ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1975/178
Karar Sayısı : 1975/195
Karar Günü : 30.9.1975
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME:Koyulhisar Asliye HukukMahkemesi.
İTİRAZIN KONUSU:“Orman Kanununa Bazı Hükümlereklenmesine ve Bu Kanunun Birinci Maddesinde değişiklik yapılmasına dair”9.7.1945 günlü, 4785 sayılı kanunun ve özellikle bu kanunun birinci maddesininAnayasanın 38. maddesinin birinci fıkrasına aykırı olduğu kanısına varanMahkeme, Anayasa’nın değişik 151. maddesi uyarınca Anayasa Mahkemesinebaşvurmuştur.
I. OLAY:
a) Davacı köy adına muhtarı, 18.6.1966 günlü dava dilekçesiyle adıgeçen mahkemeye başvurmuş, davalıların köy merasını tarla haline getiripektiklerini öne sürerek elatmalarının önlenmesine karar verilmesini istemiştir.
b) Mahkeme 16.6.1969 günlü oturumda, davanın Orman idaresineteşmiline karar vermiş, bu karar üzerine davacı köyün temsilcisi 17.6.1969günlü dilekçe ile başvurarak husumetin Orman idaresine teşmilini istemiş veböylece orman idaresi bu davada davalı durumuna getirilmiştir.
c) Yapılan yargılama sonunda mahkeme 11.4.1972 günlü, E: 1966/46,K: 1972/49 sayılı kararla:
1- Davacı köyün davasının reddine,
2- Orman İdaresi lehine, davalıların Devlet ormanına vakimüdahalelerinin önlenmesine,
Karar vermiştir.
d) Davalıların temyizi üzerine Yargıtay Birinci Hukuk Dairesi,29.12.1972 günlü, 1972/11208-9082 sayılı kararla, “Orman İdaresi tarafındanusulüne uygun şekilde ve harcı ödenmek suretiyle açılmış bir dava mevcutolmadığı halde yazılı olduğu şekilde karar verilmesi yolsuzdur. Hükmün busebeple HUMK. 428. maddesi gereğince bozulmasına…” karar vererek dosyayı geriçevirmiş ve itiraz yoluna başvuran mahkemece 19.3.1974 günlü oturumda:
“1- Yargıtay bozma sebepleri dosyada mevcut ve varit görüldüğündenbozma kararına uyulmasına,
2- Müdahil orman idaresi temsilcisine harç yatırarak aslî müdahilolarak davaya katılması için bir hafta mehil verilmesine, bu süre içinde davaharcını ikmâl eylemlerine,
3- Dosyanın hâkimlikçe tetkike alınmasına…” karar verilmiş, bunukovalayan oturumlarda, 9.7.1945 günlü, 4785 sayılı Kanunu ve özellikle bukanunun birinci maddesini kendiliğinden Anayasanın 38. maddesinin birincifıkrasına aykırı bulan mahkeme, Anayasa Mahkemesine başvurulmasına ve verilecekkarara kadar davanın geri bırakılmasına karar vermiştir.
II- ANAYASAYA AYKIRILIK İDDİASININ GEREKÇESİ:
İtiraz yoluna başvuran mahkemenin Anayasaya aykırılık iddiasındaöne sürdüğü gerekçe aynen şöyledir:
“Davacı köy muhtarlığının dava konusu yerin köy mer’ası olduğunuiddia ettiği, mahallinde yapılan 20.7.1968 tarihli keşifte dinlenilen yeminlimahalli bilirkişinin; kendisine okunan ve davalıların istinat ettiği Mayıs 1926tarih ve 75 Nolu tapu kaydının mahalline mevki ve hudutlar itibariyle uyduğunusöylediği, müdahil Orman İşletmesi temsilcisinin ise müdahale ederek davakonusu yerin 4785 sayılı Kanun’un 1. maddesi gereğince devletleştirilen yerolduğunu ve bu sebeple Devlet Ormanı bulunduğunu söylediğinden ve 4785 sayılıkanunun getirdiği hükümden başka yapılmış bir kamulaştırma işlemi bulunmadığındandurumun Yüksek Anayasa Mahkemesine intikali ile verilecek kararın sonucununbeklenmesi Mahkememizce uygun görülmüştür. Zira, 4785 sayılı Kanunun 1. maddesi(Bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihte var olan gerçek veya tüzel özel kişilere,vakıflara ve köy, belediye, özel idare kamu tüzel kişilerine ilişkin bütünormanlar ve bu Kanun gereğince devletleştirilmiştir. Bu ormanlar hiçbir işlemve bildirime lüzum olmaksızın Devlete geçer) hükmünü taşımaktadır. Halbuki,Anayasamızın 1488 sayılı Kanunla değişik 38. maddesinin birinci fıkrası aynen(Devlet veya kamu tüzel kişileri kamu yararının gerektirdiği hallerdekarşılıklarını peşin ödemek şartiyle, özel mülkiyette bulunan taşınmaz malları,kanunla gösterilen esas ve usullere göre, tamamını veya bir kısmınıkamulaştırmaya ve bunlar üzerinde idarî irtifaklar kurmaya yetkilidir) âmirhükmünü taşımaktadır. Bu sebeple 4785 sayılı kanunun ve özellikle bu kanununbirinci maddesinin Anayasanın 38. maddesine aykırı olup olmadığının görevli veyetkili Yüksek Anayasa Mahkemesince tesbit edilebilmesi için yine Anayasamızındeğişik 151. maddesinin birinci fıkrasının mahkemelere verdiği yetkiyeistinaden durumun mahkememizce resen Anayasa Mahkemesine intikaline ve YüksekMahkemece bu konuda verilecek kararın sonucunu beklemek üzere Mahkememizin1973/91 esasında kayıtlı men’i müdahale davasının yargılamasının geribırakılmasına karar verilmesi usul ve kanuna uygun görülmüştür.”
III- İLK İNCELEME:
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 30.9.1975gününde yapılan ilk inceleme toplantısında aşağıdaki konu üzerinde durulmuştur.
Anayasanın değişik 151. ve 44 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşuve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunun 27. maddeleri uyarınca, bir davayabakmakta olan mahkeme, uygulanacak bir kanunun hükümlerini Anayasaya uygunlukdenetiminden geçirilmesi için Anayasa Mahkemesine başvurmak yetkisine sahiptir.Oysa mahkemenin önüne getirilen anlaşmazlık bir taşınmaza elatmanın önlenmesidavasıdır ve mahkeme, bu davayı reddetmiş; ancak 16.9.1969 günlü karar üzerineverilen 17.6.1969 günlü dilekçe ile o davada davalı durumuna getirilmiş bulunanOrman İdaresi yararına; sanki bu idare tarafından açılmış, bir tapu iptalidavası varmışçasına, diğer davalıların adlarına olan tapu kayıtlarınınanlaşmazlık konusu yere uyduğu kararda kabul edildiği halde onlarınelatmalarının önlenmesine karar vermiştir. Yargıtay Birinci Hukuk Dairesi,Orman İdaresince usulüne uygun şekilde açılmış bir dava olmadığı halde bu idareyararına karar verilmesini yolsuz bulmuş ve kararı bozmuştur. Mahkemece bozmakararına uyulmasına karar verilmiş bulunduğundan 29.12.1972 günlü Yargıtayilâmı kesinleşmiştir.
Bu durumda yani bozma ilâmına uyulup bu karar kesinleştirildiktensonra “müdahil orman idaresi temsilcisine harç yatırarak aslî müdahil olarakdavaya katılması için bir hafta süre verilmesi” yolundaki ara kararının HukukUsulü Muhakemeleri kanunu hükümleri açısından bir değer ve görülmekte olan davakavramını etkileyen bir nitelik taşımadığı ortadadır. Bu nedenle bu karardansonraki işlemler hakkındaki belge örneklerinin gönderilmemiş olması Anayasaya uygunlukdenetimi yönünden bir noksanlık sayılmamıştır.
Yukarıdanberi açıklanan nedenlerle görülmekte olan bu davadauygulanma yeri bulunmayan 4785 sayılı Kanunun Anayasaya uygunluk denetimindengeçirilmesine ilişkin itiraz, Mahkemenin yetkisizliği yönünden reddedilmelidir.
İnsan Ecemiş, Ziya Önel, Abdullah Öner, Ahmet Koçak, MuhittinGürün ve Nihat O. Akçakayalıoğlu dosyada eksiklik bulunduğu öne sürerek bugörüşe katılmamışlardır.
SONUÇ:
İtirazın, Mahkemenin yetkisizliği bakımından reddine, İnsanEcemiş, Ziya Önel, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Muhittin Gürün ve Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun dosyada eksiklik bulunduğu yolundaki karşıoylariyle veoyçokluğuyla 30.9.1975 gününde karar verildi.
Başkanvekili
Kâni VRANA
Üye
İhsan ECEMİŞ
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Ziya ÖNEL
Üye
Abdullah ÜNER
Üye
Ahmet KOÇAK
Üye
Şekip ÇOPUROĞLU
Üye
Muhittin GÜRÜN
Üye
Lûtfi ÖMERBAŞ
Üye
Hasan GÜRSEL
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
Üye
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Adil ESMER
Üye
Nihat O. AKÇAKAYALIOĞLU
Üye
Ahmet H. BOYACIOĞLU
KARŞIOY YAZISI
Köy Tüzel kişiliği adına Muhtar tarafından, Köy otlakıyesineyapılan müdahalelerinin önlenmesi için, bazı kişiler hakkında Koyulhisar AsliyeHukuk Mahkemesinde davâ açılmış, Mahkemece yerinde yapılan keşif ve incelemede,anlaşmazlık konusu yerin davalıların dayandığı Tapu senedinin içinde bulunduğu,ancak bu yerin otlakıye değil Devlet ormanı olduğu anlaşılması üzerine Ormanİdaresi davaya müdahil olarak alınmış ve duruşma sonunda:
1- Davâcı Köyün davâsının reddine,
2- Orman İdaresi lehine davâlıların Devlet Ormanına vakimüdahalelerinin önlenmesine,
dair verilen karar, davalıların temyizi üzerine Yargıtay BirinciHukuk Dairesince incelenerek: “Orman idaresi tarafından usulüne uygun şekildeve Harcı ödenmek suretiyle açılmış bir Davâ mevcut olmadığı halde yazılışekilde karar verilmiş olması” nedeniyle bozulmuş ve Mahkemece bozma kararınauyulduktan sonra “Müdahil Orman İdaresi temsilcisine Harç yatırarak aslîmüdahil olarak Davâya katılması için bir hafta mehil verilmesine, bu süre içindeDâva harcını ikmal eylemlerine” biçiminde karar verildiği görüşmüş ve bundansonra Orman İdaresi tarafından ne işlem yapıldığı eldeki belgelerdenanlaşılamamış olmasına göre, Orman İdaresince bu evrede usulüne uygun şekildeverilmiş ve harcı da yatırılmış bir Davâ dilekçesi mevcut olup olmadığınınmahallinden sorulması, verilmiş böyle bir davâ dilekçesi varsa örneğiningetirilmesi gerekmektedir. Çünkü: Orman İdaresi tarafından, Yargıtayın veMahkemenin kararları dairesinde usulüne uygun şekide verilmiş ve harcı dayatırılmış Davâ dilekçesi varsa bu takdirde Mahkeme, elinde bakmakta olduğudavânın varlığı nedeniyle, 4785 sayılı Kanunu uygulama durumunda bulunacak veAnayasanın 151. maddesi uyarınca da Anayasa Mahkemesine başvurma yetkisini haizolacaktır.
Yukarıda yazılı husus aydınlığa kavuşturulmadan Mahkemeninyetkisizliğinden söz edilerek itirazın reddine ilişkin olarak verilen kararakatılmıyorum.
Üye
Abdullah ÜNER
KARŞIOY YAZISI
İtiraz yoluna başvuran Koyulhisar Asliye Hukuk Mahkemesi tarafındanyapılan yargılama sonunda; davalılarca el atılan yerin köy otlakıyesi değil,orman olduğunun anlaşılması üzerine davacı köyün davasının reddi ve davalılarınDevlet ormanına el atmalarının önlenmesi karara bağlanmıştır.
Bu kararın davalılarca temyiz edilmesi üzerine Yargıtay BirinciHukuk Dairesi “Orman idaresi tarafından usulüne uygun şekilde ve harcı ödenmeksuretiyle açılmış bir dava mevcut olmadığı” gerekçesiyle Mahkemenin kararınıbozmuş, Mahkemece de bu bozma kararına uyularak “müdahil orman idaresitemsilcisine harç yatırıp aslî müdahil olarak davaya katılması için bir haftamehil verilmesine, bu süre içinde dava harcını ikmal eylemlerine” kararverilmiştir.
Bu karardan sonra, orman idaresinin harç yatırıp yatırmadığı veaslî müdahil olarak dilekçe ile davaya katılıp katılmadığı hususlarınıaydınlığa kavuşturacak belgeler itiraz dosyasına bağlanmamıştır.
Şu durum karşısında, görülmekte olan bu davada 4785 sayılı Kanununuygulanma yeri bulunup bulunmadığına Anayasa Mahkemesince karar verilmedenönce, yukarıda açıklanan konulara ilişkin onanlı belge örneklerinin getirtilipincelenmesini ve bunun içinde dosyanın Mahkemeye geri çevrilmesini gerekligörmekteyim.
Bu nedenle, itirazın mahkemenin yetkisizliği bakımından reddineilişkin çoğunluk kararına katılmıyorum.
Üye
Ahmet KOÇAK
KARŞIOY YAZISI
Karara ilişkin karşıoyumun gerekçesi, Sayın Abdullah Üner ve AhmetKoçak’ın yukarıdaki açıklamalarının tıpkısı olduğundan tekrar edilmemiştir.
Açıklanan bilgi ve belgeler görülmeden Mahkemenin yetkisizliğindensöz edilmesine olanak bulunmadığından çoğunluk düşüncesine karşıyım.
Üye
Muhittin GÜRÜN
KARŞIOY YAZISI
İtirazcı mahkeme, 19.3.1974 günlü ara kararı ile ve Yargıtay bozmailâmına uyduktan sonra, Orman İdaresinin gerekli dava harcını bir hafta içindeödeyerek “aslî müdahale”de bulunabileceğini önermiş ve yargılamayı birkaçoturum daha sürdürüp 8.4.1975 günlü, uygulayacağı hükmün iptali dileği ileAnayasa Mahkemesine başvurmuş bulunmaktadır. Yâni, yerel mahkemenin AnayasaMahkemesine başvurması, “dava harcı”nı ödemesi ve böylece görülmekte olandavaya yeni boyutlar vermesi için Orman İdaresine tanıdığı sürenin çokötesindedir.
Açıklanan durumda, bütünü ile incelenemeyen itirazcı mahkemedosyasından değer bilge örnekleri de getirtilerek, Orman İdaresinin “davaharcı”nı ödemediği saptanmadan ve “dava harcı”nı ödemiş ise sayınçoğunluğumuzca ele alınan safhasında davanın tarafları olanlara karşı doğrudandoğruya ortaya koyduğu hak iddiasını sürdürebileceği gözetilmeden,
Verilmiş karar, olayları kapsamamaktadrır.
Üye
Nihat O. AKÇAKAYALIOĞLU