Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1973/47, K.1973/38 Sayılı Karar - 25/12/1973

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:1973/47

Karar sayısı:1973/38

Karar günü:25/12/1973

Resmi Gazete tarih/sayı:20.2.1974/14805

İtirazyoluna başvuran : Sakarya İş Mahkemesi.

İtirazınkonusu : Davacı, vekilinin 274 sayılı Sendikalar Kanununun 29/7/1970 günlü,1317 sayılı Kanunla değişik 9. maddesinin 4 sayılı bendinin üçüncü fıkrasınınAnayasaya aykırı bulunduğu yolundaki iddiasının ciddi olduğu kanısına varanMahkeme Anayasanın 1488 sayılı Kanunla değişik 151. maddesine dayanarak AnayasaMahkemesine başvurmuştur.

I.OLAY :

Birkollektif şirketin iş alanının kara taşımacılığı işkoluna girmediği haldeTürkiye Motorlu Taşıt İşçileri Sendikasınca toplu iş sözleşmesine çağırıldığındansöz ederek bu sendika aleyhine 7/7/1972 günlü dilekçe ile Sakarya İşMahkemesinde açtığı 1972/298 esas sayılı dava sonunda davalı sendikanın sözkonusu iş yerinde toplu iş sözleşmesi yapamayacağının saptanmasına ilişkinolarak verilen 7/9/1972 günlü, 1972/265 sayılı kararın Yargıtay Dokuzuncu HukukDairesinin 9/4/1973 günlü, 1972/38247-1973/9810 sayılı ilâmı ve 1317 sayılıKanunun 9 uncu maddesinin 4 sayılı bendinde İşkollan Yönetmeliğininuygulanmasına ilişkin her çeşit işlemler aleyhine Danıştayda dava açılacağıbelirtildiğine göre davanın idari yargı organının görevi içinde bulunduğugertekçesi ile bozulması üzerine esas defterinin 1973/219 sayısına geçirilenişin. 11/10/1973 gününde yapılan ilk duruşmasında davacı vekili 274 sayılıKanunun 1317 sayılı Kanunla değişik 9 uncu maddesinin 4 sayılı bendindekiİşkolları Yönetmeliği veya yönetmeliğin uygulanmasiyle ilgili işlemleraleyhinde Danıştayda açılacak iptal davalarının iki ay içinde kararabağlanacağına ilişkin kuralın Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürerek25/10/1973 gününde verdiği gerekçeli dilekçede söz konusu kuralın aykırılığınınAnayasa'nın değişik 32., 46./.2, 114/2, 132/2 ve 140 ıncı maddeleri yönündenolduğunu belirtmiş; mahkeme Yargıtay Dokuzuncu Hukuk Dairesinin bozma ilâmınauyulup uyulmama konusunu bir karara bağlanmadan Anayasaya aykırılık iddiasınınAnayasanın 140 inci maddesi yönünden ciddi olduğu kanısına varmış ve Anayasamahkemesine başvurulmasına 12/12/1973 gününde karar vermiştir.

III.YASA METİNLERİ:

IV.l - İtiraz konusu kural:

274sayılı Sendikalar Kanununun 1317 sayılı Kanunla değişik 9 uncu maddesininitiraz konusu kuralı kapsayan 4 sayılı bendi, Beşinci Tertip Düstur - Cilt: 9 -İkinci Kitap - 2856 sayfadaki metne göre şöyledir:

"Madde9 - .........

4.İşkolları Çalışma Bakanlığınca yapılacak bir Yönetmelikle tespit edilir. BuYönetmelik Uluslararası normlar ve işçilerin Türkiye'de mevcut sendikalaşmadurumları gözönüne alınarak hazırlanır. Çalışma Bakanlığı Yönetmeliğihazırlarken Yüksek Hakem Kurulunun en çok işçiyi temsil eden işçikonfederasyonu ile en çok işvereni temsil eden işveren konfederasyonununistişari düşüncelerini alır. Bu düşüncelerin talep tarihinden itibaren en geç10 gün içinde verilmesi gereklidir.

İşkollarıYönetmeliğinde yer almamış olup da bu Kanuna göre sendika kurmak ve kuralın busendikalara üye olmak hakkına sahip olanlar Genel Hizmet işkoluna dahilsayılırlar. Ayrıca belediye hizmetlerinden hangilerinin bu iş koluna gireceğiişkolları Yönetmeliği ile tespit edilir.

BuYönetmelik veya Yönetmeliğin uygulanmasiyle ilgili işlemler aleyhindeDanıştay'da açılacak iptal davaları 2 ay içinde karara bağlanır."

2 -Mahkemenin dayanak olarak ileri sürdüğü Anayasa kuralı:

MahkemeceAnayasaya aykırılık iddiasının ciddi olduğu yolunda varılan kanıyı desteklemeküzere ileri sürülen Anayasanın 1488 sayılı kanunla değişik 140 inci maddesininbirinci ve ikinci fıkraları aşağıda gösterilmiştir.

"Madde140/1, 2 - Danıştay, Kanunların başka idari yargı mercilerine bırakmadığıkonularda ilk derece ve genel olarak üst derece idare mahkemesidir.

Danıştay,idari uyuşmazlıkları ve davaları görmek ve çözümlemek, Bakanlar Kuruluncagönderilen kanun tasarıları hakkında düşüncesini bildirmek, tüzük tasarılarınıve imtiyaz şartlaşma ve. sözleşmelerini incelemek ve kanunla gösterilen diğerişleri yapmakla görevlidir."

IV.İLK İNCELEME:

AnayasaMahkemesi İçtüzüğünün 15 inci maddesi uyarınca 25/12 973 gününde yapılan ilkinceleme toplantısında rapor Sakarya İş Mahkemesinin 1973/219 sayılı yazısı veekleri okunduktan sonra itiraz yoluna başvuran mahkemece 22/4/1962 günlü, 44sayılı Kanunun 27 inci maddesi uyarınca dosya içindekilerden konu ile ilgiligörülenlerin onanlı örnekleri gönderilecek yerde dosyanın tümünün ve aslınıngönderilmiş olması üzerine işin niteliği dolayısiyle, durulmayarak mahkemeninitiraz yoluna başvurmaya yetkili bulunup bulunmadığı konusunun incelenmesinegeçilmiştir.

Anayasa'nındeğişik 151 inci ve 44 sayılı Kanunun 27 nci maddelerine göre bir mahkemeninbirtakım yasa kurallarını Anayasaya uygunluk denetiminden geçirilmek üzereAnayasa Mahkemesine getirebilmesi için elinde bamakta olduğu bir davanınbulunması ve itiraz konusu kuralları o davada uygulama durumunda olmasıgerekir.

Yukarıda(I. Olay) bölümünde değinildiği üzere mahkeme bakmakta olduğu 1972/298 esassayıh davayı 7/9/1972 günlü, 1972/265 sayılı kararla bitirmiş; karar YargıtayDokuzuncu Hukuk Dairesinin 9/4/1973 günlü, 1972/38247- 1973/9810 sayılı ilâmıile bozulmuşsa da işi yalnızca 1973/219 esas sayısına aktarmakla yetinmiş veYargıtay bozma ilâmına uymak veya eski kararında direnmek konusunu henüz birkarara bağlamamıştır. Böylece iş "bakılmakta olan dava niteliğinikazanamamış bulunmaktadır. Şu duruma göre mahkemenin elinde bugün için Anayasa'nın değişik 151 inci maddesi yönünden bakılmakta olan bir davanın bulunduğunukabule olanak yoktur. Anayasa'nın değişik 151 inci ve 44 sayılı Kanunun 27 ncimaddelerine uymayan itirazın, bu yola başvuran mahkemenin yetkisizliği yönündenreddedilmesi gereklidir.

MuhittinTaylan, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Ziya önel, Şevket Müftügil ve Ahmet H.Boyacıoğlu mahkemenin elinde bakılmakta olan bir dava bulunduğunu ileri sürerekbu görüşe katılmamışlardır. Avni Givda, Ahmet Akar ve Muhittin Gürün itirazınmahkemenin yetkisizliği yönünden reddi gerekçesinde mahkemenin elinde usulünceaçılmış bir dava bulunmadığı konusuna değinilmesi gerektiği görüşünüsavunmuşlardır.

V.SONUÇ:

İtirazyoluna başvuran mahkeme Yargıtay'ın bozma ilâmına uyup uymamayı kararabağlamadığı için Anayasa'nın değişik 151 inci maddesi yönümden elinde bakmaktaolduğu bir dava var sayılamayacağından itirazın reddine Muhuttin Taylan, ŞahapArıç, İhsan Ecemiş, Ziya Önel, Şevket Müftügil ve Ahmet H. Boyacıoğlu'nunmahkemenin elinde bakılmakta olan bir dava bulunduğu ve Avni Givda, Ahmet Akarve Muhittin Gürün'ün gerekçede mahkemenin elinde usulünce açılmış bir davabulunmadığı konusuna değinilmesi gerektiği yolundaki karşı oylarıyle veoyçokluğu ile 25/12/1973 gününde karar verildi.

KARŞIOYYAZISI

OlaydaSakarya iş Mahkemesince verilen karar Yargıtay 9 uncu Hukuk Dairesince 1317sayılı Kanunun 9 uncu maddesinin 4 sayılı bendinde İşkolları Yönetmeliğininuygulanmasına ilişkin her çeşit işlemler aleyhine Danıştay'da dava açılacağıbelirtildiğine göre davanın idari yargı organının görevi içinde bulunduğugerekçesiyle bozulmuş esas defterinin 1973/219 uncu sayısına kayıt yapıldıktansonra 11/10/1973 günündeki ilk duruşmada davacı vekili 274 sayılı SendikalarKanununun 1317 sayılı Kanunla değişik 9 uncu maddesinin 4 sayılı bendindekihükmün Anayasa'ya aykırı olduğu savında bulunmuştur.

Sakaryaİş Mahkemesince verilen hüküm Yargıtayca bozularak dosya aynı mahkemeye geriçevrilmiş ve yeniden esas defterine kaydı yapılarak yeni bir numara almış vedavanın sonuca bağlanmasını sağlamak için duruşma açılmış yargılama usulüYasasının saptadığı usul kuralları uygulanmıştır.

Yargılamanınbu evresinde de mahkemenin elinde görülmekte olan bir davanın bulunduğukuşkusuzdur. Nitekim Anayasa Mahkemesinin benzer bir durumda verdiği 17/2/1972günlü 1972/36 sayılı kararında "Adana Asliye 2 nci Hukuk Mahkemesininelinde bakmakta olduğu bir dava vardır. Ancak mahkeme Yargılayın bozmasındanevvel 10 yıllık hak düşürücü süreyi uygulamıyarak davanın esasını davacılarınistemi uyarınca sonuçlandırmıştır. Yargıtay, 10 yıllık hak düşürücü süreninuygulanmamış olmasını bozma nedeni saymış ve çekişmeli yerin tapuya tesciltarihinin sorulmasını öngörmüştür. Mahkeme bozma kararına uyulup uyulmamasınındüşünülmesini dosyanın Anayasa Mahkemesinden geldikten sonraya bıraktığındanolayda on yıllık süreyi başka deyimle 766 sayılı Kanunun 31 inci maddesiniuygulayıp uygulamıyacağı henüz belli değildir." demek suretiyle Yargıtaycabozulan karara ait dava dosyasının mahkemenin önüne getirilmesini "davanıngörülmesi" koşulu içinde gördüğünü açıkça belli etmiştir.

Çoğunlukça"Yargıtay bozma ilâmına uymak veya eski kararında direnmek hususunu henüzbir karara bağlamamıştır. Böylece iş bakılmakta olan dava niteliğini kazanmamışbulunmaktadır. Şu durumda mahkemenin elinde bu gün için Anayasa'nın değişik 151inci maddesi yönünden bakılmakta olan bir davanın bulunduğunu kabule olanakyoktur" biçiminde açıklanan bu görüş yargılama kurallarına aykırı düştüğügibi Anayasa Mahkemesi kararlariyle de çelişmektedir.

Bunedenlerle çokluk görüşüne karşıyız.

KARŞIOYYAZISI

Sakaryaİş Mahkemesinin Anayasaya aykırılığı görüşünü ileri sürdüğü Yasa kuralınıuygulayacağı davanın konusunu bir işyerinin gireceği işkolu yönünden çıkanuyuşmazlık oluşturmaktadır. Bu, başka deyimle İşkolları Yönetmeliğininuygulanmasiyle ilgili bir olaydır. 274 sayılı Sendikalar Kanununun 1317 sayılıKanunla değişik 9 uncu maddesinin 4 sayılı bendinin son fıkrası kuralına göreİşkollan Yönetmeliğinin uygulanmasiyle ilgili işlemlere ilişkin davalarınDanıştayda açılması gerekir. Nitekim Yargıtay Dokuzuncu Hukuk Dairesi, 9/4/1973günlü, 1972/ 38247 1973/9810 sayılı ilâmında belirlendiği üzere, itiraz yolunabaşvuran mahkemenin 7/9/1972 günlü 1972/298 - 265 sayılı kararını bu gerekçeile bozmuştur. Böylece Danıştayın görev alanına giren bir davanın Sakarya İşMahkemesinde açıldığı anlaşılmış olmaktadır. Bu davayı usulünce açılmış birdava olarak benimsemeğe olanak yoktur.

Anayasa'nındeğişik 151 inci maddesi bir mahkemenin herhangi bir yasa kuralını Anayasa'yauygunluk denetiminden geçirilmek üzere Anayasa Mahkemesine getirebilmesi içinbaş kural olarak mahkemenin "bir davaya bakmakta" olmasını zorunlukılmıştır. Burada sözü geçen "dava" nın her yönden usulünce açılmış,yasalara uygun bir dava olmasa gerektiğinde kuşku yoktur. Çünkü bu niteliğitaşımayan ve hukukça geçerliği olmayan bir başvurmada mahkemenin uyuşmazlığıçözecek bir yasa kuralını uygulaması ve bu kuralın Anayasa'ya aykırılığı sözkonusu olamaz. Öte yandan 151 inci maddeye ilişkin uygulamalar dolayısiylemahkemenin elindeki dâvada usulünce açılmışlık koşulunun aranmaması kimi yasakurallarının itiraz yoliyle iptalinin sağlanması için birtakım danışıklı davatertiplerine başvurulması olasılığını ve böylece 151 inci maddenin işleyişindeciddilikten ve Anayasa Koyucunun bu maddeyi getirmekle güttüğü erektenuzaklaşma sonucunu doğurabilir.

Yukarıdaaçıklanan nedenlerle, itiraz yoluna başvuran mahkemenin yetkisizliğisaptanırken her şeyden önce bu durumun gözönünde bulundurulması ve itirazınmahkemenin yetkisizliği dolayısiyle reddî gerekçesinde mahkemenin elindeusulünce açılmış bir dava bulunmadığı olgusuna dayanılması gerektiğigörüşündeyiz ve Anayasa Mahkemesinin 25/12/1973 günlü, l973/47-38 sayılıkararına yalnızca bu yönden karşıyız.

KARŞIOYYAZISI

Sakaryaİş mahkemesince verilen hükmün bozularak geri gelmesi üzerine davayı bir sonucabağlamak için duruşma açılmış olduğuna göre, bozma ilâmına uymak veya eskikararında direnmek hususunda mahkemece henüz bir karar verilmemiş olsa bile, mahkemeninelinde bakılmakta olan bir davanın bulunduğunu kabul etmek gerektiği düşüncesiile çoğunluk görüşüne karşıyım

Üye

İhsan Ecemiş

KARŞIOYYAZISI

Sakaryaİş Mahkemesince Anayasa'ya aykırılık itirazına konu yapılan iş, dosyadaki bilgive belgelere göre, Anayasanın 151. maddesinde sözü geçen ve Anayasa Mahkemesinebaşvurma yetkisi veren (bir dava) niteliğinde değildir. Zira bir mahkemenin,Anayasa'nın bu hükmüne dayanarak itiraz yoluna başvurabilmesi için elindekiişin kanunlardaki usullere uyugn biçimde ve mahkemenin yetkisi içinde açılmışbir dava olması zorunludur. Bu koşullara uygun olmayarak mahkemelere yapılmışbulunan başvurmaları, yargı yolu ile Anayasa denetimini sağlamak üzere (AnayasaMahkemesine itirazda bulunma) yetki veren bir dava) niteliğinde saymak mümkündeğildir.

Budosyaya konu olan ihtilâfın çözüm yerinin Danıştay olduğu, 274 sayılıSendikalar Kanununun 1317 sayılı Kanunla değişik 9. maddesinde açıkçabelirtilmiş bulunduğundan, Sakarya İş Mahkemesinin görevine girmeyen bir konudayapılmış olan başvurmanın. Anayasanın 151. maddesinde zikri geçen ve Anayasadenetimine olanak sağlayan bir (dava) niteliğinde olmadığı, kuşkuya yer vermeyecekölçüde meydandadır.

AnayasaMahkemesinin 10/6/1971 günlü, 1971/24 - 55 sayılı; 5/10/1972 günlü, 1972/19 -47 sayılı; 17/4/1973 günlü, 1973/1 - 18 sayılı kararlarına ilişkin karşıoyyazılarımda konuya ilişkin olmak üzere daha geniş açıklamalar yapılmıştır.(Bak: Resmi Gazete'ler : Günler: 27 Nisan 1972, 12 Ocak 1973, 29 Ağustos 1973.Sayılar: 14171 - Sh. 17, 14419 - sh. 3, 14640 - Sh. 3).

Yukarıdave sözü geçen karşıoy yazılarımda belirtilen nedenlerle, kararın (1973/4738)gerekçesine bu görüşün de eklenmesi gerektiği düşüncesindeyim.

Üye

Muhittin Gürün