ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1974/14
Karar Sayısı : 1975/170
Karar Günü : 24.6.1975
İSTEMDE BULUNAN :İzmir Devlet GüvenlikMahkemesi
İSTEMİN KONUSU :26.6.1973 günlü, 1773 sayılı“Devlet Güvenlik Mahkemeleri Kuruluş ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun”un, 9.maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi, Anayasanın 32. ve 136/1. ve son,maddelerine aykırı görüldüğünden, iptali istenilmiştir.
I- OLAY:
İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesinde, sanığın Türk Ceza Kanununun142/1 ve 312. maddeleri ile cezalandırılması için açılan kamu davasınınduruşmasında, sanık avukatları, 1773 sayılı Kanunun 9. maddesinin A. B/1 ve 3,C bentlerinin ve Anayasanın 136. maddesinin Anayasaya aykırı olduğunu ilerisürmüşler, Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı isteklerin tümününreddini önermiş, Mahkeme 9 ncu maddenin (A) ve (B) bentlerine ve (B) bendininüçüncü fıkrasına ve Anayasanın 136. maddesine yönelen itirazın reddine kararvermiş, 9. maddenin (B) işaretli bendinin (1) sayılı fıkrasının ise Anayasanın32. ve 132/1. ve son maddelerine aykırı olduğu kanısına vararak davayıertelemiş ve Anayasaya aykırılık konusunda bir karar verilmek üzere AnayasayaMahkemesine başvurmuştur.
II- MAHKEMECE İLERİ SÜRÜLEN İPTAL GEREKÇELERİ:
Bu gerekçeler özetle şöyledir:
Bir mahkemenin görevinin kanunla düzenlenmesi, görevin duraksamayayer vermeyecek biçimde açık ve seçik olarak kanunda belirtilmiş olmasıdemektir. Ancak bu takdirde suç işleyen kişi, hangi suçu işlerse hangimahkemede yargılanacağını, yani kanunen bağlı olduğu mahkemeyi bilebilir. Oysa,1773 sayılı kanunun 9. maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi, “Devlet Güvenliğiniilgilendirdikleri takdirde” sözcükleriyle görevin tayini, objektif ölçülerkoymaksızın yargı organlarının sübjektif görüş ve yorumlarına bırakmış veböylece kişinin kanunen bağlı olduğu mahkemeyi önceden bilmesi olanağınıyaratmayarak, Anayasanın 32., 136/1. ve son maddelerine aykırı düşmüştür.
III- YASA METİNLERİ:
1- Anayasaya aykırılığı ileri sürülen kanun kuralı:
26.6.1973 günlü, 1773 sayılı “Devlet Güvenlik MahkemelerininKuruluş ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun”un Anayasaya aykırılığı ilerisürülen 9 ncu maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi, 11.Temmuz.1973 günlü,14591 sayılı Resmî Gazetedeki metne göre şöyledir:
“Madde 9- Devlet Güvenlik Mahkemelerinin görevine giren suçlarşunlardır:
A) ………………
B) Devletin ülkesi ve milletiyle bütünlüğü, hür demokratik düzenve nitelikleri Anayasa’da belirtilen Cumhuriyet aleyhine işledikleri vedoğrudan doğruya Devlet güvenliğini ilgilendirdikleri takdirde aşağıda yazılısuçlar;
1. Türk Ceza Kanununun 142, 143, 144, 145, 158, 159 ve 162 ncimaddelerinde ve 163 ncü maddesinin dört, beş ve altıncı fıkralarında ve 164,165, 166, 174, 179, 180, 188 nci maddelerinde, 191 nci maddenin ikincifıkrasında, 193 ncü maddenin ikinci fıkrasında ve 201, 234, 235, 236, 241, 242,254, 255, 256, 257, 258, 264, 271, 296 ncı maddelerinde; 376 ilâ 382 ncimaddelerinde; 384 ilâ 388 nci maddelerinde; 390 ilâ 394 ncü maddelerinde; 401ve 403 ncü maddelerinde; 448 ilâ 452 nci maddelerinde; 464 ncü maddesinde; 495ilâ 500 ncü maddelerinde; 512 ve 517 nci maddelerinde yazılı suçlar;
2. Devlete ait posta, telgraf, telefon, radyo, telsiz vetelevizyon gibi bilcümle haberleşme araç, gereç, tesis ve tellerine karşıişlenen hırsızlık suçları;
3. 10.2.1963 tarih ve 171 sayılı Toplantı ve Gösteri YürüyüşüHürriyeti Hakkında Kanunda, 15.7.1963 gün ve 275 sayılı Toplu İş Sözleşmesi,Grev ve Lokavt Kanununda ve 22.11.1972 gün ve 1630 sayılı Dernekler Kanunundayazılı suçlarla, 10.7.1953 tarih ve 6136 sayılı Ateşi Silâhlar ve Bıçaklarhakkındaki kanunun değişik 12 nci maddesinde yazılı suçlar,
C) ……………
……………….
2- Dayanılan Anayasa Kuralları:
Anayasaya aykırılık iddiasını desteklemek üzere ileri sürülenAnayasa kuralları, aşağıda yazılı olduğu gibidir.
“Değişik Madde 32- Hiç kimse, kanunen tâbi olduğu mahkemeden başkabir merci önüne çıkarılamaz.
Bir kimseyi kanunen tâbi olduğu mahkemeden başka bir merci önüneçıkarma sonucunu doğuran yargı yetkisine sahip olağanüstü merciler kurulamaz”
“Değişik Madde 136/1 ve son- Mahkemelerin kuruluşu, görev veyetkileri işleyişi ve yargılama usulleri kanunla düzenlenir.
………………………
Devlet Güvenlik Mahkemelerinin kuruluş ve işleyişi, görev veyetkileri ve yargılama usulleri ile ilgili diğer hükümler kanunda gösterilir.”
IV- İLK İNCELEME:
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15 nci maddesi uyarınca, 17.2.1975 günündeMuhittin Taylan, Kâni Vrana, Kemal Berkem, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, AhmetAkar, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Muhittin Gürün,Lütfi Ömerbaş, Adil Esmer, Nihat O.Akçakayalıoğlu ve Ahmet H. Boyacıoğlu’nunkatılmalarıyla yapılan ilk inceleme toplantısında:
Dosyanın eksiği bulunmadığı anlaşıldığından, işin esasının26.6.1973 günlü 1773 sayılı Kanunun 9. maddesinin (B) bendinin (1) sayılıfıkrasının Türk Ceza Kanununun 142. maddesinin (1) sayılı fıkrası ile sınırlıolarak incelenmesine, 17.12.1975 gününde oybirliği ile karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ:
Esasa ilişkin rapor, itiraz yoluna başvuran Mahkemenin kararı veekleri, Anayasaya aykırılığı ileri sürülen kural, Anayasanın konuyuilgilendiren maddeleri ve bunlara ilişkin belgeler ile, Anayasa Mahkemesinin6.5.1975 gün, Esas: 1974/35, Karar: 1975/126 sayılı kararı okundu, gereğigörüşülüp düşünüldü:
20.6.1973 günlü, 1773 sayılı “Devlet Güvenlik MahkemelerininKuruluş ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun”un başka bir işte itiraz konusuyapılmış bulunan 1. ve 6. maddeleri Anayasa Mahkemesince Anayasaya uygunlukdenetiminden geçirilerek iptal edilmiş ve bu maddelerin iptalleri sonucu olarakartık uygulama yeri kalmayan öteki maddelerinin de iptallerine ve iptalhükmünün kararın Resmî Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yıl sonrayürürlüğe girmesi, 6.5.1975 gününde, Esas: 1974/35, Karar: 1975/126 sayıylakarar verilmiştir.
Bu iptal kararı, itiraz konusu kuralı da kapsamaktadır.
İtiraz konusu kuralı içeren 9. maddenin tümü, başka bir davadaiptal edilmiş olduğuna göre, bu dosyada esasın incelenmemesi, konunun yenidenkarara bağlanmaması gerekir.
Öteyandan, iptal kararının yürürlüğe girmesi ertelendiği için,itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta olduğu kamu davasında, Anayasayaaykırı kuralı uygulamak durumunda bırakılmaması düşüncesiyle ve Anayasanın152/4. maddesine göre olayla sınırlı, yalnız tarafları bağlayıcı ve hemenyürürlüğe girecek biçimde karar verilmek üzere, bu dosyadaki işin esasının yenidenincelenmesi de önerilemez. Çünkü, Anayasanın değişik 152 nci maddesinin ikincifıkrasıyla, iptal kararının yürürlüğe girmesini geciktirmek yetkisi AnayasaMahkemesine tanınmıştır. Bu yetki tanınırken, bir takım olaylarda, Anayasayaaykırı kuralın hemen yürürlükten kalkmasından doğacak sakıncanın, bir süreyürürlükte kalmasından doğacak sakıncadan daha büyük olabileceği gözönündetutulmuş, daha öz sakıncalı durum seçilmiştir.
1974/35 esas sayılı işte de Anayasa Mahkemesi, 1773 sayılı Kanunun9. maddesinin hemen yürürlükten kaldırmadaki sakıncanın, kararınyayımlanmasından başlayarak bir sene yürürlükte bırakılmasından doğacaksakıncadan daha büyük olacağı görüşünü benimsemiştir. Böyle bir iptal kararıvarken, esasın incelenmesi sürdürülerek olayla sınırlı ve yalnız taraflarıbağlayıcı da olsa, ikinci kez iptale, ya da tersine, kuralın ne şekil ve ne deesas yönünden Anayasaya aykırı olmadığına karar verilmesi, çelişkili durumlaryaratabilir.
VI- SONUÇ:
26.6.1973 günlü, 1773 sayılı “Devlet Güvenlik Mahkemeleri Kuruluşve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun”un başka bir işte itiraz konusu yapılmışbulunan 1. ve 6. maddeleri, Anayasa Mahkemesince Anayasaya uygunlukdenetiminden geçirilerek iptallerine ve bu maddelerin iptallere sonucu olarakartık uygulama yeri kalmayan bu kanunun öteki maddelerinin de iptallerine6.5.1975 gününde, Esas: 1974/35, Karar: 1975/126 sayılı karar verilmişbulunduğundan, iptal hükmü kapsamı içinde kaldığı saptanan aynı konu hakkındayeniden karar verilmesine yer olmadığına, 24.6.1975 gününde oybirliğiyle kararverildi.
Başkan
Muhittin TAYLAN
Başkanvekili
Kâni VRANA
Üye
İhsan ECEMİŞ
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Halit ZARBUN
Üye
Ziya ÖNEL
Üye
Abdullah ÜNER
Üye
Ahmet KOÇAK
Üye
Şekip ÇOPUROĞLU
Üye
Muhittin GÜRÜN
Üye
Lütfi ÖMERBAŞ
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
Üye
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Adil ESMER
Üye
Nihat O. AKÇAKAYALIOĞLU