ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas sayısı:1973/45
Karar sayısı:1974/7
Karar Günü:26/2/1974
Resmi Gazete tarih/sayı:29.5.1974/14899
İtirazyoluna başvuran: Karlıova Asliye Ceza Mahkemesi.
İtirazınkonusu : 8/5/1973 günlü, 14529 sayılı Resmî Gazete'de yayınlanan ve yayımıtarihinden 30 gün sonra yürürlüğe giren (1086 sayılı Hukuk Usulü MuhakemeleriKanununun bazı maddelerinin değiştirilmesi ve bu kanuna bazı maddeler eklenmesihakkında) ki 30/4/1973 günlü, 1711 sayılı Kanunun geçici maddesinde yer alan"şu kadar ki bu kanunla eklenen 113/A maddesi..... kanunun yürürlüğünden öncemevcut dava ve işlerde de uygulanır." kuralının Anayasa'nın 33. maddesininüçüncü fıkrasına aykırı olduğu yolundaki Cumhuriyet Savcısının görüşünübenimseyen mahkeme Anayasa'nın değişik 151. maddesine dayanarak AnayasaMahkemesine başvurmuştur.
I-OLAY:
KarlıovaAsliye Hukuk Mahkemesinin 23/5/1969 günlü, 1969/35-2 sayılı ihtiyatî tedbirkararına konu olan taşınmaza tedbire aykırı olarak tecavüz ettiği yolundakişikâyet üzerine Cumhuriyet Savcılığının 1973/78-36-13 sayılı, 18/5/1973 günlüiddianamesi ve Karlıova Sulh Ceza Mahkemesinde yargılanarak Türk Ceza Kanununundeğişik 526. maddesinin birinci fıkrası uyarınca cezalandırılması istemi ilesanık hakkın da kamu davası açılmış ve dava Sulh Ceza Mahkemesinin 1973/17 esassayısını almıştır. İddianameye göre suç tarihi 30/4/1973 tür. İlk duruşmanınyapıldığı 13/6/1973 gününde, 1711 sayılı Kanun 8/5/1973 günün de yayınlanıp 30gün sonra yürürlüğe girmiş; bu kanunun 2. maddesiyle 1086 sayılı Hukuk UsulüMuhakemeleri Kanununa, 113. maddeden son ra eklenen 113/A maddesinde ihtiyatitedbir kararının uygulanması dolayısiyle verilen emre uymayan veya o yoldaalınmış tedbîre aykırı davranışta bulunan kimseler için, Türk Ceza Kanununagöre daha ağır bir cezayı gerektirmediği takdirde, bir aydan altı aya kadarhapis cezası saptanmış ve geçici maddede bu ceza kuralının kanununyürürlüğünden önce mevcut dava ve işlerde de uygulanması öngörülmüş bulunmasıyüzünden yeni bir durum oluşmuştur. Bu yeni durum karşısında mahkemegörevsizlik kararı vermiş; İş Karlıova Asliye Ceza Mahkemesine aktarılarak bumahkemenin 1973/27 esas sayısını almıştır.
AsliyeCeza Mahkemesindeki 21/8/1973 günlü ikinci duruşmada Cumhuriyet Savcısı, 1711sayılı Kanunun geçici maddesindeki 113/A ceza maddesinin kanunun yürürlüğündenönce mevcut dava ve işlerde uygulanmasını öngören kuralın Anayasa'nın 33.maddesinin üçüncü fıkrasına aykırı olduğu görüşünü ileri sürmüş; bu görüşübenimseyen mahkeme Anayasa'nın 151. maddesi uyarınca Anayasa Mahkemesinebaşvurulmasına ve yargılamanın başka güne bırakılmasına karar vermiştir.
III-YASA METİNLERİ:
l-İtiraz konusu Kanun kuralı:
1711sayılı Kanunun konu ile ilgili 2. maddesi ve itiraz konusu kuralı kapsayangeçici maddesi 8/5/1973 günlü, 14529 sayılı Resmî Gazete'deki metne göreşöyledir :
"Madde2- 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 113 üncü maddesinden sonraaşağıda yazılı 113/A maddesi eklenmiştir:
"Madde113/A- İhtiyatî tedbir kararının uygulanması dolayısiyle verilen emre uymayanveya o yolda alınmış tedbire aykırı davranışta bulunan kimse, eylemi T.C.K. nagöre daha ağır bir cezayı gerektirmediği takdirde, ait olduğu ceza mahkemesincebir aydan altı aya kadar hapisle cezalandırılır."
"GeçiciMadde- 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun bu Kanunla değiştirilenhükümlerinin ancak kanun yürürlüğe girdikten sonra açılacak davalardauygulanması mümkündür. Şu kadar ki, bu kanunla eklenen 113/A maddesi ile 176,289 ve 507 inci maddelerde değişiklik yapan hükümler, kanunun yürürlüğündenönce mevcut dava ve işlerde de uygulanır.
Kanununyürürlüğe girdiği tarihte mevcut davalar bakımından, 409 uncu madde hükmü, bumaddedeki süreler kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay sonraişlemeye başlamak suretiyle uygulanır."
2-Türk Ceza Kanununun konu ile ilgili 526/1. maddesi:
TürkCeza Kanununun konu ile ilgili bulunan 28/9/1971 günlü, 1490 sayılı Kanunladeğişik 526. maddesinin birinci fıkrası - Beşinci Tertip Düstur, Cilt 10,Üçüncü Kitap, sayfa 3407 deki metne göre - şöyledir :
"Madde526/1- Selâhiyetli makamlar tarafından adlî muameleler dolayısiyle yahut âmmeemniyeti veya âmme intizamı veya umumî Hıfzıssıhha mülâhazasiyle kanun venizamlara aykırı olmıyarak verilen bir emre itaat etmeyen veya bu yolda alınmışbir tedbire riayet eylemiyen kimse, fiil ayrı bir suç teşkil etmediği takdirde,bir aydan üç aya kadar hafif hapis veya ikiyüz elli liradan beşyüz liraya kadarhafif para cezasiyle cezalandırılır."
3-Dayanılan Anayasa kuralı:
Anayasayaaykırılık görüşünü desteklemek üzere Cumhuriyet Savcısının ve mahkemenin üçüncüfıkrasını ileriye sürdüğü Anayasa'nın 33. maddesi aşağıda yazılı olduğugibidir.
"Madde33- Kimse işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı birfiilinden dolayı cezalandırılamaz.
Cezalarve ceza tedbirleri ancak kanunla konulur.
Kimseye,suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir cezaverilemez.
Kimse,kendisini veya kanununun gösterdiği yakınlarını suçlandırma sonucu doğuracakbeyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz.
Cezasorumluluğu şahsîdir.
Genelmüsadere cezası konulamaz."
IV-İLK İNCELEME :
I-22/10/1973 günlü karar :
AnayasaMahkemesi içtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 22/10/1973 gününde Muhittin Taylan,Avni Givda, Sait Koçak, Kemal Berkem, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Ahmet Akar,Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner, Kani Vrana, Lûtfi Ömerbaş, ŞevketMüftügil, Nihat O. Akçakayalıoğlu ve Ahmet H. Boyacıoğlu'nun katılmalarıylayapılan ilk inceleme toplantısında 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27.maddesine göre dosya içindekilerin konu ile ilgili bölümünün onanlıörneklerinin gönderilmesi gerekirken aslının yollandığı anlaşılmış ve aykırılıkgiderilmek üzere dosyanın mahkemeye geri çevrilmesine 22/10/1973 gününde1973/30-34 sayı ile ve oybirliğiyle karar verilmiştir.
2-13/12/1973 günlü karar:
Mahkemeceişin yeniden Anayasa Mahkemesine gönderilmesi üzerine 13/12/1973 günündeMuhittin Taylan, Avni Givda, Sait Koçak, Kemal Berkem, Şahap Arıç, ihsanEcemiş, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner, Kani Vrana, Muhittin Gürün,Lûtfi Ömerbaş, Şevket Müftügil, Nihat O. Akçakayalıoğlu ye Ahmet H.Boyacıoğlu'nun katılmalarıyla yeniden yapılan ilk inceleme toplantısındaAnayasa Mahkemesinin 22/10/1973 günlü, 1973/30-34 sayılı kararı gereğininyerine getirildiği ve dosyanın eksiği bulunmadığı anlaşıldığından Anayasa'nındeğişik 151. ve 44 sayılı Kanunun 27. maddelerine uygunluğu görülen işinesasının incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.
V-ESASIN İNCELENMESİ :
İtirazınesasına ilişkin rapor, Karlıova Asliye Ceza Mahkemesinin 24/11/1973 günlü, 1973/27sayılı yazısına bağlı olarak gelen 21/8/1973 günlü karar ve ekleri; iptaliistenen ve konu ile ilgisi bulunan yasa kuralları, Anayasa'ya aykırılıkgörüşüne dayanaklık eden Anayasa ilkeleri, bunlarla ilgili gerekçeler ve başkayasama belgeleri; konu ile ilişkisi bulunan öteki metinler okunduktan sonragereği görüşülüp düşünüldü :
"İhtiyatîtedbir kararının uygulanması dolayısiyle verilen emre uymama veya o yoldaalınmış tedbire aykırı davranışta bulunma" nın kendine özgü cezası bulunanbir yasak eylem haline gelişi 8/5/1973 gününden otuz gün sonra yürürlüğe giren30/4/1973 günlü 1711 sayılı Kanunun 2. maddesiyle oluşmuştur. Eylemin cezası,Türk Ceza Kanununa göre daha ağır bir cezayı gerektirmiyorsa, bir aydan altıaya kadar hapistir.
Dahaönce bu gibi eylemler Türk Ceza Kanununun 28/9/1971 günlü, 1490 sayılı Kanunladeğişik 526. maddesinin birinci fıkrasındaki "selâhiyetli makamlarca adlîmuameleler dolayısiyle kanun ve nizamlara aykırı olmayarak verilen bir emreitaat etmeme veya bu yolda alınmış bir tedbire riayet eylememe" deyimininkapsamı içinde görülmekte idi. Ceza; eylem ayrı bir suçu oluşturmamışsa, biraydan üç aya kadar hafif hapis veya ikiyüz elli liradan beşyüz liraya kadarhafif para cezası idi.
Görülüyorki Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa 1711 sayılı Kanunun 2. maddesiyle eklenen113/A maddesi böyle bir eyleme verilebilecek cezayı artırmış ve yine 1711sayılı Kanunun geçici maddesindeki itiraz konusu kural ağırlaşan cezanınKanunun yürürlüğe girmesinden ünce işlenmiş suçlara da uygulanmasını zorunlukılmıştır.
Anayasanıncezaların kanunî ve şahsî olmasını öngören ve zorlama yasağı getiren 33.maddesinin üçüncü fıkrasına göre ise kimseye, suçu işlediği zaman kanunda o suçiçin konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez, îtiraz konusu kuralınbu ilkeye aykırı düştüğü apaçık ortadadır. Yine bu kuralın Anayasanın 2.maddesindeki Hukuk Devleti ilkesiyle bağdaştırılması düşünülemez.
Şuduruma göre 1711 sayılı Kanunun 2. maddesiyle Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununaeklenen 113/A maddesinde yazılı cezanın kanunun yürürlüğe girmesinden öncekidava ve işlerde de uygulanmasını öngören kuralı oluşturan 1711 sayılı Kanunungeçici maddesindeki "bu kanunla eklenen 113/A maddesi ile..."deyiminin, oluşturduğu kuralın Anayasanın 2. ve 33. maddelerine aykırıbulunması dolayısiyle, iptal edilmesi gerekir.
VI-SONUÇ :
1711sayılı Kanunun geçici maddesindeki 113/A maddesinin kanunun yürürlüğünden öncevar olan dava ve işlerde de uygulanmasına ilişkin kuralın Anayasaya aykırıolduğuna ve geçici maddede bu kuralı oluşturan (bu kanunla eklenen 113/Amaddesi ile) deyiminin iptaline 26/2/1974 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkan
Muhittin Taylan
Başkanvekili
Avni Givda
Üye
Kemal Berkem
Üye
Şahap Arıç
Üye
İhsan Ecemiş
Üye
Ahmet Akar
Üye
Halit Zarbun
Üye
Abdullah Üner
Üye
Kâni Vrana
Üye
Ahmet Koçak
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Lütfi Ömerbaş
Üye
Şevket Müftügil
Üye
Nihat O. Akçakayalıoğlu
Üye
Ahmet H. Boyacıoğlu