ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1975/170
Karar Sayısı : 1975/190
Karar Günü : 25.9.1975
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME:Kayseri Ağır Ceza Mahkemesi.
İTİRAZIN KONUSU:15.5.1974 günlü, 1803 sayılı“Cumhuriyetin 50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı HakkındaKanun”un 2. maddesinin (B) bendinin Türk Ceza Kanununun 498. maddesi açısındanbiçim yönünden Anayasaya aykırı olduğundan iptali istenmiştir.
I. OLAY:
Görülmekte olan kamu davasında sanık hakkında uygulanacak TCK. nun498. maddesinin yer aldığı 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendinin,Anayasa’nın 92. maddesinin beşinci fıkrası ile saptanan yöntemlere uyulmadanyasalaştırıldığı C.Savcılığınca ileri sürülmüş ve bu sav Mahkemece de ciddîgörülerek Türk Ceza Kanununun 498. maddesi açısından iptali için, Anayasa’nındeğişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 27. maddeleri uyarıncaitiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar verilmiştir.
II. İTİRAZIN GEREKÇESİ:
Mahkeme 1803 sayılı Af Yasasının 2. maddesinin (B) bendindekikuralın Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasında öngörülen yöntemlereuyulmadan yasalaştığını ileri sürmüştür.
III- YASA METİNLERİ:
1- İtiraz konusu Yasa kuralı:
15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin, Anayasayaaykırılığı ileri sürelen (B) bendi şöyledir:
“Madde 2- 7.2.1974 tarihine kadar işlenmiş:
A) ……………
B) Türk Ceza Kanununun 202, 203, 205, 206, 207, 208, 209, 210,212, 213, 214, 215, 216, 217, 218, 219, 403 ncü maddeleriyle 404 ncü maddesinin1 nci bendinde ve 406, 407, 414/1, 415, 416/2-3, 491, 492, 493, 495, 496, 497,498, 499, 500, 503, 510 ncu maddeleriyle Askerî Ceza Kanununun 131. ve 132 ncimaddelerinde gösterilen suçları işleyenler hakkında ilgili maddede öngörülenDevlet zararı önceden ödenmek; tazminat hükümleri ise saklı kalmak şartiyle bumaddenin (A) bendi hükmü uygulanır.”
2- Dayanılan Anayasa kuralı:
Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir:
“Madde 92/5.- Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metnibenimsemezse, her iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdakiüyelerden bir karma komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin MilletMeclisine sunulur. Millet Meclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosuncada veya daha önce kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibikabul etmek zorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğuile kabul edilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilkmetnini benimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Buhalde açık oya başvurulur.”
IV- İLK İNCELEME:
Anayasa Mahkemesi, İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca toplanmış veİçtüzüğün 15. maddesi uyarınca gerekli ilk incelemeyi yapmış ve işin esasıhakkındaki incelemenin başka güne bırakılmaksızın sürdürülmesine oybirliğiylekarar vermiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ:
İtirazın esasına ilişkin rapor, Mahkeme kararının gerekçesi,iptali istenen yasa ve dayanılan Anayasa kuralları, bunlarla ilgili gerekçelerve diğer yasama belgeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
1- İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin kararında itiraz konusu Yasakuralının biçim yönünden Anayasaya aykırı olarak yasalaşmadığı ve bu nedenle TürkCeza Kanununun 498. maddesi açısından iptali gerektiği belirtilmiştir.
15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (B) bendindekikural Türk Ceza Kanununun 414. maddesinin buruncu fıkrası ile sınırlı olarakAnayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü, Esas: 1974/39, Karar: 1974/51 sayılıkararı ile Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasındaki biçim kurallarınaaykırı oluştuğu gerekçesiyle iptal edilmiş ve bu karar 29.1.1975 günlü, 15133sayılı Resmî Gazetede yayımlanmıştır.
Şu halde, 1803 sayılı yasanın 2. maddesinin (B) bendi için dahaönce gösterilip saptanmış bulunan iptal nedeni burada dahi geçerlidir. Aynineden, yukarıda gün ve sayısı açıklanan ve yayımlandığı Resmî Gazetenin gün vesayısı gösterilen Anayasa Mahkemesi Kararında belirtilmiş olduğundan, buradayinelenmesine gerek görülmemiştir.
Muhittin Gürün ve Nihat O. Akçakayalıoğlu bu sonuca değişikgerekçe ile katılmışlardır. İhsan Ecemiş, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi isebu görüşe katılmamışlardır.
2- İptal hükmünün yürürlüğe giriş günü:
Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrasına göre, özel birdurum zorunlu kılmıyorsa, iptal hükmünün yürürlüğe gecikmeksizin konulmasıasıldır. İnceleme konusu olayda da Anayasaya aykırılığı anlaşılmış bir kuralınyürürlüğünü sürdürmesi için bir zorunluluk bulunmamış olduğundan, iptal hükmüiçin ayrı bir yürürlük günü kararlaştırılmasına gerek görülmemiştir.
İhsan Ecemiş, Ziya Önel, Abdullah Üner ve Nihat O. Akçakayalıoğlubu görüşe katılmamışlardır.
VI- SONUÇ:
1- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin itirazkonusu yapılan (B) bendindeki kuralın, Millet Meclisinde Anayasanın 92.maddesinin beşinci fıkrası hükmüne aykırı olarak oylanmış bulunması nedeniylebiçim yönünden ve Türk Ceza Kanununun 498. maddesiyle sınırlı olarak iptaline MuhittinGürün ve Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun değişik gerekçeleriyle ve İhsan Ecemiş,Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi’nin karşıoylariyle ve oyçokluğu ile;
2- İşin niteliğine göre Anayasanın değişik 152. maddesinin ikincifıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıcakararlaştırılmasına yer olmadığına, İhsan Ecemiş, Ziya Önel, Abdullah Üner veNihat O. Akçakayalıoğlu’nun karşıoylarıyle ve oyçokluğuyla;
25.9.1975 gününde karar verildi.
Başkanvekili
Kâni VRANA
Üye
İhsan ECEMİŞ
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Ziya ÖNEL
Üye
Abdullah ÜNER
Üye
Ahmet KOÇAK
Üye
Şekip ÇOPUROĞLU
Üye
Muhittin GÜRÜN
Üye
Lûtfi ÖMERBAŞ
Üye
Hasan GÜRSEL
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
Üye
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Adil ESMER
Üye
Nihat O. AKÇAKAYALIOĞLU
Üye
Ahmet H. BOYACIOĞLU
KARŞIOY YAZISI
12.7.1974 günlü ve 14943 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan AnayasaMahkemesinin 2.7.1974 gün ve 1974/19-31 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımdaaçıkladığım gerekçelerle çoğunluğun bu kararındaki görüşlerine de karşıyım.
Üye
İhsan ECEMİŞ
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan AnayasaMahkemesinin 28.11.1974 gün ve 1974/34 Esas ve 1974/50 sayılı kararındaaçıkladığım nedenlerle çoğunluğun süreye ilişkin görüşlerine katılmıyoruz
Üye
Ziya ÖNEL
KARŞIOY YAZISI
Cumhuriyetin 50 nci Yılı dolayısiyle yayımlanan 1803 sayılı AfKanununun 2. maddesinin (B) bendinin, Millet Meclisinde Anayasanın 92.maddesinin beşinci fıkrasına aykırı biçimde oylanmış olması nedeniyle AnayasaMahkemesince, esası incelenmeksizin ve Türk Ceza Kanununun 498. maddesiylesınırlı olarak iptaline karar verilmiştir. Bu itibarla yasama organının sözüedilen hükmü yeniden düzenlemek yetkisi mevcuttur. Böyle olunca, yasamaorganına bu yetkisini kullanabilme olanağının sağlanması zorunluğu ortaya çıkmaktadır.
Yasama organının bu yetkisini kullanabilmesi için de AnayasaMahkemesi kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından itibaren, Anayasa’nın 152.maddesiyle 44 sayılı Kanunun 50. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince, iptalkararının yürürlüğe girmesi hususunda yeterli bir sürenin verilmesigerekmektedir. Böyle bir süre verilmediği takdirde iptal edilen karar hükmüyürürlükten kalkacak ve bu suretle yasama organının bu hükmü yenidendüzenlenmesine fırsat ve imkân kalmayacaktır.
İptal kararının yürürlüğe girmesinde bir süre verilmek için herhalde kamu düzenini tehdit edici yasal bir boşluğun meydana gelmesine kanunengerek yoktur. Anayasanın 152. maddesinde böyle bir şart aranmamış ve 44 sayılıKanunun 50. maddesinin üçüncü fıkrasında da yine böyle bir şart istenmemiş veAnayasa Mahkemesinin gerekli gördüğü hallerde iptal hükmünün yürürlüğe gireceğitarihi ayrıca kararlaştırabileceği yazılı bulunmuştur.
Olayda, Anayasanın 152. maddesindeki (gereken hal) kaydının mevcutolup olmadığı sorununa gelince:
Anayasanın 64. maddesine göre genel ve özel af ilân etme yetkisiTürkiye Büyük Millet Meclisine ait bulunmaktadır. Türkiye Büyük Millet Meclisiaffın kapsamını ve sınırını da belli etmeğe yetkilidir. Anayasa Mahkemesiningörüşü de bu yoldadır. (Anayasa Mahkemesi kararı, 9.6.1964 gün ve Esas:1964/12, Karar: 1964/47, Anayasa Mahkemesi Kararlar Dergisi, cilt 2, Sh. 176).
Kanun koyucu, Anayasanın verdiği bu yetkiye dayanarak vememleketin sosyal yararlarını da gözönünde tutarak, 1803 sayılı Af Kanunu ilebir bölüm suçları ve cezalarını tamamen afferderken bir bölüm cezalarının 12yılını ve diğer bir bölüm suçların cezalarından ise yalnız beş yılı affetmeğiuygun bulmuş ve bu arada Türk Ceza Kanununun 498. maddesinde yazılı gasp veyağma suçlarının tamamen değil, cezasından yalnız beş yıl indirilmesiniöngörmüştür.
İptal kararının yürürlüğe girmesi konusunda süre verilmemesihalinde Anayasa Mahkemesi kararı Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte AfKanununun sözü edilen hükmü yürürlükten kalkacak ve gasp ve yağma suçları dakanun koyucunun istek ve iradesi hilâfına 12 yıllık affa tabi olacaktır.
Yukarıda yazılı nedenlerle kararın (iptal hükmünün yürürlüğegireceği günün ayrıca kararlaştırılmasına yer olmadığına) ilişkin kısmınakarşıyım.
Üye
Abdullah ÜNER
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Esas:1974/34, Karar: 1974/50 sayılı Anayasa Mahkemesi kararına ilişkin karşı oyyazımın 3 numaralı bendinde açıkladığım gerekçelerle çoğunluğun bu kararınınaynı konu ile ilgili kısmına katılmıyorum.
Üye
Ahmet KOÇAK
KARŞIOY YAZISI
Yukarıdaki kararda (1975/170-190), kanun teklif ve tasarılarınınCumhuriyet Senatosundaki görüşülmeleri sonucunda, Millet Meclisince kabuledilmiş bulunan madde metinlerinin değiştirilmesi ve Millet Meclisince de budeğişikliklerin benimsenmemesi nedeniyle sorunun, Anayasanın 92. maddesininbeşinci fıkrası gereğince Karma Komisyona gitmesi halinde, benimsenmeyenmaddelere ilişkin olarak Cumhuriyet Senatosunca, Karma Komisyonca ve MilletMeclisince düzenlenen metinlerin tümünün üç ayrı liste halinde ve her listenintoptan Millet Meclisince oylanmaları gerektiği öne sürülerek, 1803 sayılı AfKanunu hakkında bu yolda işlem yapılmıyarak maddelerin ayrı ayrı oya sunulmuşolmaları, Anayasaya aykırılık nedeni sayılmış ve iptal kararı bu gerekçeyedayandırılmıştır.
Bu görüş, Anayasanın, hem 92. maddesine, hem de temel ilkelerineaykırı bulunmaktadır.
İptal kararının dayandırılması gereken düşünceler ise 2.7.1974 ve28.11.1974 günlü ve (1974/19-1974/31), (1974/39-1974/51) sayılı AnayasaMahkemesi kararlarına ilişkin karşıoy yazılarımda genişliğine belirtilmişolduğundan tekrarı gereksiz bulunmuştur. (Resmî Gazete- günler: 12.7.1974,29.1.1975; sayılar: 14943: Sb9-12; 15133: S.19-20)
Söz konusu karşıoy yazılarımda açıklanan nedenlerle bu kararıngerekçesine katılmıyorum.
Üye
Muhittin GÜRÜN
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmî Gazete’de yayımlananMahkememizin 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımın 2 numaralıbendinde açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun iptale ilişkin görüşlerinekarşıyım.
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
KARŞIOY YAZISI
Anayasa 92. madde beşinci fıkra hükmünün işletilişi bakımından“oylanacak metin” ile “oylama usulü” için, 14943 sayılı Resmî Gazete’deyayımlanan Mahkememiz 2.7.1974 gün ve 19/31 sayılı kararına bağlı ve iptâlhükmünün yürürlüğünün bir ileri tarihe bırakılması zorunluğu olarak da ResmîGazete’nin 15125 sayısında Mahkememizin 8.11.1974 günlü kararına ek olarakyayımlanan karşıoy yazılarımda belirttiğim nedenlerle, sayın çoğunlukdanayrılmaktayım.
Üye
Nihat O. AKÇAKAYALIOĞLU