Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.1975/13, K.1975/20 Sayılı Karar - 17/02/1975

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas No.:1975/13

Karar No.:1975/20

Karar günü:17/2/1975

Resmi Gazete tarih/sayı:6.6.1975/15257

İtirazyoluna başvuran mahkeme: Erzincan Ağır Ceza Mahkemesi.

İtirazınkonusu: 15/5/1974 günlü, 1803 sayılı "Cumhuriyetin 50 nci Yılı Nedeniylebazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında Kanun" un 2. maddesinin (B) bendininbiçim yönünden Anayasanın 151. ve 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27.maddeleri uyarınca iptali istemidir.

I -OLAY:

İlçeBelediye Muhasibinin görevini yapmakta olan sanık hakkında zimmet eylemindenötürü Türk Ceza Kanununun 202. maddesine göre açılmış bulunan davanınduruşmasında Cumhuriyet Savcısının, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin davadauygulama yeri bulunan (B) bendinin biçim yönünden Anayasa'nın 92. maddesininbeşinci fıkrası hükmüne aykırılığına ilişkin savının ciddî olduğu kanısınavaran yerel Mahkeme, (B) bendindeki kuralın iptali için Anayasa'nın değişik151. ve 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27. maddeleri uyarınca AnayasaMahkemesine itiraz yoliyle başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ:

1 -İptali istenen yasa kuralı:

15/5/1974günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin itiraz konusu yapılan (B) bendişöyledir:

"B)Türk Ceza Kanununun 202, 203, 205, 206, 207, 208, 209, 210, 212, 213, 214, 215,216, 217, 218, 219, 403 ncü maddeleriyle 404 ncü maddesinin l nci bendinde ve406, 407, 414/1, 415, 416/2-3, 491, 492, 493, 495, 496, 497, 498, 499, 500, 503ve 510 ncü maddeleriyle Askerî Ceza Kanununun 131 ve 132 nci maddelerindegösterilen suçları işleyenler hakkında ilgili maddede öngörülen Devlet zararıönceden ödenmek; tazminat hükümleri ise saklı kalmak şartiyle ve bu maddenin(A) bendi hükmü uygulanır."

2 -Konu ile ilgili yasa kuralları:

A -Türk Ceza Kanununun değişik 202 nci maddesi metni aşağıdadır:

"Madde202 - (1/8/1953-6123) kendisine tevdi olunan veya vazife dolayısiyle muhafaza,murakabe veya mesuliyeti altında bulunan para veya para hükmündeki evrak vesenetleri veya sair malları zimmetine geçiren veya mal edinen memura beşseneden on seneye kadar ağır hapis cezası verilir ve hâsıl olan zarar kendisineödettirilir.

Zararhafif ise ceza bir sene ağır nasipten başlar.

Eğervâki olan zarar muhakeme edilmezden evvel fail tarafından tamamiyle ödenmişolursa ceza yarısına kadar indirilir ve eğer hüküm verilmezden evvel tamamiyleödenirse cezasının üçte bir miktarı indirilir"

B -Bazı cürümlerden dolayı memurlar ve şerikleri hakkında takip ve muhakemeusulüne dair 15/5/1930 günlü, 1609 sayılı Kanunun 1. maddesinin birinci veüçüncü fıkraları metinleri aşağıya çıkarılmıştır:

Maddel/l/ ve 3 - irtikâptan, rüşvet alıp vermekten ihtilas ve zimmete parageçirmekten, gerek doğrudan doğruya ve gerek memuriyet vazifesini suistimalsuretiyle kaçakçılıktan ve resmen vukubulârı müzayede ve münakaşalara ve alımve satıma fesat karıştırmaktan ve Devlet haricesine ait mahrem evrakı veyaşifreleri ifşa veya ifşaya sebebiyet vermekten ve bu cürümlere iştiraktenmaznun olanlar hakkında Memurin Muhakematı Kanunu cari değildir.

.........................................................................

Vilâyetlerinmillî irade ile mansup olmayan memurlariyle talî memurları hakkında CumhuriyetMüddeiumumisi takibata lüzum görürse maznunu sorguya çekmiyerek hazırlıktahkikatı yapmakla beraber keyfiyeti Valiye bildirir. Vali isterse ayrıcatahkikat da yaparak azamî onbeş gün içinde takibata muvafakatini beyan eder.Muvafakat edemediği takdirde Müddeiumumi o memurun mensup olduğu VekalettenAdliye Vekâleti vasıtasiyle takibat icrasına müsaade edilmesini ister."

3 -Dayanılan Anayasa kuralı;

Anayasanın92. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir:

"Madde92/5 - Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse, heriki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden birkarma komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisinesunulur. Millet Meclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya dahaönce kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul etmekzorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabuledilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metninibenimsemesi için üye tam sayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu haldeaçık oya başvurulur."

IV -İLK İNCELEME:

AnayasaMahkemesi, içtüzüğünün 15. maddesi gereğince 17/2/1975 gününde yaptığıtoplantıda aşağıdaki sorunlar üzerinde durmuştur:

l -İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin yetkili olup olmadığı sorunu:

Birmahkemenin itiraz yoliyle Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için Anayasanındeğişik 151. ve 22/4/1962 günlü, 44 sayılı kanunun 27. maddeleri uyarınca ikikoşulun gerçekleşmesi zorunlu bulunmaktadır. Bunlardan birisi, itiraz yolunabaşvuran mahkemenin elinde yöntemine uygun biçimde açılmış ve elinde bakılmaktaolan bir davanın varlığı ve diğeri ise, iptali istenen kuralı mahkemenin böylebir davada uygulama durumunda bulunmasıdır.

Üyelerinçoğunluğu, itiraz yoluna başvuran Mahkemenin elinde bakılmakta olan bir davanınvarlığında birleşmiş iseler de, gerekçede ayrılmışlardır.

A)Sıfat ve memuriyeti ile kendisine yükletilen cürümün niteliğine göre sanıkhakkında doğrudan doğruya yapılacak kovuşturma için Cumhuriyet Savcılığınca,Sorgu Hakimliğince veya Mahkemece 15/5/1930 günlü, 1609 sayılı Kanunun 1.maddesinin üçüncü fıkrası hükmü gereğince yetkili yerden alınması zorunlu"kovuşturmaya muvafakat" ı belirleyen bir belgenin dava dosyasınıniçinde yer almaması ve bu suretle ortada kanuna uygun biçimde açılmış birdavanın bulunmaması karşısında Mahkemenin elinde Anayasa'nın 151. maddesindekianayasal denetime olanak verecek nitelikte (bakılmakta olan bir davanın)varlığından söz edilemez. Bir başka deyimle böyle durumdaki bir mahkeme, davayısürdürerek sözü geçen kanun hükmünü uygulama durumuna geçemeyeceğinden,Anayasa'nın 151. maddesinde öngörülen (bir davaya bakmakta olan mahkeme olarak dasayılamaz. Bu nedenle, itirazın Mahkemenin yetkisizliği yönünden reddine kararverilmelidir.

Bugerekçeyi İhsan Ecemiş, Ahmet Akar, Halit Zarbun, Ahmet Koçak, Muhittin Gürünve Nihat O. Akçakayalıoğlu ileri sürmüşlerdir.

B)Bu işde itiraz yoluna başvuran Mahkemenin elinde ceza yöntemi yasalarıhükümleri uyarınca bir kamu davası varsa da sıfat ve memuriyeti ile kendisineyükletilen suçun niteliğine göre sanık hakkında doğrudan doğruya yapılacakkovuşturma için yetkili yerden alınması zorunlu "kovuşturmaya muvafakat"ı gösterir bir belgenin dava dosyası içinde yer almaması nedeniyle, bu dava,Ceza Yargılamaları Yasası kurallarına göre görülme koşulundan yoksunbulunmaktadır. Ancak, 1609 sayılı Yasa uyarınca "kovuşturmayamuvafakat" ı gösteren bir belgenin sonradan düzenlenerek verilmesi, kamudavasının niteliğinde bir etki yapmamakla birlikte, bu davanın görülmesini yanidavaya bakılmasını olanak içine sokar.

Ohalde Anayasa'nın 151. maddesi açısından mahkemenin elinde bir davanınbulunduğunu, ancak ilgili yasa uyarınca "'kovuşturmaya muvafakat"belgesi alınmadığından Mahkemenin bu evrede davaya bakamıyacağını kabul etmekgerekir. Bundan dolayı da Mahkemenin elindeki davayı "bakmakta olduğu birdava" olarak nitelemeye olanak yoktur.

Bugerekçeyi ise Kani Vrana, Ziya Önel, Adil Esmer ve Ahmet H. Boyacıoğlubenimsemişlerdir.

Ohalde, bu işte itiraz yoluna başvuran Mahkeme Anayasa Mahkemesine itirazyoliyle başvurmaya yetkili bulunmamaktadır.

MuhittinTaylan, Kemal Berkem, Şahap Arıç, Abdullah Üner ve Lütfi Ömerbaş bu görüşekarşı oyda bulunmuşlardır.

2-Dosyanın eksiği bulunup bulunmadığı sorunu:

Mahkemeninbaşvurması yetkisizliği nedeniyle reddedilmiş bulunduğuna göre, ilk incelemeraporunda 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27. maddesi uyarınca saptanandiğer eksiklikler üzerinde durulmasına artık yer kalmamıştır.

V-SONUÇ:

1-İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin elinde bakılmakta olan bir davabulunmadığından itirazın yetki yönünden reddine, Muhittin Taylan, Kemal Berkem,Şahap Arıç, Abdullah Üner ve Lütfi Ömerbaş'ın karşı oyları ile ve oyçokluğuile;

2-Kararın niteliğine göre 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27. maddesine görediğer eksiklikler üzerinde durulmasına yer olmadığına oybirliğiyle;

17/2/1975gününde karar verildi.

KARŞIOYYAZISI

Suçunniteliği bakımından 1609 sayılı Yasa gereğince kovuşturma yapılması içinValiden alınmaksızın dava açılmış olması bu davanın geçersiz sayılmasını ya daizin yazısı bulunduğu halde Anayasa Mahkemesine gönderilmemiş bulunmasıdosyanın geri çevrilmesini gerektirmez. İzin alınmadan dava açılmış bulanmasıdurumunda duruşmaya ara verilir. Bu evrede izin alınırsa yargılamaya kaldığıyerden başlayarak sürdürülür. A halde ortada geçerli bir davanın varlığınıkabul etmek ve işin esasının incelenmesine geçmek gerekir. Çoğunluğun tersineolan görüşüne bu nedenlerle karşıyım.

Başkan

Muhittin Taylan

KARŞIOYYAZISI

KararGünü: 17/2/1975

SayınAbdullah Üner'in karşıoy yazısındaki görüşe katılıyorum.

Üye

Şahap Arıç

KARŞIOYYAZISI

TercanBelediye Muhasibi olan sanık hakkında zimmetine para geçirmekten dolayıCumhuriyet Savcılığınca 1609 sayılı Kanuna göre Kamu davası açılarak dosyaErzincan Ağır Ceza Mahkemesine verilmiş, Ağır Ceza Mahkemesince de bu davadauygulanacak olan 1803 sayılı Af Kanununun 2. maddesinin (B) bendinin biçimyönünden Anayasa'ya aykırı olduğundan bahisle Anayasa Mahkemesinebaşvurulmasına karar verilmiştir.

Hernekadar dosyada 1609 sayılı Kanuna göre Valinin kovuşturmaya muvafakat ettiğinedair belgeye rastlanmamakta ise de: Bu belge'nin dosyada mevcut olmaması,Cumhuriyet Savcılığınca usulüne göre soruşturma yapılarak açılmış olan kamudavasını hükümsüz ve geçersiz kılmayıp ancak ceza Muhakemeleri Usulü Kanununundeğişik 253. maddesine göre muhakemesinin durmasını gerektirmektedir. Duruşmasafhasında da bu muvafakat alındığı taktirde Muhakeme olduğu noktadan yürümeyedevam edecektir ve bundan önce yapılmış olan bütün adli işlemlerin kanunengeçerli olduğu da şüphesizdir. Anayasa Mahkemesinin 14/11/1967 günlü. Esas;1967/14, Karar: 1967/36 sayılı kararı da (Anayasa Mahkemesi Kararlar Dergisi,Sayı: 5 sayfa 201-202) bu görüşü benimsemiş bulunmaktadır.

Bunedenle, ortada usulen açılmış ve mahkemenin elinde bakmakta olduğu dava mevcutolduğundan Mahkemenin itiraz yetkisinin kabulü zorunludur. Bu itibarla itirazınesasının incelenmesi gerekir. Mahkemenin yetkisizliği bakımından itirazınreddine dair verilen karara karşıyım.

Üye

Abdullah Üner

KARŞIOYYAZISI

SayınAbdullah Üner'in karşıoy yazısındaki düşüncelerine katılıyorum.

Üye

Kemal Berkem

KARŞIOYYAZISI

Zimmetinepara geçirmekten sanık Belediye Muhasebecisi hakkında Ağır Ceza Mahkemesindegörülmekte olan davaya ilişkin dosyada 1609 sayılı Kanun hükmü uyarınca Valininkovuşturmayı uygun gördüğünü belirten belgenin bulunmadığı anlaşılmakta ise de,bu belgenin yokluğu, Cumhuriyet Savcılığınca açılmış olan kamu davasınınvarlığına etkili olamaz. Mahkemece aksine bir karar verilmedikçe dava,Mahkemenin elinde bulunma ve görülmekte olma niteliğini sürdürür. Bu nedenlerleMahkemenin, Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkili olduğunun kabul edilmesi veişin esas yönünden incelenmesi gerekir.

Üye

Lûtfi Ömerbaş

Full & Egal Universal Law Academy