ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1975/160
Karar Sayısı : 1975/176
Karar Günü : 8.7.1975
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME:Dursunbey Asliye Ceza Mahkemesi.
İTİRAZIN KONUSU:15.5.1974 günlü, 1803 sayılı“Cumhuriyetin 50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı HakkındaKanun”un 2. maddesinin (B) bendinin Türk Ceza Kanununun 416. maddesinin ikincifıkrası yönünden iptali istemidir.
I. OLAY:
Sanığın, eylemine uyan Türk Ceza Kanununun 416. maddesinin ikincifıkrası gereğince, cezalandırılması istemiyle açılan kamu davasının görülmesisırasında. 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendinin Anayasanın 92.maddesinin beşinci fıkrası ile saptanan yöntemlere aykırı olarakyasalaştırıldığı Cumhuriyet Savcılığınca ileri sürülmüş, bu sav Mahkemece deciddî görülerek (B) bendinin Türk Ceza Kanununun 416. maddesinin ikinci fıkrasıyönünden iptali için, Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü 44 sayılıYasanın 27. maddeleri uyarınca Anayasa Mahkemesine başvurulmasına kararvermiştir.
II. İTİRAZIN GEREKÇESİ:
İtirazın gerekçesi özeti:
1803 sayılı Af Yasasının 2. maddesinin (B) bendindeki kuralın TürkCeza Kanununun 416. maddesinin ikinci fıkrası yönünden Anayasanın 92.maddesinin beşinci fıkrasındaki biçim kuralına aykırı olarak yasalaştığı ilerisürülmüştür.
III- YASA METİNLERİ:
1- İtiraz konusu Yasa kuralı:
15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin, itiraz konusu(B) bendi şöyledir:
“Madde 2- 7.2.1974 tarihine kadar işlenmiş:
A) …………
B) Türk Ceza Kanununun 202, 203, 205, 206, 207, 208, 209, 210,212, 213, 214, 215, 216, 217, 218, 219, 403 ncü maddelerinde 404 üncümaddesinin 1 inci bendinde ve 406, 407, 414/1, 415, 416/2-3, 491, 492, 493,495, 496, 497, 498, 499, 500, 503 ve 510 uncu maddeleriyle Askerî CezaKanununun 131 ve 132 nci maddelerinde gösterilen suçları işleyen hakkındailgili maddede öngörülen Devlet zararı önceden ödenmek; tazminat hükümleri isesaklı kalmak şartiyle bu maddenin (A) bendi hükmü uygulanır.”
Yukarıda yazılı suçlardan dolayı beş yıldan fazla süre ile mahkûmedilenlerin hürriyeti bağlayıcı cezalarının beş yılı ve para cezalarının tamamıaffedilmiştir.
2- Dayanılan Anayasa kuralı:
Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir:
“Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse,her iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden birkarma komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisinesunulur. Millet Meclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca da veyadaha önce kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabuletmek zorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ilekabul edilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metninibenimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu haldeaçık oya başvurulur.”
IV- İLK İNCELEME:
Anayasa Mahkemesi, İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca toplanarakitirazı incelemeye görevli ve yetkili olup olmadığı sorunu üzerinde durmuştur.
Anayasa Mahkemesinin itirazı incelemeye görevli ve yetkili olupolmadığı sorunu:
Suç ve cezaların affı hakkındaki yasama belgelerinin Anayasa’yauygunluk denetimine bağlı olduğu, Anayasa Mahkemesinin 21.1.1975 günlü, 15125sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 28.11.1974 günlü, Esas: 1974/34, Karar:1974/50 sayılı kararında gerekçeleriyle açıklanmış bulunduğundan, bunlarıburada yinelenmesine gerek kalmamıştır.
Şu duruma göre, bu işe bakmanın Anayasa Mahkemesinin görevi içindebulunduğu açıktır.
Halit Zarbun bu görüşe katılmamıştır.
İlk incelemesi sonunda:
1- İşin incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkisiiçinde bulunduğuna Halit Zarbun’un karşıoyuyla ve oyçokluğu ile;
2- Dosyanın eksiği bulunmadığından işin esasının incelenmesine vekonunun niteliği gözönünde tutularak işin esası hakkındaki incelemenin başkagüne bırakılmaksızın sürdürülmesine oybirliğiyle;
karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ:
İtirazın esasına ilişkin rapor, Mahkeme kararının gerekçesi,iptali istenen Yasa ve dayanılan Anayasa kuralları, bunlarla ilgili gerekçelerve diğer yasama belgeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
1- İtiraz eden Mahkemenin kararında, uygulanacak yasa kuralınınbiçim yönünden Anayasaya aykırı olarak yasalaştırıldığı ve bu nedenle iptaligerektiği belirtilmiştir.
15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendindekikural Türk Ceza Kanununun 414. maddesinin birinci fıkrası ile sınırlı olarak AnayasaMahkemesinin 28.11.1974 günlü, Esas: 1974/39, Karar: 1974/51 sayılı kararı ileAnayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasındaki biçim kurallarına aykırıoluştuğu gerekçesiyle iptal edilmiş ve bu karar 29.1.1975 günlü, 15133 sayılıResmî Gazetede yayımlanmıştır.
Şu halde, 1803 sayılı yasanın 2. maddesinin (B) bendi için dahaönce saptanmış bulunan iptal nedeni, burada dahi geçerlidir. Bu neden, yukarıdagün ve sayısı açıklanan ve yayımlandığı Resmî Gazetenin gün ve sayısıgösterilen kararımızda bütün açıklık ve ayrıntıları ile belirtilmiş olduğundan,burada yinelenmesine gerek görülmemiştir.
Muhittin Gürün ve Nihat O. Akçakayalıoğlu bu sonuca değişikgerekçe ile katılmışlardır.
İhsan Ecemiş, Halit Zarbun ve Ahmet Koçak bu görüşekatılmamışlardır.
2- İptal hükmünün yürürlüğe giriş günü:
Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrası ile saptanmışilkeye göre özel bir durum zorunlu kılmıyorsa, iptal hükmünün yürürlüğegecikmeksizin konulması asıldır. İnceleme konusu olayda da Anayasaya aykırılığıanlaşılmış bir kuralın yürürlüğünü sürdürmesi için bir zorunluluk saptanmamışve bu nedenle de iptal hükmü için ayrı bir yürürlük günü kararlaştırılmasınagerek görülmemiştir.
İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner ve Nihat O.Akçakayalıoğlu bu görüşe katılmamışlardır.
VI- SONUÇ:
1- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin itirazkonusu yapılan (B) bendindeki kuralın, Millet Meclisinde Anayasanın 92.maddesinin beşinci fıkrası hükmüne aykırı olarak oylanmış bulunması nedeniylebiçim yönünden ve Türk Ceza Kanununun 416. maddesinin ikinci fıkrası ilesınırlı olarak iptaline Muhittin Gürün ve Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun değişikgerekçeleri ve İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Ahmet Koçak’ın karşıoylarıyle veoyçokluğu ile;
2- İşin niteliğine göre Anayasanın değişik 152. maddesinin ikincifıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıcakararlaştırılmasına yer olmadığına, İhsan Ecemiş, Halst Zarbun, Ziya Önel,Abdullah Üner ve Nihat O. Akçakayalıoğlu’nun karşıoylarıyle ve oyçokluğu ile;
8.7.1975 gününde karar verildi.
Başkanvekili
Kâni VRANA
Üye
İhsan ECEMİŞ
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Halit ZARBUN
Üye
Ziya ÖNEL
Üye
Abdullah ÜNER
Üye
Ahmet KOÇAK
Üye
Şekip ÇOPUROĞLU
Üye
Muhittin GÜRÜN
Üye
Lûtfi ÖMERBAŞ
Üye
Hasan GÜRSEL
Üye
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Adil ESMER
Üye
Nihat O. AKÇAKAYALIOĞLU
Üye
Ahmet H. BOYACIOĞLU
KARŞIOY YAZISI
12.7.1974 günlü ve 14943 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan AnayasaMahkemesinin 2.7.1974 gün ve 1974/19-31 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımdaaçıkladığım gerekçelerle çoğunluğun bu kararındaki görüşlerine de karşıyım.
Üye
İhsan ECEMİŞ
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan AnayasaMahkemesinin 28.11.1974 günlü, 1974/34 Esas, 1974/50 sayılı kararına ilişkinkarşıoy yazımda açıkladığım görev ve yetkiye ilişkin gerekçelerle, çoğunluğunbu kararına da katılmıyorum.
Üye
Halit ZARBUN
KARŞIOY YAZISI
21.1.975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış olanAnayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü ve 1974/34 Esas ve 1974/50 sayılıkararında açıkladığım nedenlerle çoğunluğun süreye ilişkin görüşlerinekatılmıyorum.
Üye
Ziya ÖNEL
KARŞIOY YAZISI
Cumhuriyetin 50 nci Yılı dolayısiyle yayımlanan 1803 sayılı AfKanununun 2. maddesinin (A) bendinin, Millet Meclisinde Anayasanın 92.maddesinin beşinci fıkrasına aykırı biçimde oylanmış olması nedeniyle AnayasaMahkemesince, esası incelenmeksizin ve Türk Ceza Kanununun 171. maddesiaçısından iptaline karar verilmiştir. Bu itibarla yasama organının sözü edilenhükmü yeniden düzenlemek yetkisi mevcuttur. Böyle olunca, yasama organına buyetkisini kullanabilme olanağının sağlanması zorunluğu ortaya çıkmaktadır.
Yasama organının bu yetkisini kullanabilmesi için de AnayasaMahkemesi kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından itibaren, Anayasanın 152.maddesiyle 44 sayılı Kanununun 50. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince, iptalkararının yürürlüğe girmesi hususunda yeterli bir sürenin verilmesigerekmektedir. Böyle bir süre verilmediği takdirde Anayasa Mahkemesinin iptalkararı Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte iptal edilen kanun hükmü yürürlüktenkalkacak ve bu suretle yasama organının bu hükmü yeniden düzenlenmesine fırsatve imkân kalmayacaktır.
İptal kararının yürürlüğe girmesinde bir süre verilmek için herhalde kamu düzenini tehdit edici yasal bir boşluk meydana gelmesine kanunengerek yoktur. Anayasanın 152. maddesinde böyle bir şart aranmamış ve 44 sayılı Kanunun50. maddesinin üçüncü fıkrasında da yine böyle şart istenmemiş, ancak AnayasaMahkemesinin gerekli gördüğü hallerde iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihiayrıca kararlaştırabileceği yazılı bulunmuştur.
Olayda, Anayasanın 152. maddesindeki (gereken hal) kaydının mevcutolup olmadığı sorununa gelince:
Anayasanın 64. maddesine göre genel ve özel af ilân etme yetkisiTürkiye Büyük Millet Meclisine ait bulunmaktadır. Türkiye Büyük Millet Meclisiaffın kapsamını ve sınırını da belli etmeğe yetkilidir. Anayasa Mahkemesiningörüşü de bu yoldadır. (Anayasa Mahkemesi kararı, 9.6.1964 gün ve Esas:1964/12, Karar: 1964/47, Anayasa Mahkemesi Kararlar Dergisi, Cilt 2, Sh. 176).
Kanun koyucu, Anayasanın verdiği bu yetkiye dayanarak vememleketin sosyal yararlarını da gözönünde tutarak, 1803 sayılı Af Kanunu ilebir bölüm suçları ve cezalarını tamamen affederken bir bölüm suçlarıncezalarının 12 yılını ve diğer bir bölüm suçların cezalarından ise yalnız beşyılı affetmeği uygun bulmuş ve bu arada Türk Ceza Kanununun 171. maddesindeyazılı Anayasayı cebren ortadan kaldırmak ve Türkiye Büyük Millet Meclisinicebren ıskata teşebbüs etmek suçlarının tamamen değil, cezasından yalnız beşyıl indirilmesini öngörmüştür.
İptal kararının yürürlüğe girmesi konusunda süre verilmemesihalinde Anayasa Mahkemesi kararı Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte AfKanununun sözü edilen hükmü yürürlükten kalkacak ve bu suçları işleyenler dekanun koyucunun istek ve iradesi hilafına 12 yıllık aftan yararlanmışolacaklardır.
Yukarıda yazılı nedenlerle kararın (iptal hükmünün yürürlüğegireceği günün ayrıca kararlaştırılmasına yer olmadığına) ilişkin kısmınakarşıyım.
Üye
Abdullah ÜNER
KARŞIOY YAZISI
21.1.975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Esas1974/34, Karar: 1974/50 sayılı Anayasa Mahkemesi kararına ilişkin karşıoyyazımın 3 numaralı bendinde açıkladığım gerekçe ile, çoğunluğun bu kararınınaynı konu ile ilgili kısmına katılmıyorum.
Üye
Ahmet KOÇAK
KARŞIOY YAZISI
Yukarıdaki kararda (1975/160-176), kanun teklif ve tasarılarınınCumhuriyet Senatosundaki görüşülmeleri sonucunda, Millet Meclisince kabuledilmiş bulunan madde metinlerinin değiştirilmesi ve Millet Meclisince de budeğişikliklerin benimsenmemesi nedeniyle sorunun, Anayasanın 92. maddesininbeşinci fıkrası gereğince Karma Komisyona gitmesi halinde, benimsenmeyenmaddelere ilişkin olarak Cumhuriyet Senatosunca, Karma Komisyonca ve MilletMeclisince düzenlenen metinlerin tümünün üç ayrı liste halinde ve her listenintoptan Millet Meclisince oylanmaları gerektiği öne sürülerek, 1803 sayılı AfKanunu hakkında bu yolda işlem yapılmıyarak maddelerin ayrı ayrı oya sunulmuşolmaları, Anayasaya aykırılık nedeni sayılmış ve iptal kararı bu gerekçeyedayandırılmıştır.
Bu görüş, Anayasanın hem 92. maddesine, hem de temel ilkelerineaykırı bulunmaktadır.
İptal kararının dayandırılması gereken düşünceler ise 2.7.1974 ve28.11.1974 günlü ve (1974/19-1974/31), (1974/39-1974/51) sayılı AnayasaMahkemesi kararlarına ilişkin karşıoy yazılarımda genişliğine belirtilmişolduğundan tekrarı gereksiz bulunmuştur. (Resmî Gazete- günler: 12.7.1974,29.1.1975; sayılar: 14943: Sb9-12; 15133: S.19-20)
Söz konusu karşıoy yazılarımda açıklanan nedenlerle bu kararıngerekçesine katılmıyorum.
Üye
Muhittin GÜRÜN
KARŞIOY YAZISI
Anayasa 92. madde 5. fıkra hükmünün işletilişi bakımından“oylanacak metin” ve “oylama usulü” için, 14943 sayılı Resmî Gazetedeyayınlanan 2.7.1974 gün ve 19/31 sayılı Mahkememiz kararına bağlı karşıoyyazımda açıkladığım:
Resmî Gazetenin 21 Ocak 1975 günlü, 15125 sayısında yayımlananMahkememiz 26.11.1974 günlü kararına ek karşıoy yazımda iptal hükmüyürürlüğünün bir ileri tarihe bırakılması zorunluğu olarak işaretlediğim:
Görüş ve düşüncelerimle 8.7.1975 gün ve 160/176 sayılı kararınbelirtilen bölümlerinde sayın çoğunluktan ayrılmaktayım.
Üye
Nihat O. AKÇAKAYALIOĞLU