ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1975/150
Karar Sayısı : 1975/166
Karar Günü : 24.6.1975
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME:I. Ordu nezdindeki 2numaralı Sıkıyönetim Askerî Mahkemesi.
İTİRAZIN KONUSU:15.5.1974 günlü, 1803 sayılı“Cumhuriyetin 50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı HakkındaKanun”un 2. maddesinin (A) bendinin Türk Ceza Kanununun 171. maddesiylesınırlı olarak iptali istemidir.
I. OLAY:
Türk Ceza Kanununun, sanıklar hakkında uygulanacak 171. maddesininyer aldığı 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (A) bendinin Anayasanın 92.maddesinin beşinci fıkrası ile saptanan yöntemlere uyulmadan yasalaştığı AskerîSavcılıkça ileri sürülmüş, bu sav Mahkemece de ciddî görülerek, iptali için,Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü 44 sayılı Yasanın 27. maddelerigereğince Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar vermiştir.
II. İTİRAZIN GEREKÇESİ:
İtirazın gerekçesi özetle şöyledir:
1803 sayılı Af Yasasının 2. maddesinin (A) bendinin, Anayasanın92. maddesinin beşinci fıkrasındaki biçim kuralına aykırı olarak yasalaştığıileri sürülmüştür.
III- YASA METİNLERİ:
1- İtiraz konusu Yasa kuralı:
15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin, itiraz konusu(A) bendi şöyledir:
“Madde 2- 7.2.1974 tarihine kadar işlenmiş:
A) Türk Ceza Kanununun 127, 128, 129, 131, 132, 133. ncümaddelerinde, 135 nci maddesinin ikinci bendinde. 136, 137, 138, 139 ncumaddelerinde. 146 ncı maddesinin üçüncü fıkrasında, 148 nci maddesinde, 149 ncumaddesinin üçüncü fıkrasında, 150, 152, 156, 157, 158, 171, 172 ve 384 ncümaddeleriyle Askerî Ceza Kanununun 55, 56 ve 59 ncu maddelerinde yazılısuçlardan dolayı 5 yıl veya daha az bir süre ile mahkûm olanların cezaları,fer’i ve mütemmim cezaları ile ceza mahkûmiyetlerinin sonuçlarını da kapsamak üzereaffedilmiştir.
Yukarıda yazılı suçlardan dolayı beş yıldan fazla süre ile mahkûmedilenlerin hürriyeti bağlayıcı cezalarının beş yılı ve para cezalarının tamamıaffedilmiştir.
2- Dayanılan Anayasa kuralı:
Mahkemenin Anayasaya aykırılık gerekçesinde dayanak tutulanAnayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir:
“Madde 92/5- Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metnibenimsemezse, her iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdakiüyelerden bir karma komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin MilletMeclisine sunulur. Millet Meclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosuncada veya daha önce kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibikabul etmek zorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğuile kabul edilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilkmetnini benimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Buhalde açık oya başvurulur.”
IV- İLK İNCELEME:
Anayasa Mahkemesi, İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca toplanarakitirazı incelemeye görevli ve yetkili olup olmadığı sorunu üzerinde durmuştur.
Anayasa Mahkemesinin itirazı incelemeye görevli ve yetkili olupolmadığı sorunu:
Suç ve cezaların affı hakkındaki yasama belgelerinin Anayasayauygunluk denetimine bağlı olup olmıyacağı sorunu üzerinde durulmuş ve budenetimin Anayasa Mahkemesince yapılmasına anayasal açıdan olanak bulunduğusonucuna varılmıştır. Konu hakkında ayrıntılı gerekçeler, Anayasa Mahkemesinin28.11.1974 günlü, Esas: 1974/34, Karar: 1974/50 sayılı kararında tümüyleaçıklanmış bulunduğundan (Resmî Gazete; gün: 21.1.1975, sayı: 15125), bunlarınburada yinelenmesine gerek kalmamıştır.
Şu duruma göre, bu işe bakmanın Anayasa Mahkemesinin görevi içinde bulunduğu açıktır.
Halit Zarbun bu görüşe katılmamıştır.
Yukarıda açıklanan sorunun incelenmesi sonunda:
1- İtirazın incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkisiiçinde bulunduğuna Halit Zarbun’un karşıoyu ile ve oyçokluğu ile;
2- Dosyanın eksiği bulunmadığından işin esasının incelenmesine vekonunun niteliği gözönünde tutularak işin esası hakkındaki incelemenin başkagüne bırakılmaksızın sürdürülmesine oybirliğiyle;
karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ:
İtirazın esasına ilişkin rapor, Mahkeme kararının gerekçesi,iptali istenen yasa ve dayanılan Anayasa kuralları, bunlarla ilgili gerekçelerve diğer yasama belgeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
1- İtiraz eden Mahkemenin kararında, uygulanacak yasa kuralının biçimyönünden Anayasaya aykırı olarak yasalaştırıldığı ve bu nedenle iptaligerektiği belirtilmiştir.
15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (A) bendindekikural Türk Ceza Kanununun 127. ve Askerî Ceza Kanununun 56. maddelerinin olaylailgili hükümleri ile sınırlı olarak Anayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü,Esas: 1974/34, Karar: 1974/50 sayılı kararı ile Anayasanın 92. maddesininbeşinci fıkrasındaki biçim kurallarına aykırı oluştuğu gerekçesiyle iptaledilmiş ve bu karar 21.1.1975 günlü, 15125 sayılı Resmî Gazetedeyayımlanmıştır.
Şu halde, 1803 sayılı yasanın 2. maddesinin (A) bendi için dahaönce saptanmış bulunan iptal nedeni, burada dahi geçerlidir. Bu neden, yukarıdagün ve sayısı açıklanan ve yayımlandığı Resmî Gazetenin gün ve sayısı gösterilenAnayasa Mahkemesi kararında bütün açıklık ve ayrıntıları ile belirtilmişolduğundan, burada yinelenmesine gerek görülmemiştir.
Muhittin Gürün ve Nihat O. Akçakayalıoğlu bu görüşe değişikgerekçeler ile katılmışlardır.
2- İptal hükmünün yürürlüğe giriş günü:
Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrası ile saptanmışilkeye göre özel bir durum zorunlu kılmıyorsa, iptal hükmünün yürürlüğegecikmeksizin konulması asıldır. İnceleme konusu olayda da Anayasaya aykırılığıanlaşılmış bir kuralın yürürlüğünü sürdürmesi için bir zorunluluk saptanmamışve bu nedenle de iptal hükmü için ayrı bir yürürlük günü kararlaştırılmasınagerek görülmemiştir.
İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner ve Nihat O.Akçakayalıoğlu bu görüşe katılmamışlardır.
VI- SONUÇ:
1- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin itirazkonusu yapılan (A) bendindeki kuralın, Millet Meclisinde Anayasanın 92.maddesinin beşinci fıkrası hükmüne aykırı olarak oylanmış bulunması nedeniylebiçim yönünden ve Türk Ceza Kanununun 171. maddesi açısından iptaline MuhittinGürün ve Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun değişik gerekçeleri ve İhsan Ecemiş, HalitZarbun, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi’nin karşıoylariyle ve oyçokluğu ile;
2- İşin niteliğine göre Anayasanın değişik 152. maddesinin ikincifıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıcakararlaştırılmasına yer olmadığına, İhsan Ecemiş, Halet Zarbun, Ziya Önel,Abdullah Üner ve Nihat O. Akçakayalıoğlu’nun karşıoylarıyla ve oyçokluğu ile;
24.6.1975 gününde karar verildi.
Başkan
Muhittin TAYLAN
Başkanvekili
Kâni VRANA
Üye
İhsan ECEMİŞ
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Halit ZARBUN
Üye
Ziya ÖNEL
Üye
Abdullah ÜNER
Üye
Ahmet KOÇAK
Üye
Şekip ÇOPUROĞLU
Üye
Muhittin GÜRÜN
Üye
Lûtfi ÖMERBAŞ
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
Üye
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Adil ESMER
Üye
Nihat O. AKÇAKAYALIOĞLU
KARŞIOY YAZISI
12.7.1974 günlü ve 14943 sayılı Resmî Gazetede yayımlananMahkememizin 2.7.1974 gün ve 1974/19-31 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımdaaçıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun bu kararındaki görüşlerine de karşıyım.
Üye
İhsan ECEMİŞ
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete’de yayımlananMahkememizin 28.11.1974 günlü, 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoyyazımda açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun bu kararına da katılmıyorum.
Üye
Halit ZARBUN
KARŞIOY YAZISI
21.1.975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış olanAnayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü ve 1974/34 Esas ve 1974/50 sayılıkararında açıkladığım nedenlerle çoğunluğun süreye ilişkin görüşlerinekatılmıyorum.
Üye
Ziya ÖNEL
KARŞIOY YAZISI
Cumhuriyetin 50 nci Yılı dolayısiyle yayımlanan 1803 sayılı AfKanununun 2. maddesinin (A) bendinin, Millet Meclisinde Anayasanın 92.maddesinin beşinci fıkrasına aykırı biçimde oylanmış olması nedeniyle AnayasaMahkemesince, esası incelenmeksizin ve Türk Ceza Kanununun 171. maddesi açısındaniptaline karar verilmiştir. Bu itibarla yasama organının sözü edilen hükmüyeniden düzenlemek yetkisi mevcuttur. Böyle olunca, yasama organına buyetkisini kullanabilme olanağının sağlanması zorunluğu ortaya çıkmaktadır.
Yasama organının bu yetkisini kullanabilmesi için de AnayasaMahkemesi kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından itibaren, Anayasanın 152.maddesiyle 44 sayılı Kanununun 50. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince, iptalkararının yürürlüğe girmesi hususunda yeterli bir sürenin verilmesi gerekmektedir.Böyle bir süre verilmediği takdirde Anayasa Mahkemesinin iptal kararı ResmîGazetede yayımlandığı tarihte iptal edilen kanun hükmü yürürlükten kalkacak vebu suretle yasama organının bu hükmü yeniden düzenlenmesine fırsat ve imkânkalmayacaktır.
İptal kararının yürürlüğe girmesinde bir süre verilmek için herhalde kamu düzenini tehdit edici yasal bir boşluk meydana gelmesine kanunengerek yoktur. Anayasanın 152. maddesinde böyle bir şart aranmamış ve 44 sayılıKanunun 50. maddesinin üçüncü fıkrasında da yine böyle şart istenmemiş, ancakAnayasa Mahkemesinin gerekli gördüğü hallerde iptal hükmünün yürürlüğe gireceğitarihi ayrıca kararlaştırabileceği yazılı bulunmuştur.
Olayda, Anayasanın 152. maddesindeki (gereken hal) kaydının mevcutolup olmadığı sorununa gelince:
Anayasanın 64. maddesine göre genel ve özel af ilân etme yetkisiTürkiye Büyük Millet Meclisine ait bulunmaktadır. Türkiye Büyük Millet Meclisiaffın kapsamını ve sınırını da belli etmeğe yetkilidir. Anayasa Mahkemesiningörüşü de bu yoldadır. (Anayasa Mahkemesi kararı, 9.6.1964 gün ve Esas:1964/12, Karar: 1964/47, Anayasa Mahkemesi Kararlar Dergisi, Cilt 2, Sh. 176).
Kanun koyucu, Anayasanın verdiği bu yetkiye dayanarak vememleketin sosyal yararlarını da gözönünde tutarak, 1803 sayılı Af Kanunu ilebir bölüm suçları ve cezalarını tamamen affederken bir bölüm suçlarıncezalarının 12 yılını ve diğer bir bölüm suçların cezalarından ise yalnız beşyılı affetmeği uygun bulmuş ve bu arada Türk Ceza Kanununun 171. maddesindeyazılı Anayasayı cebren ortadan kaldırmak ve Türkiye Büyük Millet Meclisinicebren ıskata teşebbüs etmek suçlarının tamamen değil, cezasından yalnız beşyıl indirilmesini öngörmüştür.
İptal kararının yürürlüğe girmesi konusunda süre verilmemesihalinde Anayasa Mahkemesi kararı Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte AfKanununun sözü edilen hükmü yürürlükten kalkacak ve bu suçları işleyenler dekanun koyucunun istek ve iradesi hilafına 12 yıllık aftan yararlanmışolacaklardır.
Yukarıda yazılı nedenlerle kararın (iptal hükmünün yürürlüğegireceği günün ayrıca kararlaştırılmasına yer olmadığına) ilişkin kısmınakarşıyım.
Üye
Abdullah ÜNER
KARŞIOY YAZISI
21.1.975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Esas1974/34, Karar: 1974/50 sayılı Anayasa Mahkemesi kararına ilişkin karşıoyyazımın 3 numaralı bendinde açıkladığım gerekçe ile, çoğunluğun bu kararınınaynı konu ile ilgili kısmına katılmıyorum.
Üye
Ahmet KOÇAK
KARŞIOY YAZISI
Yukarıdaki kararda (1975/150-166), kanun teklif ve tasarılarınınCumhuriyet Senatosundaki görüşülmeleri sonucunda, Millet Meclisince kabuledilmiş bulunan madde metinlerinin değiştirilmesi ve Millet Meclisince de budeğişikliklerin benimsenmemesi nedeniyle sorunun, Anayasanın 92. maddesininbeşinci fıkrası gereğince Karma Komisyona gitmesi halinde, benimsenmeyenmaddelere ilişkin olarak Cumhuriyet Senatosunca, Karma Komisyonca ve MilletMeclisince düzenlenen metinlerin tümünün üç ayrı liste halinde ve her listenintoptan Millet Meclisince oylanmaları gerektiği öne sürülerek, 1803 sayılı AfKanunu hakkında bu yolda işlem yapılmıyarak maddelerin ayrı ayrı oya sunulmuşolmaları, Anayasaya aykırılık nedeni sayılmış ve iptal kararı bu gerekçeyedayandırılmıştır.
Bu görüş, Anayasanın hem 92. maddesine, hem de temel ilkelerineaykırı bulunmaktadır.
İptal kararının dayandırılması gereken düşünceler ise 2.7.1974 ve28.11.1974 günlü ve (1974/19-1974/31), (1974/39-1974/51) sayılı AnayasaMahkemesi kararlarına ilişkin karşıoy yazılarımda genişliğine belirtilmişolduğundan tekrarı gereksiz bulunmuştur. (Resmî Gazete- günler: 12.7.1974,29.1.1975; sayılar: 14943: Sb9-12; 15133: S.19-20)
Söz konusu karşıoy yazılarımda açıklanan nedenlerle bu kararıngerekçesine katılmıyorum.
Üye
Muhittin GÜRÜN
KARŞIOY YAZISI
29.1.1975 günlü ve 15133 sayılı Resmî Gazete’de yayımlananMahkememizin 28.11.1974 günlü, 1974/39-51 sayılı kararına ilişkin karşıoyyazımızın 2 numaralı bendinde açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun iptalhakkındaki görüşlerine karşıyım.
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
KARŞIOY YAZISI
T.C. Anayasası 92. madde beşinci fıkra hükmünün işletilişibakımından “oylanacak metin” ve “oylama usulü” için, 14943 sayılı ResmîGazete’de yayımlanan 2.7.1974 gün ve 19/31 sayılı Mahkememiz kararına bağlıkarşıoy yazımda açıkladığım,
Resmî Gazete’nin 21 Ocak 1975 günlü 15125 sayısında yayımlananMahkememizin 28.11.1974 tarihli kararına ek karşıoy yazımda iptal hükmüyürürlüğünün bir ileri tarihe bırakılması zorunluğu olarak işaretlediğim,
Görüş ve düşüncelerimle sayın çoğunluğun iptal dayanağı gerekçeyeve iptal hükmü yürürlüğü için bir ayrı gün kararlaştırılmayışına karşıyım.
Üye
Nihat O. AKÇAKAYALIOĞLU