milletvekilininimzasıyle verilir.
Gensoru önergesinin gündeme alınıp alınmayacağı, verilişindensonraki üç birleşim içinde görüşülür. Bu görüşmede, ancak önerge sahiplerindenbiri, siyasi parti grupları adına birer milletvekili, Bakanlar Kurulu adınaBaşbakan veya bir bakan konuşabilir.”
“Madde 94/2- Bu tasarılar ve rapor (Bütçe tasarıları) otuzbeşmilletvekiliyle onbeş Cumhuriyet Senatosu üyesinden kurulu bir karma komisyonaverilir. Bu komisyonun kuruluşunda, iktidar grubu veya gruplarına en az otuzüye verilmek şartıyla, siyasi parti gruplarının ve bağımsızların oranlarınagöre temsili gözönünde tutulur.”
“Madde 109/1,2,3,4-Millet Meclisi genel seçimlerinden önce,Adalet, İçişleri ve Ulaştırma Bakanları çekilir. Seçimin başlangıç tarihindenüç gün önce; seçim dönemi bitmeden seçimin yenilenmesine karar verilmesihalinde ise bu karardan başlıyarak beş gün içinde, Başbakanca Türkiye BüyükMillet Meclisinin bağımsız üyeleri arasından yeni Adalet, İçişleri ve UlaştırmaBakanları atanır.
108 nci madde gereğince seçimlerin yenilenmesine kararverildiğinde Bakanlar çekilir ve Başbakan geçici bir Bakanlar kurulu kurar.
Geçici Bakanlar Kuruluna, Adalet, İçişleri ve Ulaştırma BakanlarıTürkiye Büyük Millet Meclisindeki bağımsızlardan olmak üzere, MilletMeclisindeki siyasi parti gruplarından, bu Meclisteki organlarına göre üyealınır.
Siyasi parti gruplarından alınacak üye sayısının, Millet MeclisiBaşkanı tesbit ederek Başbakana bildirir. Teklif edilen Bakanlığı kabul etmiyenveya sonradan çekilen partililer yerine, Türkiye Büyük Millet Meclisi içindenveya dışardan bağımsızlar atanır.”
“Değişik madde 149- Cumhurbaşkanı; Yasama Meclisindeki siyasiparti grupları ve Türkiye Büyük Millet Meclisinde grubu bulunan siyasi partilerileson milletvekili genel seçimlerinde muteber oy sayısının en az yüzde onununalan siyasi partiler; yasama Meclislerinden birinin üye tamsayısının en azaltıda biri tutarındaki üyeleri; kendi varlık ve görevlerini ilgilendirenalanlarda Yüksek Hâkimler Kurulu, Yargıtay, Danıştay, Askeri Yargıtay veÜniversiteler, kanunların veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüklerinin veyabunların belirli madde ve hükümlerinin Anayasaya aykırılığı iddiasiyle, AnayasaMahkemesinde doğrudan doğruya iptal davası açabilirler.”
“Madde 8/2- Anayasa hükümleri, yasama, yürütme ve yargıorganlarını, idare makamlarını ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır.”
“Madde 12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefiinanç, din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.”
“Madde 80- Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliği, bir üyenin üyeseçilmeye engel bir suçtan dolayı kesin olarak hüküm giymesi, çekilmesi,kısıtlanması, üyelikle bağdaşmıyan bir hizmet kabul etmesi veya Meclisçalışmalarına izinsiz veya özürsüz ve aralıksız olarak bir ay katılmamasıyüzünden üyeliğinin düştüğünün kendi Meclisince karara bağlanması hallerdesonar erer.”
“Madde 86- Her Meclis, üye tamsayısının salt çoğunluğuyla toplanırve Anayasada başkaca hüküm yoksa, toplantıya katılanların salt çoğunluğuylakarar verir.
Türkiye Büyük Millet Meclisinde toplantı yetersayısı, her ikiMeclis üye tamsayısı toplamının salt çoğunluğudur.”
III- İlk İnceleme :
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 13.12.1973 günündeMuhittin Taylan, Avni Givda, Sait Koçak, Kemal Berkem, Şahap Arıç, İhsanEcemiş, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Öner, Kani Vrana, Muhittin Gürün,Lütfi Ömerbaş, Şevket Müftügil, Nihat Akçakayalıoğlu ve Ahmet H.Boyacıoğlu’nunkatılmalariyle yapılan ilk inceleme toplantısında aşağıda açıklanan konularüzerinde durulmuş ve yine aşağıda açıklanan sonuçlara varılmıştır:
1- Davanın Yasa kurallarına uygun olarak açılıp açılmadığı konusu :
a) Dava konusu kararlar 1 ve 13 Kasım 1973 günlüdür. Davadilekçesi Anayasa Mahkemesi Genel Sekreterliğince 27 Kasım 1973 gününde kalemehavale edilerek 2589 sıra ve 1973/44 esas sayısını almıştır. 22.4.1962 günlü,44 sayılı Kanunun 26. maddesinin birinci fıkrasına göre o dava o günde açılmışsayılacağı için yasal süresi içindedir.
b) Dava dilekçesinin sonuCumhuriyet Senatosu tabii üyesi Suphi Gürsoytrakça imzalanmış, dilekçeyedilekçede açık gönderme yapılan, el yazıları ile düzenlenmiş, adların veCumhuriyet Senatosu üyeliği sıfatlarının da belirlendiği iki yapraklı bir imzaçizelgesi ile bu çizelgenin, yazı makinesi ile yazılmış ve Cumhuriyet SenatosuGenel Sekreterliğince “yukarıda isimli yazılı üyelerin Cumhuriyet Senatosuüyeleri oldukları tasdik olunur” biçiminde onanmış tam benzeri yine iki yaprakolarak, eklenmiştir.
CumhuriyetSenatosu tabii üyesi Suphi Gürsoytrak’ın hem dilekçenin sonunda hem dedilekçeye bağlı imza çizelgesinin 7 sıra sayısında imzasının bulunmasından22.4.1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 25. maddesinin son fıkrasınca kendisinetebligat yapılacak üye olarak gösterilmek istendiği anlaşılmaktadır.
İmzaçizelgesinde ve onanlı belgede Cumhuriyet Senatosunun 37 üyesi yer almıştır. Butoplam Anayasanın 70. maddesine göre Cumhuriyet Senatosu üye tamsayısınınaltıda birini aşmaktadır. İmza çizelgesi onansız ise de dava dilekçesindedilekçeye bağlı olarak verilen bu çizelgeye açıkça gönderme yapılmış ve yinedava dilekçesine bağlı onanlı belgedeki adlar ve kimlikler çizelgelerdekileretıpa tıp uygun bulunmuş olduğundan imza çizelgesinin ayrıca onanmamış bulunmasıeksiklik sayılmamış; dosyanın eksiği bulunmadığı ve davanın dava konusukararların aşağıda belirtilecek niteliği de gözönünde bulundurularak Anayasanındeğişik 147., değişik 149 ve 150. ve 44 sayılı Kanunun 21.,22.,25. ve 26. maddelerineuygun olduğu sonucuna varılmıştır.
AhmetH.Boyacıoğlu imza çizelgesi onansız olduğunda bu eksiğin giderilmesi gerektiğigörüşünü ileri sürmüştür.
2-Davakonusu kararların niteliği :
Anayasanındeğişik 147. maddesinin birinci fıkrası uyarınca Anayasa Mahkemesi ancakkanunların ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüklerinin Anayasaya, Anayasadeğişikliklerinin de Anayasada gösterilen şekil şartlarına uygunluğunudenetler. Bu nedenle Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun dava konusu kararlarınındeğerlendirilip nitelendirilmesinin önemi açıktır.
TürkiyeCumhuriyeti Anayasasının hükümleri arasında Türkiye Büyük Millet Meclisinin veMeclislerin çalışmalarını kendi yaptıkları İçtüzükler uyarınca yürütmeleriilkesi de yer almaktadır (madde 85). Bir Meclis Başkanlık Divanının kuruluşunuve iş görüşünü o Meclisin çalışma alanı dışında, Meclis faaliyetlerinden ayrınitelikte bir düzen olarak düşünmeğe olanak yoktur. Başkanlık Divanınınkuruluşu ve işleyişi, Divanın Meclisin çalışmalarını yönetmesi dolayısiyle,Meclis faaliyetlerinin en başında gelir. Böyle olduğu için de BaşkanlıkDivanına ilişkin sorunların çözüm yeri İçtüzük ve Divanın bağlı olacağı düzeninsaptanması bir İçtüzük konusudur. Nitekim Cumhuriyet Senatosu İçtüzüğünde deBaşkanlık Divanına, grupların divana katılmaları biçiminin saptanmasına,Divanın bünyesine, oluşmasına, seçilişine ve görevlerine ilişkin ayrıntılımaddeler vardır (İkinci ve Üçüncü Bölümler; madde 3-13).
Birbirinibütünleyen dava konusu iki karar Cumhuriyet Senatosu Başkanlık Divanınınbünyesi ve oluşması konusunda yeni bir düzenleme getirmektedir. Bu düzenlemedeCumhuriyet Senatosu İçtüzüğündeki tüm grupların Divana güçleri oranındakatılmaları ve oranın saptanmasında Cumhuriyet Senatosu üye tamsayısının esasalınması ilkelerinden uzaklaşılarak Divana yalnız siyasi parti gruplarınınkatılması öngörülmüş ve güç oranının saptanmasında hesabın siyasi partigruplarına mensup üyelerin toplam sayısına göre yapılması yoluna gidilmiştir.Dava konusu kararların şu durumu ile, yalnızca İçtüzükte yeri olabilecek birkonuyu düzenlediğinde ve özellikle Cumhuriyet Senatosu İçtüzüğünün siyasigrupların oranlarına ilişkin 8. maddesini değiştiren bir nitelik taşıdığındakuşku yoktur.
Davakonusu kararların bir İçtüzük sorununu ele alıp sonuca bağladığını ve bu nedenlerlede bir İçtüzük düzenlemesi niteliğini kazandığını böylece belirttikten sonrakararların alınmasında İçtüzüğün değiştirilmesine ilişkin usule uyulmamasınınbu niteliğe etkisi olup olmayacağının üzerinde durulması gerekir.
Anayasa,Yasama Meclisleri İçtüzüklerinin yapılması ve değiştirilmesi için belirli biryol koymuş değildir. Buna karşılık Cumhuriyet Senatosu İçtüzüğünün konuyudüzenleyen 180. ve 181. maddelerinde İçtüzükte değişiklik yapılmasına ilişkinönerilerin, gerekli raporu hazırlayıp Cumhuriyet Senatosuna sunmak üzere,Anayasa ve Adalet Komisyonuna havale edileceği ve yapılacak değişiklik veilâvelerin bir kez görüşmeye tâbi olduğu yazılıdır.
Davakonusu kararların, daha önce Anayasa ve Adalet Komisyonunda incelenip raporabağlanmaksızın ve ilgili İçtüzük kurallarının değiştirilmesi açıkçaistenmeyerek yalnızca iki önergenin Genel Kurulda oylanıp kabul edilmesiyoliyle oluşmuş bulunduğu bilinmektedir. (Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi;Cilt 13; sayfa 21,22 ve 121-133). Ancak bunların çözüme bağladığı konunun,alımlarındaki ereğin ve gördükleri işin açık ve kesin delâleti karşısındayukarıda değinilen biçim eksikliğinin bu yasama belgelerini nitelendirmedeetkisi olabileceği düşünülemez. Kaldı ki tersine bir görüşün çeşitli içtüzükkonularının tek tek kararlarla hükme bağlanması ve böylece Anayasa uygunlukdenetiminden kaçınılması yolunda bir eğilimi teşvik etmesi her zaman içinolasılık içindedir. Anayasada böyle bir durum ve tutuma elverişli bir açığınbulunabileceğini sonucuna yönelen her yorum Anayasa Koyucunun ereğine tümaykırı düşer.
Özetlemekgerekirse: Dava konusu kararlar İçtüzük düzenlemesi niteliğindedir ve bunitelikleriyle de Anayasaya uygunluk denetimine bağlıdırlar.
3-Dava dilekçesi örneğinin gönderilmesi istemi :
CumhuriyetSenatosu Başkanlığının, aynı konudaki 1973/43 ve 1973/44 esas sayılı iptaldavalarına ilişkin başvurmaların birer örneğinin bilgi edinilmek üzere gönderilmesini5.12.1973 günlü, 1728-2030 sayılı yazı ile istediği anlaşılmaktadır. Bu yoldakiistemin, 44 sayılı Yasada yeri olmaması dolayısiyle, reddine karar verilmesigerekir.
4-İlk inceleme sonunda verilen karar :
Böyleceve yukarıda ayrıntıları ile açıklandığı üzere:
a)Cumhuriyet Senatosu Başkanlığının dava dilekçeleri örneklerinin bilgi edinilmeküzere gönderilmesi yolundaki isteminin, 44 sayılı Yasada yeri olmamasıdolayısıyle, reddine oybirliğiyle;
b)Dosyanın eksiği bulunmadığı sonucuna varıldığından konusu İçtüzük düzenlemesiniteliğinde olan ve Anayasanın değişik 147., değişik 149. ve 150. ve 44 sayılıKanunun 21.,22.,25.,26. maddelerine uygun görülen işin esasının incelenmesineAhmet H.Boyacıoğlu’nun imza çizelgesi onansız olduğundan bu eksiğin giderilmesigerektiği yolundaki karşıoyu ile ve oyçokluğu ile;
13.12.1973gününde karar verilmiştir.
5-Esasın incelenmesi için gün belirlenmesi :
20.12.1973gününde Muhittin Taylan, Avni Givda, Kemal Berkem, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş,Ahmet Akar, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner, Kâni Vrana, Muhittin Gürün,Lütfi Ömerbaş, Şevket Müftügil, Nihat Akçakayalıoğlu ve Ahmet H.Boyacıoğlu’nunkatılmalariyle yapılan toplantıda davanın, niteliği dolayısiyle, AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 33. maddesinin birinci fıkrasında yazılı yetkiyedayanılarak ve aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca süreler kısaltılarak,25.12.1973 saat 10:00 gündeme alınması kararlaştırılmıştır.
IV-Esasınincelenmesi :
Davanınesasına ilişkin rapor, dava dilekçesi ve ekleri, Anayasaya aykırılığı ilerisürülen İçtüzük düzenlemesi niteliğindeki Türkiye Cumhuriyet Senatosu GenelKurulu kararları, 1.11.1973, 6.11.1973 ve 13.11.1973 günlü birleşimlere ilişkinCumhuriyet Senatosu Tutanak Dergileri; konuyu ilgilendiren Anayasa kuralları vebunlara ilişkin gerekçeler ve başka yasama belgeleri; dava ile ilişkisi bulunanöteki metinler ve 25.12.1973 günlü, 1973/43-39 sayılı Anayasa Mahkemesi kararıokunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
CumhuriyetSenatosu Genel Kurulunun dava konusu 1 ve 13 Kasım 1973 günlü kararları 1973/43sayılı dava dolayısıyle Anayasaya uygunluk denetiminden geçirilerek iptallerine25.12.1973 gününde 1973/39 sayı ile karar verilmiştir. Şu duruma göre konununyeniden karara bağlanmasına yer olmamak gerekir.
V-Sonuç :
CumhuriyetSenatosu Genel Kurulunun dava konusu 1 ve 13 Kasım 1973 günlü kararları 1973/43sayılı dava dolayısıyle Anayasaya uygunluk denetiminden geçirilerek iptallerine25.12.1973 gününde 1973/39 sayı ile karar verilmiş olduğundan konunun yenidenkarara bağlanmasına yer olmadığına 25.12.1973gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkan
Muhittin TAYLAN
Başkanvekili
Avni GİVDA
Üye
Sait KOÇAK
Üye
Kemal BERKEM
Üye
Şahap ARIÇ
Üye
İhsan ECEMİŞ
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Ziya ÖNEL
Üye
Abdullah ÖNER
Üye
Kâni VRANA
Üye
Muhittin GÜRÜN
Üye
Lütfi ÖMERBAŞ
Üye
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Nihat AKÇAKAYALIOĞLU
Üye
Ahmet H.BOYACIOĞLU