ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1975/104
Karar Sayısı : 1975/115
Karar Tarihi:29/4/1975
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME : İneboluSulh Ceza Mahkemesi.
İTİRAZIN KONUSU : 15.5.1974 günlü ve 1803 sayılısayılı “Cumhuriyetin 50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı HakkındaKanun’un 2. maddesinin (B) bendinin Türk Ceza Kanununun 212. maddesi yönünden iptaliistemidir.
I- OLAY :
Sanığın eylemine uyan Türk Ceza Kanununun 212. maddesi gereğincecezalandırılması istemiyle açılan kamu davasının görülmesi sırasında; 1803sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendinin Anayasanın 92. maddesinin beşincifıkrası ile saptanan yöntemlere aykırı olarak yasalaştırıldığı CumhuriyetSavcılığınca ileri sürülmüş; bu Mahkemece de ciddi görülerek (B) bendinin TürkCeza Kanununun 212. maddesi yönünden iptali için Anayasanın değişik 151. ve22.4.1962 günlü ve 44 sayılı Kanunun 27. maddeleri uyarınca itiraz yoluylaAnayasa Mahkemesine başvurulmasına karar verilmiştir.
II-İTİRAZIN GEREKÇESİ:
İtiraz gerekçesi özetle şöyledir:
1803 sayılı Af Yasanın 2. maddesinin (B) bendindeki kuralın TürkCeza Kanununun 212. maddesi yönünden Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasındakibiçim kuralına aykırı olduğu kanısına varıldığından, iptali için Anayasanındeğişik 151. maddesi uyarınca Anayasa Mahkemesince başvurulmasına kararverilmiştir.
III-YASA METİNLERİ :
1-İtiraz konusu yasa kuralı:
a) 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. Maddesinin Anayasayaaykırılığı ileri sürülen (B) bendi şöyledir:
“Madde 2- 7.2.1974 tarihine kadar işlenmiş:
A) ……
B)Türk Ceza Kanununun 202, 203,205, 206, 207, 208, 209, 210, 212, 213,214, 215, 216, 217, 218, 219, 403 ncü maddeleriyle 404 ncü maddesinin 1 ncibendinde ve 406,407,414/1,415,416/2-3,491,492,493,495,496,497,498,499,500,503ve 510 ncu maddeleriyle Askeri Ceza Kanununun 131 ve 132 nci maddelerindegösterilen suçları işleyenler hakkında ilgili maddede öngörülen Devlet zararıönceden ödenmek; tazminat hükümleri ise saklı kalmak şartiyle bu maddenin (A)bendi hükmü uygulanır.”
2-Dayanılan Anayasa kuralları :
Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir:
Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse,her iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden bir karmakomisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisine sunulur.Millet Meclisi, Karma Komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya daha öncekendisine hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul etmekzorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabuledilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metninibenimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu haldeaçık oya başvurulur.”
IV. İLK İNCELEME :
Anayasa Mahkemesi, İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca yaptığıtoplantıda, Anayasa Mahkemesinin itirazı inceleme görevi ve yetkisi olupolmadığı sorunu üzerinde durulmuştur:
Suç ve cezaların affı hakkındaki yasama belgelerinin Anayasayauygunluk denetimine bağlı olup olmayacağı sorunu üzerinde durulmuş ve bunlarında Anayasaya uygunluk denetimine bağlı olduğu sonucuna varılmıştır. Konuhakkında gerekçeler Anayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü, Esas:1974/34, Karar:1974/50 sayılı kararında tümüyle açıklanmış bulunduğundan (Resmi Gazete; Gün:21.1.1975, Sayı: 15125), bunların burada yinelenmesine gerek kalmamıştır.
Şu duruma göre, bu işe bakmanın Anayasa Mahkemesinin görevi içindebulunduğu açıktır.
Şahap Arıç ve Halit Zarbun katılmamışlardır.
İşin incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkisi içindebulunduğuna Şahap Arıç ve Halit Zarbun’un karşıoylarıyle ve oyçokluğu ile;konunun niteliği gözönünde tutularak işin esası hakkında incelemenin başka günebırakılmaksızın sürdürülmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ :
İtirazın esasına ilişkin bölümü, Mahkemenin gerekçesi, iptaliistenen yasa ve dayanılan Anayasa kuralları, bunlarla ilgili gerekçeler vebaşka yasama belgeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A) İtiraz eden Mahkemenin kararında, uygulanacak yasa kuralınınbiçim yönünden Anayasaya aykırı olarak yasalaştırıldığı ve bu nedenle iptaligerektiği belirtilmiştir.
15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendindekikural Türk Ceza Kanununun 414. maddesinin birinci fıkrasiyle sınırlı olarakAnayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü, Esas: 1974/39, Karar: 1974/51 sayılıkararı ile Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasındaki biçim kurallarınaaykırı oluştuğu gerekçesiyle iptal edilmiş ve bu karar 29.1.1975 günlü, 15136sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır.
Şu halde 1803 sayılı yasanın 2. maddesinin (B) bendi için dahaönce saptanmış bulunan iptal nedeni, burada dahi geçerlidir. Bu neden, yukarıdagün ve sayısı açıklanan ve yayımlandığı Resmi Gazetenin gün ve sayısıgösterilen kararımızda bütün açıklık ve ayrıntıları ile belirtilmiş olduğundan,burada yinelenmesine gerek görülmemiştir.
Nihat O.Akçakayalıoğlu bu sonuca değişik gerekçe ile katılmıştır.
Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Ahmet Koçak ve Ahmet SalihÇebi bu görüşe katılmamışlardır.
3-İptal hükmünün yürürlüğe giriş günü:
Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrası ile saptanmışilkeye göre özel bir durum zorunlu kılmıyorsa, iptal hükmünün yürürlüğegecikmeksizin konulması asıldır. İnceleme konusu olayda da Anayasaya aykırılığıanlaşılmış bir kuralın yürürlüğünü sürdürmesi için bir zorunluk saptanmamış vebu nedenle de iptal hükmü için ayrı bir yürürlük günü kararlaştırılmasına gerekgörülmemiştir.
Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Abdullah Üner ve NihatO.Akçakayalıoğlu bu görüşe katılmamışlardır.
IV-SONUÇ :
1- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı kanunun 2. maddesinin itirazkonusu yapılan (B) bendindeki kuralın Millet Meclisinde Anayasanın 92. maddesininbeşinci fıkrası hükmüne aykırı olarak oylanmış bulunması nedeni ile biçimyönünden ve Türk Ceza Kanununun 212.maddesi ile sınırlı olarak iptaline NihatO.Akçakayalıoğlu’nun değişik gerekçesi ve Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, HalitZarbun,Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi’nin karşıoylarıyle ve oyçokluğu ile;
2- İşin niteliğine göre, Anayasanın değişik 152. maddesinin ikincifıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıcakararlaştırılmasına yer olmadığına, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, AbdullahÜner ve Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun karşıoylarıyle ve oyçokluğu ile;
29.4.1975 gününde karar verildi.
Başkan
Muhittin TAYLAN
Başkanvekili
Kâni VRANA
Üye
Şahap ARIÇ
Karşıoy ekli
Üye
İhsan ECEMİŞ
Üye
Halit ZARBUN
Üye
Abdullah ÜNER
Karşıoy yazısı ektedir.
Üye
Ahmet KOÇAK
Karşıoy yazısı ektedir.
Üye
Şekip ÇOPUROĞLU
Üye
Lütfi ÖMERBAŞ
Üye
Hasan GÜRSEL
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
Muhalefet yazısı ektedir.
Üye
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Adil ESMER
Üye
Nihat O.AKÇAKAYALIOĞLU
Üye
Ahmet H.BOYACIOĞLU
Karşıoy ekli
KARŞIOY YAZISI
Anayasa Mahkemesince;
a) İlk inceleme evresinde görev sorunu tartışılarak, itirazınincelenmesinin Anayasa Mahkemesi’nin görevine girdiğine;
b) 1803 sayılı Af Kanununun itiraz konusu maddesinin biçimyönünden iptaline;
c) İşin niteliğine göre Anayasa’nın değişik 152 nci maddesininikinci fıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıcakararlaştırılmasına yer olmadığına oyçokluğuyla karar verilmiştir. Anayasayauygun görmediğimden kararın bu kısımlarına katılmıyorum.
Bu konulardaki karşıoylarım, (21 Ocak 1975 gün ve 15125 sayılıResmi Gazetede yayınlanan, Anayasa Mahkemesi’nin 1975/34,1974/50 sayı ve20.11.1974 günlü) kararındaki karşıoy yazımın I,II,III nolu bentlerindetafsilâtlı olarak yazdığım karşıoyların prensipleri itibariyle aynı nitelikte olduğundan,bunların burada tekrarına lüzum görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle Anayasa Mahkemesi’nin bu kararının Anayasayauygun olmadığını bildirdiğim kısımlarına, sözügeçen karşıoy yazımın I,II,III.nolu bentlerinde gösterilen nedenlerle karşıyım.
Üye
Şahap ARIÇ
KARŞIOY YAZISI
12.7.1974 günlü ve 14943 sayılı Resmi Gazetede yayımlananMahkememizin 2.7.1974 gün ve 1974/19-31 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımdaaçıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun bu kararındaki görüşlerine de karşıyım.
Üye
İhsan ECEMİŞ
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlananMahkememizin 28.11.1974 günlü, 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoyyazımda açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun bu kararına da katılmıyorum.
Üye
Halit ZARBUN
KARŞIOY YAZISI
Cumhuriyetin 50. yılı dolayısiyle yayımlanan 1803 sayılı AfKanununun 2. maddesinin (B) bendinin, Millet Meclisinde Anayasanın 92.maddesinin beşinci fıkrasına aykırı biçimde oylanmış olması nedeniyle AnayasaMahkemesince, esası incelenmeksizin ve Türk Ceza Kanununun 212. maddesiyle sınırlıolarak iptaline karar verilmiştir. Bu itibarla Yasama organının sözü edilenhükmü yeniden düzenlenmek yetkisi mevcuttur. Böyle olunca, Yasama Organına buyetkisini kullanabilme olanağının sağlanması zorunluğu ortaya çıkmaktadır.
Yasama Organının bu yetkisini kullanabilmesi için de AnayasaMahkemesi kararının Resmi Gazetede yayımlanmasından itibaren – Anayasanın 152.maddesiyle 44 sayılı Kanunun 50. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince, iptalhükmünün yürürlüğe girmesi konusunda yeterli bir sürenin verilmesigerekmektedir. Böyle bir süre verilmediği takdirde Anayasa Mahkemesinin iptalkararı Resmi Gazetede yayınlandığı tarihte iptal edilen kanun hükmü yürürlüktenkalkacak ve bu suretle Yasama organının bu hükmü yeniden düzenlenmesine fırsatve imkân kalmayacaktır.
İptal kararının yürürlüğe girmesinde bir süre verilmek için herhalde kamu düzenini tehdit edici yasal ve boşluk meydana gelmesine gerek yoktur.Anayasanın 152. maddesinde böyle bir şart aranmamış ve 44 sayılı Kanunun 50.maddesinin üçüncü fıkrasında da yine böyle bir şart istenmemiş, ancak AnayasaMahkemesinin gerekli gördüğü hallerde iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihiayrıca kararlaştırabileceği yazılmış bulunmuştur.
Olayda, Anayasanın 152. maddesindeki (Gereken hal) kaydının mevcutolup olmadığı sorununa gelince:
Anayasanın 64. maddesine göre genel ve özel af ilân etme yetkisiTürkiye Büyük Millet Meclisine ait bulunmaktadır. Türkiye Büyük Millet MeclisiAffın kapsamını ve sınırını da belli etmeye yetkilidir. (Anayasa Mahkemesi kararı:9.6.1964 gün, Esas:1964/12, Karar:1964/47, Anayasa Mahkemesi Kararlar dergisi, cilt2, Sh:176).
Kanun koyucu, Anayasanın verdiği bu yetkiye dayanarak veMemleketin sosyal yararlarını da göz önünde tutarak, 1803 sayılı Af Kanunu ilebir bölüm suçları ve cezalarını tamamen affederken bir bölüm suçlarıncezalarının 12 yılını ve diğer bir bölüm suçların cezalarından ise yalnız beşyılı affetmeği uygun bulmuş ve bu arada Türk Ceza Kanunun 212. maddesindeyazılı memurların rüşvet alma suçlarını tamamen değil, cezasından yalnız beşyılindirilmesini öngörmüştür.
İptal kararının yürürlüğe girmesi konusunda süre verilmemesihalinde Anayasa Mahkemesi Kararı Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte Af kanunununsöz edilen hükmü yürürlükten kalkacak ve memurların rüşvet alma suçları Kanunkoyucunun istek ve iradesi hilafına Kanunun 1. maddesiyle genel Affa uğramışolacaktır.
Yukarıda yazılı nedenlerle, kararın (iptal hükmünün yürürlüğegireceği günün ayrıca kararlaştırılmasına yer olmadığına) kısmına karşıyım.
Üye
Abdullah ÜNER
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Esas: 1974/34,Karar: 1974/50 sayılı Anayasa Mahkemesi kararına ilişkin karşıoy yazısımın 3numaralı bendinde açıkladığım gerekçeler ile, çoğunluğun bu kararının aynı konuile ilgili kısmına katılmıyorum.
Üye
Ahmet KOÇAK
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü 15133 sayılı Resmi Gazetede yayımlananMahkememizin 28.11.1974 gün ve 1974/39-51 sayılı kararına ilişkin karşıoyyazımın 2 numaralı bendinde açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun iptalhakkındaki görüşlerine karşıyım.
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
KARŞIOY YAZISI
T.C.Anayasası’nın92. madde 5. fıkra hükmünün işletilişi koşul ve ilkeleri açısından “oylanacakmetin” ile “oylama usulü” için, 14943 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan2.7.1974 gün ve 19/31 sayılı Mahkememiz kararına bağlı Karşıoy yazımdaaçıkladığım,
ResmiGazetenin 21.Ocak.1975 günlü 15125 sayısında yayımlanan Mahkememiz 28.11.1974günlü kararına ek Karşıoy yazımda iptâl hükmü yürürlüğünün bir ileri tarihebırakılması zorunluğu olarak değindiğim,
Görüşve düşüncelerimle Anayasal denetime konu yapılan kanun hükmünün iptâligerekçesine ve iptâl hükmü yürürlüğü için bir ayrı gün kararlaştırılmayışınakarşıyım.
Üye
Nihat O. AKÇAKAYALIOĞLU