ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1974/54
Karar Sayısı : 1975/6
Karar Tarihi:7/1/1975
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME : Ankara9. Asliye Ceza Mahkemesi.
İTİRAZIN KONUSU : 18.5.1974 günlü, 14890 mükerrersayılı Resmi Gazetede yayımlanan 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı (Cumhuriyetin 50nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında) Kanunun 2. maddesinin (B)işaretli bendinin Anayasaya aykırı olduğundan iptali istemidir.
I- OLAY :
Sanıklar …… hakkında 17.7.1973 günlü ve 1973/15826 sayılıiddianame ile on sekiz yaşından küçük bir kızı rızasiyle kaçırıp alakoymak verızasiyle cinsi münasebette bulunmaktan Türk Ceza Kanununun 416/3, 418/2 ve430/2 maddeleri hükümlerine dayanılarak açılmış olan kamu davasının görülmesisırasında uygulanması istenilen Türk Ceza Kanununun 416. maddesinin üçüncüfıkrasını kapsayan 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B)bendinin Anayasaya aykırılığı ileri sürülmüş ve itirazı ciddi bulan Mahkemeceiptali için Anayasa Mahkemesine başvurulmuştur.
II-İTİRAZIN GEREKÇESİ:
İtirazın gerekçesi özeti şöyledir:
1803 sayılı Af Kanununun 5. maddesinin (A) bendinin Anayasa Mahkemesincebiçim yönünden iptal edilmiş ve burada da aynı halin olması ve esas yönünden deeşitlik ilkesinin zedelendiği iddiasıdır.
III-YASA METİNLERİ :
1- Dava konusu Yasa kuralı:
15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendi19.5.1974 günlü, 14890 mükerrer sayılı Resmi Gazetede çıkan metne göreşöyledir:
“Madde 2-7.2.1974 tarihine kadar işlenmiş:
A)………..
B) Türk Ceza Kanununun 202, 203, 206, 207, 208, 209, 210, 212, 213,214, 216, 217, 218, 219, 403 ncü maddeleriyle 404 ncü maddesinin 1 nci bendinde,406,407,414/1, 415,416/2-3,491,493,495,496,497,498,500,503 ve 510 ncu maddeleriyle,Askeri Ceza Kanununun 131 ve 132 nci maddelerinde gösterilen suçları işleyenlerhakkında ilgili maddede öngörülen Devlet zararı önceden ödenmek, tazminathükümleri ise saklı kalmak şartiyle bu maddenin (A) bendi hükmü uygulanır.”
2- Anayasa kuralları :
İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin iddiasını ilke olarakdayandırdığı Anayasa Mahkemesinin 12 Temmuz 1974 günlü, 14943 sayılı ResmiGazete ile yayımlanan 2.7.1974 günlü, 19/31 sayılı kararında incelenenT.C.Anayasasının 92. maddesinin beşinci fıkrası metni aşağıdadır:
“Madde 92/5- Millet Meclisi Cumhuriyet Senatosundan gelen metnibenimsemezse her iki meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdakiüyelerden bir karma komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin MilletMeclisine sunulur. Millet Meclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosuncaveya daha önce kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabuletmek zorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ilekabul edilmiş olan madde değişikliklerinde Millet Meclisinin kendi ilk metninibenimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu haldeaçık oya başvurulur.”
IV. İLK İNCELEME :
Anayasa Mahkemesi, Muhittin Taylan, Kâni Vrana, Şahap Arıç, İhsanEcemiş, Ahmet Akar, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner, Ahmet Koçak,Muhittin Gürün, Lütfi Ömerbaş, Hasan Gürsel, Ahmet Salih Çebi, Nihat O.Akçakayalıoğluve Ahmet H.Boyacıoğlu’dan kurulu olarak 5.11.1974 günü toplanmış ve İçtüzüğün15. maddesi uyarınca gerekli ilk incelemeyi yapmış, itirazcı MahkemeyeT.C.K.’nun 416/3,418 ve 430/2 hükümlerine göre kamu davası açıldığı ve ancakmağdurenin nüfus kütüğünde kaydının bulunmadığı görülmekle önce bu eksiğintamamlatılması isteğiyle dosya geri çevrilmiş olup, 3.12.1974 günü MuhittinTaylan, Kâni Vrana, Kemal Berkem, İhsan Ecemiş, Ahmet Akar, Halit Zarbun,Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Muhittin Gürün, Lütfi Ömerbaş, Hasan Gürsel, AhmetSalih Çebi, Şevket Müftügil, Nihat O.Akçakayalıoğlu ve Ahmet H.Boyacıoğlu’dan kuruluolarak yapılan ikinci toplantıda, eksikliğin tamamlandığı ve gerçektenMahkemenin elinde usulüne göre açılmış bir dava bulunduğu ve bu dava nedeniyleiptalini istediği yasa hükmünü uygulayacağı anlaşılmış ve işin esasınınincelenmesi, Halit Zarbun’un konunun Anayasa Mahkemesinin görevi dışındabulunduğu yolundaki karşı oyu ile oy çokluğu ile kararlaştırılmıştır.
V-ESASIN İNCELENMESİ :
Önce, görev sorunu üzerinde durulmuş, Halit Zarbun’un karşı oyuile ve oy çokluğu ile af yasalarının da Anayasaya uygunluk denetimindengeçirilebileceği ve Mahkememizin bu konuda görevli olduğu kararlaştırıldıktansonra, itirazcının genel anlatışla örnek olarak ileri sürdüğü 2.7.1974 günlü19/31 sayılı kararımızla saptanmış olan ilkelerin ışığı altında, ilk aşamada,itiraz konusu kuralın oluşum biçimi tartışılmıştır.
1803 sayılı Kanun teklifi Millet Meclisinden 24 madde olarakçıktığı halde Cumhuriyet Senatosu kapsamlarını da değiştirerek 23 maddelik birtasarı haline getirmiş ve böylece Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasınıharekete geçirtmiştir. Bu kuralın işleyiş koşulları ve gerekleri ResmiGazetenin 12 Temmuz 1974 günlü, 14943 sayılı nüshasında yayımlanan AnayasaMahkemesinin 2.7.1974 günlü, 19/31 sayılı kararında etraflıca açıklanmış olup,bu kez yapılan tartışma sonunda Mahkememiz çoğunluğu aynı görüşte birleşmiş veitirazca Mahkemenin uygulayacağı 1803 sayılı Af Kanunu’nun 2. maddesinin (B)bendini aynı ilkelerle Türk Ceza Kanununun 416. maddesinin son fıkrası hükmüaçısından incelemiştir. Buna göre, iki Yasama Meclisinin üzerinde uyuştuklarıkurallar dışında kalan tüm maddeler topluca bir “metin” olarak MilletMeclisinin oyuna sunulmak gerekirken, her bir maddenin ayrı ayrı oylanmasıyoluyle Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasında belirlenen kurala aykırıdavranıldığı anlaşılmıştır.
İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi buyönden Anayasaya bir aykırılık bulunmadığı, Nihat O.Akçakayalıoğlu ise,aykırılığın varlığını değişik nedenle kabul ettiğini bildirmişlerdir.
Anayasal denetim sonucu, itiraz yoluna başvuran Mahkemeninuygulayacağı Türk Ceza Kanunun 416. maddesinin son fıkrası hükmü ilesınırlandırılmıştır.
İtiraz konusu kuralın biçim yönünden iptali öngörüldüğünden esasyönünden Anayasaya aykırılık iddiası üzerinde durulmamıştır.
4- İptal hükmünün yürürlüğe giriş sorunu:
Anayasanın 152. maddesinin ikinci fıkrası ile saptanmış ilkeyegöre, özel bir durum zorunlu kılmıyorsa, iptal hükmünün yürürlüğe gecikmeksizinkonulması asıldır. İnceleme konusu olayda da Anayasaya aykırılığı anlaşılmışbir kuralın yürürlüğünü sürdürmesi için bir zorunluluk saptanmamış ve bunedenle de iptal hükmü için ayrı bir yürürlük günü kararlaştırılmasına gerekgörülmemiştir.
Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner ve Nihat O.Akçakayalıoğlu isekarşı oy kullanmışlardır.
VII-SONUÇ :
1- 18.5.1974 günlü, 14890 mükerrer sayılı Resmi Gazetedeyayımlanan 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendindekikuralın Millet Meclisinde Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası hükmüneaykırı olarak oylanmış bulunması nedeniyle biçim yönünden ve Türk CezaKanununun 416. maddesinin üçüncü (yani son) fıkrası ile sınırlı olarakiptaline, Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun kendisine özgü gerekçesi ile ve İhsanEcemiş, Halit Zarbun, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi’nin karşıoylarıyle ve oy çokluğuile,
2- İtiraz konusu Yasa kuralı biçim yönünden iptal edilmiş olduğunagöre ayrıca esasa yönünden aykırılık konusu üzerinde durmaya yer olmadığınaoybirliğiyle;
3- İşin niteliğine göre Anayasanın değişik 152. maddesinin ikincifıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıcakararlaştırılmasına yer olmadığına, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner veNihat O.Akçakayalıoğlu’nun karşı oyları ve oyçokluğu ile;
7.1.1975 gününde karar verildi.
Başkan
Muhittin TAYLAN
Başkanvekili
Kâni VRANA
Üye
İhsan ECEMİŞ
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Halit ZARBUN
Üye
Ziya ÖNEL
Karşıoy yazısı ektedir.
Üye
Abdullah ÜNER
Karşıoy yazısı ektedir.
Üye
Ahmet KOÇAK
Üye
Lütfi ÖMERBAŞ
Üye
Hasan GÜRSEL
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
Üye
Şevket MÜFTÜGİL
Karşıoy yazısı eklidir
Üye
Adil ESMER
Üye
Nihat O.AKÇAKAYALIOĞLU
Üye
Ahmet H.BOYACIOĞLU
Karşıoyyazısı eklidir.
KARŞIOY YAZISI
12.7.1974 günlü ve 14943 sayılı Resmi Gazetede yayımlananMahkememizin 2.7.1974 gün ve 1974/19-31 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımdaaçıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun bu kararındaki görüşlerine de karşıyım.
Üye
İhsan ECEMİŞ
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlananMahkememizin 28.11.1974 günlü, 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoyyazımda açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun kararına da katılmıyorum.
Üye
Halit ZARBUN
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan AnayasaMahkeme’sinin 28.11.1974 gün ve 1974/34 Esas ve 1974/50 sayılı Kararındaaçıkladığım nedenlerle çoğunluğun süreye ilişkin görüşlerine katılmıyorum.
Üye
Ziya ÖNEL
KARŞIOY YAZISI
Cumhuriyetin 50 nci yılı dolayısiyle yayımlanan 1803 sayılı AfKanununun 2 nci maddesinin (B) bendinin, Millet Meclisinde Anayasanın 92 ncimaddesinin beşinci fıkrasına aykırı biçimde oylanmış olması nedeniyle AnayasaMahkemesince, esası incelenmeksizin ve TCK.nun 416 ıncı maddesinin üçüncü fıkrasiylesınırlı olmak üzere iptaline karar verilmiştir. Bu itibarla Yasama Organınınsözü edilen hükmü yeniden düzenlenmek yetkisi mevcuttur. Böyle olunca, YasamaOrganına bu yetkisini kullanabilme olanağının sağlanması zorunluğu ortayaçıkmaktadır.
Yasama Organının bu yetkisini kullanabilmesi için de AnayasaMahkemesi kararının Resmi Gazetede yayımlanmasından itibaren – Anayasanın 152nci maddesiyle 44 sayılı Kanunun 50 nci maddesinin üçüncü fıkrası gereğince –iptal hükmünün yürürlüğe girmesi konusunda yeterli bir sürenin tanınmasıgerekmektedir. Böyle bir süre verilmediği takdirde Anayasa Mahkemesinin iptalkararı Resmi Gazetede yayınlandığı tarihde iptal edilen kanun hükmü yürürlüktenkalkacak ve bu suretle Yasama Organının bu bend hükmünü yeniden düzenlenmesinezaman ve fırsat kalmayacaktır.
İptal Hükmünün yürürlüğe girmesinde bir süre verilmek için herhalde kamu düzenini tehdit edici yasal ve boşluk meydana gelmesine gerekbulunmamaktadır. Anayasanın 152 nci maddesinde böyle bir şart aranmış ve 44sayılı Kanunun 50 nci maddesinin üçüncü fıkrasında da Anayasanın bu hükmüneparalel olarak yine böyle bir şart konulmamış, Anayasa Mahkemesinin gerekligördüğü hallerde iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıcakararlaştırabileceği de yazılmış ve bundan ayrı olarak aynı maddenin dördüncüfıkrasında da (bir kanun veya içtüzüğün veya bunların belirli hükümlerininiptali halinde meydana gelecek olan boşluğun kamu düzenini tehdit edicimahiyette) görülmesi halinde ise iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihinkararlaştırılacağı hükme bağlanmıştır.
Görülüyorki: Anayasanın ve 44 sayılı Kanunun bu hükümlerinenazaran, iptal hükmünün yürürlüğe girmesi için süre saptanması hususunda herhalde (Kamu düzenini tehdit edici bir boşluk) un meydana gelmesine gerekbulunmamaktadır. Sadece (gereken haller) de de böyle bir süre verilebilecektir.
Olayda ise Anayasanın 152 nci maddesinde yazılı (gereken hal)kaydının bulunup bulunmadığı hususuna gelince:
Anayasanın 64 üncü maddesine göre genel ve özel af ilân etmeyetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisine ait bulunmaktadır. Bu merci Affınkapsamını belli etmekle de yetkilidir. Anayasa Mahkemesinin görüşü de bumerkezdedir. (Anayasa Mahkemesi Kararı: 9.6.1964 gün, E:1964/12, K:1964/47.Anayasa Mahkemesi Kararlar Dergisi, Cilt 2, S:176).
Kanun koyucu, Anayasanın verdiği bu yitkiye dayanarak sosyalyararları da göz önünde tutmak suretile 1803 sayılı Af Kanunu ile bir kısımsuçları ve cezaların tamamen affederken bir kısım suçların cezalarının 12yılını ve diğer bir kısım suçların cezalarının ise yalnız beş yılını affetmeyiuygun bulmuş ve bu arada Türk Ceza Kanunun 416 ıncı maddesinin üçüncüfıkrasında yazılı ergin olmıyan kimse ile cinsi münasebette bulunma suçunu tamamendeğil yalnız cezadan beş yılının affedilmesini öngörmüştür.
İptal hükmünün yürürlüğe girmesi hususunda süre tanınmamasıhalinde Anayasa Mahkemesinin iptal kararı Resmi Gazetede yayımlandığı tarihteAf Kanununun söz konusu kuralı yürürlükten kalkacak ve böylece bu gibi umumiadap ve aile nizama aliyhine işlenen suçlar dahi, kanun koyucunun takdiri veidaresi dışında bu kanunun birinci maddesindeki geniş kapsamlı affa tabitutulmuş olacaktır.
Yukarıda yazılı nedenlerle, Anayasa’nın 152 nci maddesi gereğinceiptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihin yeterli bir süre ile saptanmasıgerekeceği kanısındayım. Süre verilmemesi kararına karşıyım.
Üye
Abdullah ÜNER
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 1974/34-1974/50sayılı Mahkememiz Kararına ilişkin karşıoy yazısının 3 numaralı bendindeaçıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun bu kararındaki aynı konularla ilgili kısımlarınada katılmıyorum.
Üye
Ahmet KOÇAK
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlananMahkememizin 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımın 2 numaralıbendinde açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun iptale ilişkin görüşüne karşıyım.
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
KARŞIOY YAZISI
T.C.Anayasası’nın92. madde 5. fıkra hükmünün işletiliş koşul ve biçimi yönünden “oylanacakmetin” ve “oylama usulü” hakkında, 14943 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan2.7.1974 gün ve 19/31 sayılı mahkememiz kararına bağlı karşıoy yazımdaaçıkladığım,
1803sayılı Kanunun 2. maddesi (B) bendinin taşıdığı ayrıcalık kuralının niteliğihakkında, aynı madde (A) bendi için dahi geçerli olarak ve Resmi Gazetenin15125 sayılı nüshasında yayımlanmış Mahkememizin 28.11.1974 günlü kararına ekkarşıoy yazımda belirttiğim;
Hemenyukarda sözünü ettiğim 28.11.1974 günlü Mahkememiz kararı eki karşıoy yazımda,iptal hükmünün yürürlüğünün bir ileri tarihe bırakılması zorunluğu olarakişaret ettiğim,
Görüşve düşüncelerimle, 7.1.1975 günlü ve 54/6 sayılı kararın, iptal hükmüne sonucubakımından katılmakta, bu hükmün yürürlüğü için bir ayrı günkararlaştırmayışına karşı bulunmaktayım.
Üye
Nihat O. AKÇAKAYALIOĞLU