ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1974/10
Karar Sayısı:1974/12
Karar günü:25/4/1974
Resmi Gazete tarih/sayı:21.6.1974/1974/14922
İtirazyoluna başvuran : Kuyucak Sulh Hukuk Mahkemesi.
İtirazınkonusu : 17/2/1926 günlü, 743 sayılı Türk Kanunu Medenisinin 443. maddesininikinci fıkrasını Anayasa'nın 10., 11., 12., ve 36. maddelerine aykırı görenmahkeme Anayasanın değişik 151. maddesine dayanarak Anayasa Mahkemesinebaşvurmuştur.
I-OLAY :
Mirasçılığınsaptanması için açılarak Kuyucak Sulh Hukuk Mahkemesinin 1974/127 sayısını alandavanın 4/4/1974 günlü ilk duruşmasında nüfus memurluğundan gelen yazıyıinceleyen ve tanıkları dinleyen mahkeme mirasçılar arasında baba yönündennesebi sahih olmayan bir çocuk bulunduğu ve Türk Kanunu Medenisinin "Sahiholmayan nesepte miras" kenar başlığını taşıyan 443. maddesinin ikincifıkrasının davada uygulanması gerektiği sonucuna varmış ve bu kuralı Anayasanın10., 11., 12., 36. maddelerine aykırı görerek Anayasanın değişik 151. maddesiuyarınca Anayasa Mahkemesine başvurulmasına ve davanın geri bırakılmasına kararvermiştir.
II-İTİRAZ KONUSU YASA KURALI :
17/2/1926günlü, 743 sayılı Türk Kanunu Medenisinin ikinci fıkrasının Anayasayaaykırılığı ileri sürülen 443. maddesi-Üçüncü Tertip, Düstur, Cilt 7, sayfa 311deki metne göre- şöyledir :
"Madde443- Nesebi sahih olmayan hısımlar, ana tarafından nesebi sahih hısımlar gibimirasçılık hakkını haizdir. Bunların baba cihetinden mirasçı olabilmeleri;babalarının kendilerini tanımış veya babalıklarına hüküm sudur etmişbulunmasına mütevakkıftır.
Babatarafından nesebi sahih olmayan bir çocuk yahut füruu babasının nesebi sahihfürularıyla içtima ederse; nesebi sahih bir çocuğa veya ferilerine isabet edenhissenin yarısını alırlar."
III-İNCELEME :
AnayasaMahkemesi içtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 25/4/1974 gününde yapılan ilkinceleme toplantısında rapor, Kuyucak Sulh Hukuk Mahkemesinin 4/4/1974 günlü,1974/127 sayılı yazısına bağlı olarak gelen aynı gün ve sayılı gerekçeli kararile dava dilekçesi, Kuyucak Nüfus Memurluğunun 4/3/1974 günlü yazısı ve duruşmatutanağı örnekleri, işin kapsamına giren kanun kuralları ve konuyu ilgilendirenöteki metinler okunduktan sonra önce mahkemenin itiraz yoluna başvurmayayetkili bulunup bulunmadığı üzerinde durulmuştur.
Anayasanındeğişik 151. ve 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27. maddeleri kurallarınagöre bir mahkemenin herhangi bir kanun kuralını, Anayasaya uygunlukdenetiminden geçirilmesi için Anayasa Mahkemesine getirebilme yetkisinikazanması, elinde görmekte olduğu bir davanın bulunmasından başka ayrıcaAnayasa Mahkemesine getirdiği kanun kuralını o davada uygulama durumundaolmasına bağlıdır.
KuyucakSulh Hukuk Mahkemesinin elinde bakmakta olduğu bir davanın bulunduğunda kuşkuyoktur. Bu davanın niteliği yukarıda "Olay" bölümünde açıklanmıştır.Mahkemenin itiraz konusu yasa kuralını bu davada uygulama durumunda bulunup bulunmadığıaşağıda tartışılacaktır.
İtirazyoluna başvuran mahkemenin saptadığı duruma göre miras bırakanın ölümü ilegeriye eşi, eşinden 1926 - 1943 yılları arasında doğma beş çocuğu ve ayrıca1935 yılında bir başka kadından doğmuş bir çocuğu kalmıştır. Mahkeme, başkakadından doğma çocuğun nüfus kütüğüne geçirilişi biçimini ve dayanaklarınıaraştırmaksızın Türk Kanunu Medenisinin 443. maddesinin ikinci fıkrasınındavada uygulanması gerektiği ve bu kuralın da Anayasaya aykırı olduğu görüşünevarmıştır.
Başkakadından doğma çocuğun nüfus kütüğüne miras bırakanın oğlu olarak geçirilmesibiçiminin ve dayanaklarının itiraz konusu 443. maddenin ikinci fıkrasınınmahkemenin davada uygulayacağı kural olup olmadığını ortaya koyma bakımındanönemi ve etkisi açıktır. 443. maddenin birinci fıkrasına göre nesebi sahiholmayan çocuğun baba yönünden mirasçı olabilmesi başka bir deyimle aynımaddenin ikinci fıkrasının davada uygulanabilmesi için babanın çocuğu tanımışveya babalığına hükmedilmiş olması zorunludur. Kanunî Medeninin 292. maddesievli erkek ve kadınların zinasından doğan çocuğun tanınmasını yasaklamakta;310. maddenin ikinci fıkrası ise cinsî münasebet zamanında evli olan davalınınbabalığına hükmedilemiyeceği kuralını getirmektedir. Miras bırakanın çocuğu tanımasınaveya babalığına hükmedilmesine yasal olanak bulunmayınca 443. maddenin ikincifıkrasının olayda uygulanması da düşünülemez. Burada ancak babanın yasağarağmen çocuğu tanımış ve ilgililerce Kanunu Maddenin 294. maddesi uyarıncayasal süresi içinde tanımaya itiraz edilmemiş olması olasılığı akla gelebilirve ancak böyle bir durum gerçekleşirse 443. maddenin ikinci fıkrasının davadauygulanması söz konusu olabilir.
Öteyandan konu, 8/5/1945 gününde yürürlüğe giren 30/4/1945 günlü, 4727 sayılı(Tescil edilmeyen birleşmelerle bunlardan doğan çocukların tesciline ve gizlikalmış nüfus vakalarının cezasız olarak kaydına dair Kanun) kapsamına dagirebilir görünmektedir. Bu yasa uyarınca evli bir erkekle evli olmayan birkadının birleşip karı koca halinde yaşamalarından doğmuş çocukların Kanunun 5.ve 9. maddelerindeki koşullara uyulup nesebi sahih olarak tescil edilmeleriolanağı vardır. Aynı konuda çıkan kanunların sonuncusu 8/4/1965 günündeyürürlüğe girip 7. maddesine göre bu günden başlayarak beş yıl sonrayürürlükten kalkacak olan ve kapsadığı dönemi 4/10/1926 gününe dek götüren29/3/1965 günlü, 554 sayılı Yasadır. Bu çeşit kanunların açtığı yoldanyararlanılarak usulünce bir işlem veya hüküm tesis edilmişse çocuk nesebi sahiholarak nüfus kütüğüne geçeceği için mahkeme genelde itiraz konusu kuralıuygulama durumunda olamayacaktır.
Yukarıdanberi ayrıntılarıyla açıklandığı üzere mahkemenin bakmakta olduğu davada itirazkonusu kuralı uygulama durumunda bulunduğu açıkça anlaşılamamaktadır. İtirazAnayasanın değişik 151. maddesine uygun değildir; reddedilmesi gerekir.
IV-SONUÇ:
Mahkemeninbakmakta olduğu davada itiraz konusu kuralı uygulama durumunda bulunduğu açıkçaanlaşılamadığından Anayasanın değişik 151. maddesine uymayan itirazın reddine25/4/1974 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkan
Muhittin Taylan
Başkanvekili
Avni Givda
Üye
Kemal Berkem
Üye
Şahap Arıç
Üye
İhsan Ecemiş
Üye
Ahmet Akar
Üye
Halit Zarbun
Üye
Abdullah Üner
Üye
Kâni Vrana
Üye
Ahmet Koçak
Üye
Muhittin Gürün
Üye
Lütfi Ömerbaş
Üye
Şevket Müftügil
Üye
Nihat O. Akçakayalıoğlu
Üye
Ahmet H. Boyacıoğlu