ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1975/169
Karar Sayısı : 1975/179
Karar Günü : 25.9.1975
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME:Kadıköy Ağır Ceza Mahkemesi.
İTİRAZIN KONUSU:15.5.1974 günlü, 1803 sayılı“Cumhuriyetin 50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı HakkındaKanun”un 2. maddesinin (B) bendinin Türk Ceza Kanununun 499. maddesiylesınırlı olarak iptali istemidir.
I. OLAY:
Türk Ceza Kanununun, sanık hakkında uygulanacak 499. maddesinin yeraldığı 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendinin Anayasa’nın 92.maddesinin beşinci fıkrası ile saptanan yöntemlere aykırı uyulmadan yasalaştırıldığısanık vekilince ileri sürülmüş, bu sav Mahkemece de ciddî görülerek sözü edilenmadde hükmünün iptali için, Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü 44sayılı Yasanın 27. maddeleri uyarınca Anayasa Mahkemesine başvurulmasına kararvermiştir.
II. İTİRAZIN GEREKÇESİ ÖZETİ:
İtiraz yoluna başvuran Mahkemece, 1803 sayılı Af Yasasının 2.maddesinin (B) bendinin, Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasındaöngörülen biçim kuralına aykırı olarak yasalaştığı ileri sürülmüştür.
III- YASA METİNLERİ:
1- İtiraz konusu yasa kuralı:
15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin, itiraz konusu(B) bendi şöyledir:
“Madde 2- 7.2.1974 tarihine kadar işlenmiş:
A) …………
B) Türk Ceza Kanununun 202, 203, 205, 206, 207, 208, 209, 210,212, 213, 214, 215, 216, 217, 218, 219, 403 ncü maddelerinde 404 üncümaddesinin 1 inci bendinde ve 406, 407, 414/1, 415, 416/2-3, 491, 492, 493,495, 496, 497, 498, 499, 500, 503 ve 510 uncu maddeleriyle Askerî CezaKanununun 131 ve 132 nci maddelerinde gösterilen suçları işleyen hakkındailgili maddede öngörülen Devlet zararı önceden ödenmek; tazminat hükümleri isesaklı kalmak şartiyle bu maddenin (A) bendi hükmü uygulanır.”
2- Dayanılan Anayasa kuralı:
Mahkemenin Anayasaya aykırılık gerekçesine dayanak tutulan Anayasanın92 nci maddesinin beşinci fıkrası şöyledir:
“Madde 92/5.- Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse,her iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden birkarma komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisinesunulur. Millet Meclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca da veyadaha önce kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabuletmek zorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ilekabul edilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metninibenimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu haldeaçık oya başvurulur.”
IV- İLK İNCELEME:
Anayasa Mahkemesi, İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca toplanarak yaptığıilk inceleme sonunda:
1- Dosyanın eksiği bulunmadığı anlaşıldığından işin esasının 15.5.1974günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin itiraz konusu yapılan (B) bendininTürk Ceza Kanununun 499. maddesiyle sınırlı olarak incelenmesine oybirliğiyle;
2- Konunun niteliği gözönünde tutularak işin esası hakkındakiincelemenin başka güne bırakılmaksızın sürdürülmesine oybirliğiyle;
Karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ:
İtirazın esasına ilişkin rapor, Mahkeme kararının gerekçesi,iptali istenen yasa ve dayanılan Anayasa kuralları, bunlarla ilgili gerekçelerve diğer yasama belgeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
1- İtiraz eden Mahkemenin kararında, uygulanacak yasa kuralınınbiçim yönünden Anayasaya aykırı olarak yasalaştırıldığı ve bu nedenle iptaligerektiği belirtilmiştir.
15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendindekikural Türk Ceza Kanununun 414. maddesinin birinci fıkrası ile sınırlı olarak AnayasaMahkemesinin 28.11.1974 günlü, Esas: 1974/39, Karar: 1974/51 sayılı kararı ileAnayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasındaki biçim kurallarına aykırı oluştuğugerekçesiyle iptal edilmiş ve bu karar 29.1.1975 günlü, 15136 sayılı ResmîGazetede yayımlanmıştır.
Şu halde, 1803 sayılı yasanın 2. maddesinin (B) bendi için dahaönce saptanmış bulunan iptal nedeni, burada dahi geçerlidir. Bu neden, yukarıdagün ve sayısı açıklanan ve yayımlandığı Resmî Gazetenin gün ve sayısıgösterilen Anayasa Mahkemesi Kararında tüm ayrıntıları ile belirtilmişolduğundan, bunların burada yinelenmesine gerek görülmemiştir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, itiraz konusu kuralın iptali gerekir.
Muhittin Gürün ve Nihat O. Akçakayalıoğlu, bu sonuca değişikgerekçe ile katılmışlardır.
İhsan Ecemiş, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi, bu görüşekatılmamışlardır.
2- İptal hükmünün yürürlüğe giriş günü:
Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrasına göre, özel birdurum zorunlu kılmıyorsa, iptal hükmünün yürürlüğe gecikmeksizin konulmasıasıldır. İnceleme konusu olayda da Anayasaya aykırılığı anlaşılmış bir kuralınyürürlüğünü sürdürmesi için bir zorunluluk saptanmamış ve bu nedenle de iptalhükmü için ayrı bir yürürlük günü kararlaştırılmasına gerek görülmemiştir.
İhsan Ecemiş, Ziya Önel, Abdullah Üner ve Nihat O. Akçakayalıoğlubu görüşe katılmamışlardır.
VI- SONUÇ:
1- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin itirazkonusu yapılan (B) bendindeki kuralın, Millet Meclisinde Anayasanın 92.maddesinin beşinci fıkrası hükmüne aykırı olarak oylanmış bulunması nedeniylebiçim yönünden ve Türk Ceza Kanununun 499. maddesi açısından iptaline MuhittinGürün ve Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun değişik gerekçeleriyle ve İhsan Ecemiş,Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi’nin karşıoylarıyle ve oyçokluğu ile;
2- İşin niteliğine göre Anayasanın değişik 152. maddesinin ikincifıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıcakararlaştırılmasına yer olmadığına, İhsan Ecemiş, Halit Zarbun, Ziya Önel,Abdullah Üner ve Nihat O. Akçakayalıoğlu’nun karşıoylarıyle ve oyçokluğu ile;
25.9.1975 gününde karar verildi.
Başkanvekili
Kâni VRANA
Üye
İhsan ECEMİŞ
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Ziya ÖNEL
Üye
Abdullah ÜNER
Üye
Ahmet KOÇAK
Üye
Şekip ÇOPUROĞLU
Üye
Muhittin GÜRÜN
Üye
Lûtfi ÖMERBAŞ
Üye
Hasan GÜRSEL
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
Üye
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Adil ESMER
Üye
Nihat O. AKÇAKAYALIOĞLU
Üye
Ahmet H. BOYACIOĞLU
KARŞIOY YAZISI
12.7.1974 günlü ve 14943 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan AnayasaMahkemesinin 2.7.1974 gün ve 1974/19-31 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımdaaçıkladığım gerekçelerle çoğunluğun bu kararındaki görüşlerine de karşıyım.
Üye
İhsan ECEMİŞ
KARŞIOY YAZISI
21.1.975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış olanAnayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü ve 1974/34 Esas ve 1974/50 sayılıkararında açıkladığım nedenlerle çoğunluğun süreye ilişkin görüşlerinekatılmıyorum.
Üye
Ziya ÖNEL
KARŞIOY YAZISI
Cumhuriyetin 50 nci Yılı dolayısiyle yayımlanan 1803 sayılı AfKanununun 2. maddesinin (A) bendinin, Millet Meclisinde Anayasanın 92.maddesinin beşinci fıkrasına aykırı biçimde oylanmış olması nedeniyle AnayasaMahkemesince, esası incelenmeksizin ve Türk Ceza Kanununun 171. maddesi açısındaniptaline karar verilmiştir. Bu itibarla yasama organının sözü edilen hükmüyeniden düzenlemek yetkisi mevcuttur. Böyle olunca, yasama organına buyetkisini kullanabilme olanağının sağlanması zorunluğu ortaya çıkmaktadır.
Yasama organının bu yetkisini kullanabilmesi için de AnayasaMahkemesi kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından itibaren, Anayasanın 152.maddesiyle 44 sayılı Kanununun 50. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince, iptalkararının yürürlüğe girmesi hususunda yeterli bir sürenin verilmesi gerekmektedir.Böyle bir süre verilmediği takdirde Anayasa Mahkemesinin iptal kararı ResmîGazetede yayımlandığı tarihte iptal edilen kanun hükmü yürürlükten kalkacak vebu suretle yasama organının bu hükmü yeniden düzenlenmesine fırsat ve imkânkalmıyacaktır.
İptal kararının yürürlüğe girmesinde bir süre verilmek için herhalde kamu düzenini tehdit edici yasal bir boşluk meydana gelmesine kanunengerek yoktur. Anayasanın 152. maddesinde böyle bir şart aranmamış ve 44 sayılıKanunun 50. maddesinin üçüncü fıkrasında da yine böyle şart istenmemiş, ancakAnayasa Mahkemesinin gerekli gördüğü hallerde iptal hükmünün yürürlüğe gireceğitarihi ayrıca kararlaştırabileceği yazılı bulunmuştur.
Olayda, Anayasanın 152. maddesindeki (Gereken hal) kaydının mevcutolup olmadığı sorununa gelince:
Anayasanın 64. maddesine göre genel ve özel af ilân etme yetkisiTürkiye Büyük Millet Meclisine ait bulunmaktadır. Türkiye Büyük Millet Meclisiaffın kapsamını ve sınırını da belli etmeğe yetkilidir. Anayasa Mahkemesiningörüşü de bu yoldadır. (Anayasa Mahkemesi kararı, 9.6.1964 gün ve Esas:1964/12, Karar: 1964/47, Anayasa Mahkemesi Kararlar Dergisi, Cilt 2, Sh. 176).
Kanun koyucu, Anayasanın verdiği bu yetkiye dayanarak ve Memleketinsosyal yararlarını da gözönünde tutarak, 1803 sayılı Af Kanunu ile bir bölümsuçları ve cezalarını tamamen affederken bir bölüm suçların cezalarının 12yılını ve diğer bir bölüm suçların cezalarından ise yalnız beş yılı affetmeğiuygun bulmuş ve bu arada Türk Ceza Kanununun 499. maddesinde yazılı para almakiçin. bir kimseyi silâhla tehdit ederek dağa kaldırma suçunun cezasının 12 yılıdeğil yalınız beş yılının affedilmesini öngörmüştür.
İptal kararının yürürlüğe girmesi konusunda süre verilmemesihalinde Anayasa Mahkemesi kararı Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte AfKanununun sözü edilen hükmü yürürlükten kalkacak ve bu suçları işleyenler dekanun koyucunun istek ve iradesi hilâfına 12 yıllık Kanunun 1. maddesiyle 12yıllık aftan yararlanmış olacaklardır.
Yukarıda yazılı nedenlerle kararın (iptal hükmünün yürürlüğegireceği günün ayrıca kararlaştırılmasına yer olmadığına) ilişkin kısmınakarşıyım.
Üye
Abdullah ÜNER
KARŞIOY YAZISI
21.1.975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Esas1974/34, Karar: 1974/50 sayılı Anayasa Mahkemesi kararına ilişkin karşıoyyazımın 3 numaralı bendinde açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun bu kararınınaynı konu ile ilgili kısmına katılmıyorum.
Üye
Ahmet KOÇAK
KARŞIOY YAZISI
Yukarıdaki kararda (1975/169-179), kanun teklif ve tasarılarınınCumhuriyet Senatosundaki görüşülmeleri sonucunda, Millet Meclisince kabuledilmiş bulunan madde metinlerinin değiştirilmesi ve Millet Meclisince de budeğişikliklerin benimsenmemesi nedeniyle sorunun, Anayasanın 92. maddesininbeşinci fıkrası gereğince Karma Komisyona gitmesi halinde, benimsenmeyenmaddelere ilişkin olarak Cumhuriyet Senatosunca, Karma Komisyonca ve MilletMeclisince düzenlenen metinlerin tümünün üç ayrı liste halinde ve her listenintoptan Millet Meclisince oylanmaları gerektiği öne sürülerek, 1803 sayılı AfKanunu hakkında bu yolda işlem yapılmıyarak maddelerin ayrı ayrı oya sunulmuşolmaları, Anayasaya aykırılık nedeni sayılmış ve iptal kararı bu gerekçeyedayandırılmıştır.
Bu görüş, Anayasanın hem 92. maddesine, hem de temel ilkelerineaykırı bulunmaktadır.
İptal kararının dayandırılması gereken düşünceler ise 2.7.1974 ve28.11.1974 günlü ve (1974/19-1974/31), (1974/39-1974/51) sayılı AnayasaMahkemesi kararlarına ilişkin karşıoy yazılarımda genişliğine belirtilmişolduğundan tekrarı gereksiz bulunmuştur. (Resmî Gazete- günler: 12.7.1974,29.1.1975; sayılar: 14943: Sb9-12; 15133: S.19-20)
Söz konusu karşıoy yazılarımda açıklanan nedenlerle bu kararıngerekçesine katılmıyorum.
Üye
Muhittin GÜRÜN
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete’de yayımlananMahkememizin 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımın 2 numaralıbendinde açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun iptale ilişkin görüşlerinekarşıyım.
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
KARŞIOY YAZISI
Anayasa 92. madde 5. fıkra hükmünün işletilişi bakımından“oylanacak metin” ve “oylama usulü” için, 14943 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan2.7.1974 gün ve 19/31 sayılı Mahkememiz kararına bağlı ve iptâl hükmününyürürlüğünün bir ileri tarihe bırakılması zorunluğu olarak da Resmî Gazete’nin 15125 sayısında Mahkememizin 28.11.1974 günlü kararına ek olarak yayımlanankarşoy yazılarımda belirttiğim nedenlerle, sayın çoğunluktan ayrılmaktayım.
Üye
Nihat O. AKÇAKAYALIOĞLU