ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1975/143
Karar Sayısı : 1975/161
Karar Tarihi:10/6/1975
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME : SakaryaAğır Ceza Mahkemesi.
İTİRAZIN KONUSU : 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı “Cumhuriyetin50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında Kanun”un 2. maddesinin(B) bendinin biçim yönünden Anayasaya aykırı olduğundan iptali istenmiştir.
I- OLAY :
Görülmekte olan kamu davasında sanık hakkında uygulanacak TürkCeza Kanununun 210. maddesinin yer aldığı 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B)bendinin Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası ile saptanan yöntemlereuyulmadan yasalaştırıldığı, sanık ve C.Savcılığınca ileri sürülmüş, bu savlarMahkemece ciddi görülerek iptali için Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962günlü, 44 sayılı Yasanın 27. maddeleri uyarınca itiraz yoluyla AnayasaMahkemesine başvurulmasına karar verilmiştir.
II-İTİRAZIN GEREKÇESİ :
İtirazın gerekçesi özetle şöyledir:
1803 sayılı Af Kanununun 2. maddesinin (B) bendinin, Anayasanın92. maddesinin beşinci fıkrasında öngörülen yöntemlere uyulmadan yasalaştırıldığıyolundaki sanık ve C.Savcısının savları Mahkemece ciddi görüldüğünden, dosyanınAnayasa Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.
III- YASA METİNLERİ :
1- İtiraz konusu Yasa kuralı:
15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin Anayasayaaykırılığı ileri sürülen (B) bendi şöyledir:
“Madde 2-7.2.1974 tarihine kadar işlenmiş:
A)………….
B) Türk Ceza Kanununun 202, 203, 205, 206, 207, 208, 209, 210, 212,213, 214, 215, 216, 217, 218, 219, 403 ncü maddeleriyle 404 ncü maddesinin 1nci bendinde ve406,407,414/1,415,416/2-3,491,492,493,495,496,497,498,499,500,503 ve 510 ncumaddeleriyle Askeri Ceza Kanununun 131 ve 132 nci maddelerinde gösterilensuçları işleyenler hakkında ilgili maddede öngörülen Devlet zararı öncedenödenmek; tazminat hükümleri ise saklı kalmak şartıyla bu maddenin (A) bendihükmü uygulanır.”
2- Dayanılan Anayasa Kuralı:
Anayasanın 92. maddenin beşinci fıkrası şöyledir:
“Madde 92/5-Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metnibenimsemezse, her iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdakiüyelerden bir karma komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin MilletMeclisine sunulur. Millet Meclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosuncaveya daha önce kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabuletmek zorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ilekabul edilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metninibenimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu haldeaçık oya başvurulur.”
IV. İLK İNCELEME :
Anayasa Mahkemesi, 10.6.1975 gününde toplanmış ve İçtüzüğün 15. maddesiuyarınca gerekli ilk incelemeyi yaparak, Anayasa Mahkemesinin itirazıincelemeye görevli ve yetkili olup olmadığı konusu üzerinde durmuştur.
Anayasa Mahkemesinin 21.1.1975 günlü, 15125 sayılı Resmi Gazetedeyayımlanan 28.11.1974 günlü, Esas:1974/34, Karar: 1974/50 sayılı kararda gerekçeleriylebelirtildiği üzere, suç ve cezaların affı hakkındaki yasama belgelerininAnayasaya uygunluk denetimine bağlı olduğu, itiraz yoluyla gelen bu işebakmanın da aynı nedenlerle Anayasa Mahkemesinin görevi içinde bulunduğuaçıktır.
Bu görüşe Şahap Arıç ve Halit Zarbun katılmamışlardır.
Konunun niteliği gözönünde tutularak işin esası hakkındaincelemenin başka güne bırakılmaksızın sürdürülmesi uygun görülmüştür.
V- ESASIN İNCELENMESİ :
İtirazın esasına ilişkin rapor, Mahkeme kararının gerekçesi,iptali istenen Yasa, dayanılan Anayasa kuralları, bunlarla ilgili gerekçeler veöteki yasama belgeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
1- İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin kararında, itiraz konusu Yasakuralının biçim yönünden Anayasaya uygun olarak yasalaşmadığı ve bu nedenleTürk Ceza Kanununun 210. maddesi açısından iptali gerektiği belirtilmiştir.
15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendindekikural, Türk Ceza Kanununun 414. maddesinin birinci fıkrası ile sınırlı olarakAnayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü, Esas:1974/39, Karar: 1974/51 sayılıkarariyle Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasındaki biçim kurallarına aykırıoluştuğu gerekçesiyle iptal edilmiş ve bu karar 29.1.1975 günlü, 15136 sayılıResmi Gazetede yayımlanmıştır.
Şu halde, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendi için dahaönce gösterilip saptanmış bulunan iptal nedeni burada dahi geçerlidir. Bu neden,yukarıda gün ve sayısı açıklanan ve yayımlandığı Resmi Gazetenin gün ve sayısıgösterilen kararımızda belirtilmiş olduğundan, burada yinelenmesine gerekkalmamıştır.
Muhittin Gürün ve Nihat O.Akçakayalıoğlu bu sonuca değişik gerekçeile katılmışlardır.
2-İptal hükmünün yürürlüğe giriş günü sorunu:
Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrasiyle saptanmışilkeye göre, özel bir durum zorunlu kılmıyorsa, iptal hükmünün yürürlüğegecikmeksizin konulması asıldır. İnceleme konusu olayda da Anayasaya aykırılığıanlaşılmış bir kuralın yürürlüğünü sürdürmesi için bir zorunluluk saptanmamışve bu nedenle de iptal hükmü için ayrı bir yürürlük günü kararlaştırılmasınagerek görülmemiştir.
Şahap Arıç, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner ve NihatO.Akçakayalıoğlu ise karşıoy bu görüşe katılmamışlardır.
VI- SONUÇ :
1- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin itirazkonusu yapılan (B) bendindeki kuralın, Millet Meclisinde Anayasanın 92. maddesininbeşinci fıkrası hükmüne aykırı olarak oylanmış bulunması nedeni ile biçimyönünden ve Türk Ceza Kanununun 210. maddesi açısından iptaline Muhittin Gürünile Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun değişik gerekçeleriyle ve Şahap Arıç, HalitZarbun, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi’nin karşıoylarıyle ve oyçokluğu ile;
3- İşin niteliğine göre Anayasanın değişik 152. maddesinin ikincifıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıcakararlaştırılasına yer olmadığına Şahap Arıç, Halit Zarbun, Ziya Önel, AbdullahÜner ve Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun karşıoylariyle ve oyçokluğu ile;
10.6.1975 gününde karar verildi.
Başkan
Muhittin TAYLAN
Başkanvekili
Kâni VRANA
Üye
Şahap ARIÇ
Karşıoy ekli
Üye
Halit ZARBUN
Üye
Ziya ÖNEL
Karşıoy yazısı ektedir.
Üye
Abdullah ÜNER
Karşıoy yazısı ektedir
Üye
Ahmet KOÇAK
Karşıoy ekli
Üye
Şekip ÇOPUROĞLU
Üye
Muhittin GÜRÜN
Karşıoy eklidir.
Üye
Lütfi ÖMERBAŞ
Üye
Hasan GÜRSEL
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
Karşıoy yazısı ektedir.
Üye
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Nihat O.AKÇAKAYALIOĞLU
Üye
Ahmet H.BOYACIOĞLU
Karşıoy ile
KARŞIOY YAZISI
Anayasa Mahkemesince:
a) İlk inceleme evresinde görev sorunu tartışılarak, itirazınincelenmesinin Anayasa Mahkemesi’nin görevine girdiğine;
b) 1803 sayılı Af Kanununun itiraz konusu maddelerinin biçimyönünden iptaline;
c) İşin niteliğine göre Anayasa’nın değişik 152 nci maddesininikinci fıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıcakararlaştırılmasına yer olmadığına oyçokluğuyla karar verilmiştir. Anayasayauygun görmediğimden kararın bu kısımlarına katılmıyorum.
Bu konudaki karşıoylarım, (21 Ocak 1975 gün ve 15125 sayılı ResmiGazetede yayınlanan Anayasa Mahkemesi’nin 1974/34,1974/50 sayı ve 20.11.1974günlü) kararındaki karşıoy yazımın I,II,III nolu bentlerinde tafsilatlı olarakyazdığım karşıoyların prensipleri itibariyle aynı nitelikte olduğundan,bunların burada tekrarına lüzum görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle Anayasa Mahkemesi’nin bu kararının Anayasayauygun olmadığını bildirdiğim kısımlarına, sözü geçen karşıoy yazımın I,II,IIInolu bentlerinde gösterilen nedenlerle karşıyım.
Üye
Şahap ARIÇ
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlananMahkememizin 28.11.1974 günlü, 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoyyazımda açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun kararına da katılmıyorum.
Üye
Halit ZARBUN
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmış olanAnayasa Mahkemesinin 28.11.1974 gün ve 1974/34 Esas ve 1974/50 sayılı kararındaaçıkladığım nedenlerle çoğunluğun süreye ilişkin görüşlerine katılmıyorum.
Üye
Ziya ÖNEL
KARŞIOY YAZISI
Cumhuriyetin 50 nci Yılı dolayısiyle yayımlanan 1803 sayılı AfKanununun 2. maddesinin (B) bendinin, Millet Meclisinde Anayasanın 92. maddesininbeşinci fıkrasına aykırı biçimde oylanmış olması nedeniyle AnayasaMahkemesince, esası incelenmeksizin ve Türk Ceza Kanununun 210. Maddesiaçısından iptaline karar verilmiştir. Bu itibarla Yasama organının sözü edilenhükmü yeniden düzenlenmek yetkisi mevcut olduğundan Yasama Organına buyetkisini kullanabilme olanağının sağlanması zorunluğu ortaya çıkmaktadır.
Yasama organının bu yetkisini kullanabilmesi için de AnayasaMahkemesi kararının Resmi Gazetede yayımlanmasından itibaren Anayasanın 152.maddesiyle 44 sayılı Kanunun 50. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince iptal kararınınyürürlüğe girmesi hususunda yeterli bir sürenin verilmesi gerekmektedir. Böylebir süre tanınmadığı takdirde Anayasa Mahkemesinin iptal kararı Resmi Gazetedeyayınlandığı tarihte iptal edilen kanun hükmü yürürlükten kalkacak ve busuretle Yasama Organının bu hükmü yeniden düzenlenmesine fırsat ve imkân kalmıyacaktır.
İptal kararının yürürlüğe girmesinde bir süre verilmek için herhalde kamu düzenini tehdit edici yasal bir boşluk meydana gelmesine kanunengerek yoktur. Anayasanın 152. maddesinde böyle bir şart aranmamış ve 44 sayılıKanunun 50. maddesinin üçüncü fıkrasında da yine böyle bir şart istenmemiş,ancak Anayasa Mahkemesinin Anayasa Mahkemesinin gerekli gördüğü hallerde iptalhükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabileceği yazılıbulunmuştur.
Olayda, Anayasanın 152. maddesindeki (gereken hal) kaydinin mevcutolup olmadığı sorununa gelince:
Anayasanın 64. maddesine göre genel ve özel Af ilân etme yetkisiTürkiye Büyük Millet Meclisine ait bulunmaktadır. Türkiye Büyük Millet Meclisi Affınkapsamını ve sınırını da belli etmeye yetkilidir. Anayasa Mahkemesinin görüşüde bu yoldadır. (Anayasa Mahkemesi Kararı: 9.6.1964 gün, E:1964/12, K:1964/47.Anayasa Mahkemesi Kararlar Dergisi, cilt 2, Sh:176).
Kanun koyucu, Anayasanın verdiği bu yetkiye dayanarak veMemleketin sosyal yararlarını da gözönünde tutarak, 1803 sayılı Af Kanunu ilebir bölüm suçları ve cezalarını tamamen affederken bir bölüm suçlarıncezalarının 12 yılını ve diğer bir bölüm suçların cezalarında ise yalnız beşyılını affetmeyi uygun bulmuş ve bu arada Türk Ceza Kanunun 210. maddesindeyazılı memurların istikâpı suçlarını genel değil, özel affa tabi tutmayıöngörmüştür.
İptal kararının yürürlüğe girmesi hususunda süre verilmemesihalinde Anayasa Mahkemesi Kararı Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte Af Kanunununsözü edilen hükmü yürürlükten kalkacak ve memurların irtikâp suçları da Kanunkoyucunun istek ve iradesi hilâfına Kanunun 1. maddesiyle genel Affa uğramışolacaktır.
Yukarıda yazılı nedenlerle, kararın (iptal hükmünün yürürlüğegireceği günün ayrıca kararlaştırmasına yer olmadığına) kısmına karşıyım.
Üye
Abdullah ÜNER
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Esas: 1974/34,Karar: 1974/50 sayılı Anayasa Mahkemesi kararına ilişkin karşıoy yazımın 3numaralı bendinde açıkladığım gerekçe ile, çoğunluğun bu kararının aynı konuylailgili kısmına katılmıyorum.
Üye
AhmetKOÇAK
KARŞIOY YAZISI
Yukarıki kararda (1975/143-161), kanun teklif ve tasarılarınınCumhuriyet Senatosundaki görüşmeleri sonucunda, Millet Meclisince kabul edilmişbulunan madde metinlerinin değiştirilmesi ve Millet Meclisince de budeğişikliklerin benimsenmemesi nedeniyle sorunun, Anayasa’nın 92. maddesininbeşinci fıkrası gereğince Karma Komisyona gitmesi halinde; benimsenmeyenmaddelere ilişkin olarak Cumhuriyet Senatosunca, Karma Komisyonca ve MilletMeclisince düzenlenen metinlerinin tümünün üç ayrı liste halinde ve herlistenin toptan Millet Meclisinde oylanmaları gerektiği öne sürülerek, 1803sayılı Af Kanunu hakkında bu yolda işlem yapılmıyarak maddelerin ayrı ayrı oyasunulmuş olmaları, Anayasaya aykırılık nedeni sayılmış ve iptal kararı bugerekçeye dayandırılmıştır.
Bu görüş, Anayasa’nın, hem 92. maddesine, hem de temel ilkelerineaykırı bulunmaktadır.
İptal kararının dayandırılması gereken düşünceler ise 2.7.1974 ve28.11.1974 günlü ve (1974/19-1974/31), (1974/39-1974/51) sayılı AnayasaMahkemesi kararlarına ilişkin karşıoy yazılarımda genişliğine belirtilmişolduğundan tekrarı gereksiz bulunmuştur. ( Resmi Gazete: günler: 12.7.1974,29.1.1975 sayı :14943,S.9-12,15133-S.19-20)
Söz konusu karşıoy yazılarımda açıklanan nedenlerle bu kararıngerekçesine katılmıyorum.
Üye
Muhittin GÜRÜN
KARŞIOY YAZISI
29.1.1975 günlü 15133 sayılı Resmi Gazetede yayımlananMahkememizin 28.11.1974 gün ve 1974/39-51 sayılı kararına ilişkin karşıoyyazımın 2 numaralı bendinde açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun iptalhakkındaki görüşlerine karşıyım.
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
KARŞIOY YAZISI
T.C.Anayasası’nın92. madde 5. fıkra hükmünün işletilişinde “oylanacak metin” ve “oylamausulü”için, 14943 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2.7.1974 gün ve 19/31 sayılıMahkememiz kararına bağlı Karşıoy yazımda açıkladığım;
ResmiGazete’nin 21.Ocak.1975 günlü 15125 sayısında yayımlanmış 28.11.1974 günlüMahkememiz kararına ek karşıoy yazımda, iptâl hükmü yürürlüğünün bir ileritarihe bırakılması zorunluğu olarak işaretlediğim,
görüşve düşüncelerimle, Anayasal denetime konu yapılan kural’ın iptâli gerekçesineve iptâl hükmünün yürürlüğü için ayrı bir gün kararlaştırılmayışına karşıyım.
Üye
Nihat O. AKÇAKAYALIOĞLU