ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1975/157
Karar Sayısı : 1975/174
Karar Günü : 8.7.1975
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME:İstanbul İkinci Ağır CezaMahkemesi.
İTİRAZIN KONUSU:15.5.1974 günlü, 1803 sayılı“Cumhuriyetin 50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı HakkındaKanun”un 3. maddesi ile 13. maddesinin birinci fıkrasının iptali istemidir.
I. OLAY:
Sanık hakkında uygulanacak 1918 sayılı Kaçakçılığın Men veTakibine Dair Kanun’un değişik ek 2. maddesinin III. bendinin kapsamı içindebulunduğu, 1803 sayılı Yasanın 3. maddesi ile 13. maddesinin birinci fıkrasınınAnayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasiyle saptanan yöntemlere uyulmadanyasalaştırıldığı ve ayrıca eşitlik ilkesine de aykırı olduğu sanık vekillerinceileri sürülmüş, bu sav Mahkemece ciddî görüldüğünden söz konusu hükümleriniptali için Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 27.maddeleri uyarınca Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar verilmiştir.
II. İTİRAZIN GEREKÇESİ:
İtirazın gerekçesi özet olarak şöyledir:
1803 sayılı Af Yasasının 3. maddesi ile 13. maddesinin birincifıkrasının Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasına aykırı olarak oylandığıyolundaki savın ciddî olduğu, ayrıca sözü edilen madde hükümlerinin Anayasanın12. maddesindeki eşitlik ilkesine de aykırı bulunduğu kanısına varıldığındaniptali için Anayasanın değişik 151. maddesi uyarınca Anayasa Mahkemesinebaşvurulmasına karar verilmiştir.
III- YASA METİNLERİ:
Anayasaya aykırılığı öne sürülen 15.5.1974 günlü, 1803 sayılıYasanın 3. ve 13. maddesinin birinci fıkrası hükmü şöyledir:
“Madde 3- 7.2.1974 tarihine kadar işlenmiş:
Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkındaki 1567 sayılı Kanununşümulüne giren 10 000 liraya kadar (onbin lira dahil) kıymet kaçakçılığısuçları veya bu kanuna göre çıkarılan kararname ve tebliğlere aykırı fiillerveya miktarı ne olursa olsun döviz veya Türk Parasının ziyaını intaç etmemişbilumum fiiller veya önceden çıkarılan kararname ve tebliğlere göre suç sayılıpda, sonradan çıkarılan kararname ve tebliğlere göre suç sayılmayan fiiller,istimal ve istihlâk maksadı ile işlenmiş kaçakçılık fiilleri ve ithalle ilgiliolmayan tekel kaçakçılıkları ve kaçakçılıkla ilgili olmayan tekel suçları,Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair 1918 sayılı Kanunda belirtilen CİF kıymeti 20000 lirayı geçmeyen (yirmibin lira dahil) ithal ve FOB değeri 20 000 lirayıgeçmeyen (yirmibin lira dahil) ihraç kaçakçılığı suçları hakkında bu kanunun 1nci maddesi hükmü uygulanır.
Yukarıki fıkra hükümleri dışında kalan Kaçakçılığın Men veTakibine Dair 1918 sayılı Kanun, ek ve tadilleriyle bu kanunlara ilişkintebliğler ve Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkındaki 1567 sayılı Kanunlarile bunların ek ve tadilleri hükümlerini ihlâl eyleyen fiillerle, 1308 sayılıKanunla değişik 6136 sayılı Kanunun 12 nci maddesinin 2 ve 3 ncü; T.C.K. nun264 ncü maddesinin 2 ve 3 ncü fıkralarına giren fiillerden mahkûm olanların hürriyetibağlayıcı cezalarının beş yılı affedilmiştir. Şu kadar ki; bu fıkra hükmündenyararlananlara tayin olunan para cezaları af kapsamı dışında bırakılmıştır.”
“Madde 13/1- Bu kanun hükümleri, bir ceza mahkûmiyeti olmasa vefaile ait bulunmasa dahi kanunen dış ticaret rejimi hakkındaki kararlara görekullanılması, yapılması, taşınması, bulundurulması, satılması ve yurdasokulması suç teşkil eden veya inhisara tabi olan eşyanın müsaderesine engeldeğildir.”
IV- İLK İNCELEME:
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca yapılan ilkinceleme toplantısında:
A- a) Suç ve cezaların affına ilişkin yasa kurallarının Anayasayauygunluk denetimine bağlı olduğu Anayasa Mahkemesinin çeşitli kararlarında vesöz gelimi 21.1.1975 günlü, 15125 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan 28.11.1974günlü, 1974/34-50 sayılı kararında gerekçeleriyle açıklanmış bulunduğundanbunların burada yinelenmesine gerek görülmemiştir.
Bu durumda bu işe bakmanın Anayasa Mahkemesinin görevi içindebulunduğu açıktır.
Halit Zarbun bu görüşe katılmamıştır.
b) Kamu davası 1918 sayılı Kaçakçılığın men ve Takibine DairKanunun değişik ek 2. maddesinin III. bendine göre açılmıştır. Oysa mahkemeniniptalini istediği 1803 sayılı Yasanın 3. maddesi ile 13. maddesinin birincifıkrası kapsamına, sözü geçen yasa kuralından başka daha bir çok kurallargirmektedir ve davanın bu kurallarla bir ilişkisi de bulunmamaktadır. O haldeAnayasanın değişik 151. ve 44 sayılı Yasanın 27. maddeleri uyarınca, itirazyolu ile gelen bu işte esasın, 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 3.maddesinin ikinci fıkrasının davada uygulama yeri olan “yukarıki fıkrahükümleri dışında kalan Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair 1918 sayılı Kanun, ekve tadilleriyle bu kanunlara ilişkin tebliğler” hükmü ve aynı Yasanın 13.maddesinin birinci fıkrasının yine davada uygulama yeri olan “ve yurdasokulması suç teşkil eden … eşyanın müsaderesine engel değildir” kuralı ilesınırlı olarak incelenmesi gerekmektedir.
Nihat O. Akçakayalıoğlu esasın aynı fıkraların tümü yönündenincelenmesini, Abdullah Üner, Lûtfi Ömerbaş ve Ahmet H. Boyacıoğlu yürürlüktenkalkmış kurallar hakkındaki itirazın yetkisizlik nedeniyle reddine kararverilmesi gerektiğini öne sürerek bu görüşe katılmamışlardır.
c) Konunun niteliği gözönüne alınmış ve esas hakkındaki incelemeninbaşka güne bırakılmayarak sürdürülmesi yerinde görülmüştür.
B- Böylece:
1- İşin incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkisiiçinde olduğuna Halit Zarbun’un karşı oyuyla ve oyçokluğu ile;
2- Dosyanın eksiği bulunmadığından işin esasının 15.5.1974 günlü,1803 sayılı Kanunun 3. maddesinin ikinci fıkrasının davada uygulama yeribulunan “yukarıki fıkra hükümleri dışında kalan Kaçakçılığın men v Takibinedaire 1918 sayılı Kanun, ek ve tadilleriyle bu kanunlara ilişkin tebliğler”hükmü ve aynı kanunun 13. maddesinin birinci fıkrasının yine davada uygulamayeri olan “ve yurda sokulması suç teşkil eden …… eşyanın müsaderesine engeldeğildir” kuralı ile sınırlı olarak incelenmesine Nihat O.Akçakayalıoğlu’nunesasın aynı fıkraların tümü yönünden incelenmesi gerektiği yolundakikarşıoyuyla ve Abdullah Üner, Lûtfi Ömerbaş ve Ahmet H.Boyacıoğlu’nun itirazınyürürlükten kalkmış olan bu bölümü hakkında yetkisizlik kararı verilmesigerektiği yolundaki karşıoylariyle ve oyçokluğu ile;
3- Konunun niteliği gözönünde tutularak işin esası hakkındakiincelemenin başka güne bırakılmaksızın sürdürülmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ:
İtirazın esasına ilişkin rapor, iptali istenilen yasa ve dayanılananayasa kuralları, bunlarla ilgili gerekçeler ve öteki yasama belgeleri,Anayasa Mahkemesinin konu ile ilişkisi olan kararları okunduktan sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
1- İtiraz konusu olan 1803 sayılı Yasanın 3. maddesinin ikincifıkrasında yer alan kural, Anayasa Mahkemesinin 5.3.1975 gün, 1975/4-36 sayılıkarariyle iptaline karar verilmek ve bu kararın 3.7.1975 günlü ve 15284 sayılıResmî Gazetede yayımlanmak suretiyle yayın gününde yürürlükten kalkmışbulunmaktadır.
2- Aynı Yasanın 13. maddesinin birinci fıkrasında yer alan “veyurda sokulması suç teşkil eden … eşyanın müsaderesine engel değildir”biçimindeki kural da Anayasa Mahkemesince iptaline karar verilmek ve buna dairolan 3.4.1975 günlü, 1975/6-64 sayılı karar 4.6.1975 günlü, 15255 sayılı ResmîGazetede yayımlanmak suretiyle yayın gününde yürürlükten kalkmıştır.
İtiraz konusu hakkında bu nedenlerle yeniden karar verilmesine yerkalmamıştır.
Abdullah Üner, Lûtfi Ömerbaş ve Ahmet H.Boyacıoğlu bu görüşekatılmamışlardır.
VI- SONUÇ:
1- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 3. maddesinin ikincifıkrasında yer alan “yukarıki fıkra hükümleri dışında kalan Kaçakçılığın men veTakibine Dair 1918 sayılı Kanun, ek ve tadilleriyle bu kanunlara ilişkintebliğler” hükmünün itiraz yoluyla gelen başka bir işte Anayasa MahkemesinceAnayasaya uygunluk denetiminden geçirilerek 1918 sayılı Kanunun 27. ve 33.maddeleri dışında kalan hükümleri yönünden iptallerine 5.3.1975 gününde Esas:1975/4, Karar: 1975/36 sayı ile karar verilmiş bulunduğu anlaşıldığından iptalhükmünün kapsamı içinde kalan aynı konu hakkında yeniden karar verilmesine yerolmadığına,
2- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 13. maddesinin birincifıkrasında bulunan “ve yurda sokulması suç teşkil eden …. eşyanın müsaderesineengel değildir.” biçimindeki kuralın da, itiraz yolu ile gelen başka bir işteAnayasa Mahkemesince Anayasaya aykırılık denetiminden geçirilerek KaçakçılığınMen ve Takibine Dair 1918 sayılı Kanun, ek ve tadilleriyle bu kanunlara ilişkintebliğler açısından 3.4.1975 günlü, Esas: 1975/6, Karar: 1975/64 sayılıkarariyle iptal edilmiş, iptal hükmü yayın gününde yürürlüğe girmiş ve böyleceiptal konusu kural itiraza karar verildiği günde yürürlükten kalkmışbulunduğundan, bu konuda da yeniden karar verilmesine yer olmadığına;
8.7.1975 gününde Abdullah Üner, Lûtfi Ömerbaş ve Ahmet H.Boyacıoğlu’nun karşıoylariyle ve oyçokluğu ile karar verildi.
Başkanvekili
Kâni VRANA
Üye
İhsan ECEMİŞ
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Halit ZARBUN
Üye
Ziya ÖNEL
Üye
Abdullah ÜNER
Üye
Ahmet KOÇAK
Üye
Şekip ÇOPUROĞLU
Üye
Muhittin GÜRÜN
Üye
Lûtfi ÖMERBAŞ
Üye
Hasan GÜRSEL
Üye
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Adil ESMER
Üye
Nihat O. AKÇAKAYALIOĞLU
Üye
Ahmet H. BOYACIOĞLU
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazetede yayımlananMahkememizin 28.11.1974 günlü, 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoyyazımda açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun görevle ilgili görüşlerinekatılmıyorum.
Üye
Halit ZARBUN
KARŞIOY YAZISI
1- İstanbul 2. Ağır Ceza Mahkemesi’nin, 1803 Sayılı Af Kanununun3. maddesiyle 13 ncü maddesinin birinci fıkrasının iptali için AnayasaMahkemesine başvurulmasına ilişkin kararının tarihi 5.6.1975 dir. Bu kararüzerine Mahkeme 17.6.1975 günlü yazı ile Anayasa Mahkemesine başvurmuş veAnayasa Mahkemesi de bu itirazı 8.7.1975 günlü toplantıda görüşüp kararabağlamıştır:
2- Dava konusu olayda uygulama yeri olan Af Kanununun 3.maddesinin ikinci fıkrası, Ağır Ceza Mahkemesinin bu başvurma kararından üç ayönce Anayasa Mahkemesinin 5.6.1975 günlü ve 4/36 sayılı kararıyle iptal edilmişve bu iptal kararı da 3.7.1975 günlü Resmî Gazetede (Anayasa Mahkemesininitirazı incelediği tarihten önce) yayımlanmak suretiyle sözü edilen Kanun hükmüyürürlükten kalkmıştır. Böyle olunca, yerel Mahkemenin, Anayasa Mahkemesinebaşvurma kararı verdiği tarihte sözü edilen iptal kararı Resmî Gazetede henüzyayınlanmamış olmakla beraber Anayasa Mahkemesinin itirazı incelediği tarihteResmi Gazetede yayımlanmış ve bu suretle itiraz konusu 3 ncü maddenin ikincifıkrası inceleme tarihinde yürürlükten kalkmış ve artık bir inceleme konusukalmamıştır.
Kanunun bu hükmüne ilişkin itirazın bu nedenle reddine kararverilmesi gerekir.
3- Af Kanununun itiraz konusu 13 ncü maddesinin birinci fıkrasınagelince:
Kanunun bu hükmü, 1918 Sayılı Kanun, ek ve tadilleri yönündenyerel mahkemenin itiraz yoluna başvurma tarihinden iki aydan fazla bir zamanönce Anayasa Mahkemesinin 3.4.1975 günlü ve 6164 sayılı kararıyle iptal edilmişve yine yerel mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurma kararından önce 4.6.1975günlü Resmi Gazetede yayımlanmış ve böylece 13 ncü maddenin birinci fıkrası butarihte yürürlükten kalkmıştır.
Anayasanın 151 nci ve 44 sayılı Kanunun 27 nci maddelerine göreMahkeme, ancak bakmakta olduğu davada uygulanacak olan ve yürürlükte bulunanbir kanun hükmü hakkında Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Mahkemelerin,yürürlükte olmayan bir kanun hakkında Anayasa Mahkemesine müracaat yetkileriyoktur.
Sözü edilen 13 ncü maddenin birinci fıkrasına ilişkin itirazın daMahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddedilmesi icabeder.
İtirazın, bu nedenlerle ve bu şekilde karara bağlanması gerekeceğidüşüncesiyle çoğunluk kararına karşıyım.
Üye
Abdullah ÜNER
KARŞIOY YAZISI
1- 1803 sayılı Yasanın itiraz konusu 3. maddesindeki kural,Anayasa Mahkemesinin 5.3.1975 günlü kararı ile iptal edilmiş ve Anayasanın 152.maddesinin ikinci fıkrası uyarınca 3.7.1975 gününde yürürlükten kalkmıştır.
Ağır Ceza Mahkemesinin, Anayasa Mahkemesine başvurma kararıverdiği 5.6.1975 gününde 1803 sayılı Kanunun itiraz konusu 3. maddesindekikural, her ne kadar yürürlüğünü sürdürmekte ise de, Anayasa Mahkemesinin konuyuincelediği 8.7.1975 gününde, söz konusu kuralın 3.7.1975 gününde yürürlüktenkalktığı saptanmıştır. Böylece Anayasa Mahkemesinin yürürlükte olmadığınısaptadığı bir kural üzerine (özel durumlar dışında) inceleme yapmasına gerekyoktur. Bu nedenle konusu kalmayan itirazın red edilmesine karar verilmesigerekir.
2- 1803 sayılı Yasanın itiraz konusu 13. maddesinin birincifıkrasındaki kural, Anayasa Mahkemesinin 3.4.1975 günlü kararı ile iptaledilmiş ve Anayasanın 152. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca 4.6.1975 günündeyürürlükten kalkmıştır.
Ağır Ceza Mahkemesinin Anayasa Mahkemesine başvurma kararı verdiği5.6.1975 gününde itiraz konusu kural artık yürürlükte bulunmadığından, AğırCeza Mahkemesinin Anayasa Mahkemesine başvurma yetkisinden söz edilemez. Bufıkraya ilişkin itirazın da, Ağır Ceza Mahkemesinin Anayasa Mahkemesinebaşvurmaya yetkisi olmadığından, reddine karar verilmek gerekir.
Bu nedenlerle kararın yukarda belirtilen konulara ilişkin bölümünekarşıyım.
Üye
Lûtfi ÖMERBAŞ