ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1975/18
Karar Sayısı : 1975/47
Karar Tarihi:11/3/1975
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME : İstanbul3. Ağır Ceza Mahkemesi.
İTİRAZIN KONUSU : 18.5.1974 günlü, 14890 sayılıResmi Gazetede yayımlanan 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı “Cumhuriyetin 50 nciYılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında Kanun’un 2. maddesinin (B)bendinin Türk Ceza Kanununun 493. 495. maddeleri yönünden iptali istemidir.
I- OLAY :
Sanıkların Türk Ceza Kanununun 493., 495., 497/1 nci maddelerigereğince cezalandırılmaları isteği açılan kamu davasının yapılmakta olanduruşmasında, sanıklardan birinin vekili 1803 sayılı Kanunun 1. maddesinin (A)ve (B) bendlerinin biçim yönünden Anayasaya aykırı olduğunun ileri sürmüş,Cumhuriyet Savcısı sanık vekilinin görüşüne katıldığını ve olayda uygulanacakolan 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin Anayasaya aykırı olduğunu bildirmiştir.
Mahkeme, bu ileri sürmenin ve düşüncenin ciddi olduğu kanısınavararak 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendinin iptal için Anayasanındeğişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Kanununun 27. maddeleri uyarıncaAnayasa Mahkemesine başvurulmasına karar vermiştir.
II-YASA METİNLERİ :
(Konu, daha önce yapılmış itirazlar nedeniyle Anayasa Mahkemesinceincelenip karara bağlanmış ve ilgili yasa hükümleriyle itirazda dayanılanAnayasa Kuralları o kararlarda tüm gösterilmiş bulunduğundan burayaaktırılmasında yarar görülmemiştir.)
III. İLK İNCELEME :
Anayasa Mahkemesi, Muhittin Taylan, Kani Vrana, Kemal Berkem,Halit Zarbun, Ziya Önel, Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Muhittin Gürün, LütfiÖmerbaş, Hasan Gürsel, Ahmet Salih Çebi, Şevket Müftügil, Adil Esmer, NihatO.Akçakayalıoğlu ve Ahmet H.Boyacıoğlu’nun katılmalariyle 25.2.1975 günündetoplanmış İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca gerekli ilk incelemeyi yaparak, aşağıdakisorunlar üzerinde durmuştur:
1- Anayasa Mahkemesinin itirazı inceleme görevli ve yetkiliolup olmadığı sorunu:
Suç ve Cezaların Affı Hakkındaki kanunların Anayasaya uygunlukdenetimine bağlı olup olmayacağı sorunu üzerinde yeniden tartışmalar yapılmışve bu denetimin Anayasa Mahkemesince yapılmasına anayasal açıdan zorunlukbulunduğu sonucuna varılmıştır. Bu konuya ilişkin ayrıntılı gerekçeler, dahaönce Anayasa Mahkemesinin verdiği 28.11.1974 günlü, Esas:1974/34, Karar:1974/50 sayılı kararda tümü ile açıklanmış bulunduğundan (Resmi Gazete,gün:21.1.1975, sayı:15125) burada yinelenmesine gerek görülmemiştir.
Orada da gerekçeleri ile gösterildiği ve benimsendiği üzere, birkuralı itiraz konusu yapılan 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanun Anayasa’nındeğişik 147. maddesindeki (Kanun) deyiminin kapsamına girmektedir. Öte yandan,Anayasanın Anayasa’ya uygunluk denetimi dışında bıraktığı yasalardan değildir.
Şu duruma göre, itiraz yoluyla gelen bu işe bakmanın AnayasaMahkemesinin görevi içinde bulunduğu ortadadır.
Bu görüşe Halit Zarbun katılmamıştır.
2- Esasın incelenmesindeki sınır sorunu:
Sanıklar hakkında kamu davasında uygulanması istenen Türk Ceza Kanununun493.,495. ve 497. maddeleri 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesininitiraz konusu yapılmış bulunan (B) bendinde sayılan Yasa kuralları arasında yeraldığına ve Mahkemece de (B) bendinde sayılan Yasa kuralları arasında yeraldığına ve Mahkemece de (B) bendindeki kuralın sözü geçen maddeler yönündenAnayasaya aykırılığı ileri sürüldüğüne göre, Mahkemenin görmekte olduğu davadauygulanacak Kanun kuralı olması nedeniyle, Anayasa Mahkemesi işin esasını ancak(B) bendini Türk Ceza Kanununun 493.495. ve 497. maddeleri ile sınırlı olarakinceleyebilir.
Ancak, 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B)bendinin Türk Ceza Kanununun 495., 497. maddeleri ile sınırlı olarak iptaline 28.1.1975gününde Esas: 1974/56, Karar: 1975/8 sayı ile karar verilmiş bulunduğundan, bukonuda yeniden karar verilmesine yer kalmamıştır.
O halde dosyanın eksiği bulunmadığı anlaşıldığından, işinesasının, 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendinin TürkCeza Kanununun sadece 493. maddesi ile sınırlı olarak incelenmesi gerekir.
Nihat O.Akçakayalıoğlu incelemenin (B) bendinin tümü yönündenyapılması gerektiği görüşünde bulunmuştur.
3- İlk inceleme sonunda :
1) İşin incelemesinin Anayasa Mahkemesinin görevi içindebulunduğuna Halit Zarbun’un karşı oyu ile oyçokluğu ile,
2) 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendininTürk Ceza Kanununun 495. ve 497. maddeleriyle sınırlı olarak iptaline 28.1.1975gününde Esas: 1974/56, Karar: 1975/8 sayı ile karar verilmiş bulunduğundan bukonuda yeniden karar verilmesine yer olmadığına oybirliğiyle;
4- Dosyanın eksiği bulunmadığı anlaşıldığından işin esasının15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendinin Türk CezaKanununun 493. maddesiyle sınırlı olarak incelenmesine NihatO.Akçakayalıoğlu’nun incelemenin (B) bendinin tümü yönünden yapılması gerektiğiyolundaki karşıoyu ile ve oyçokluğu ile;
karar verilmiş bulunmaktadır.
V- ESASIN İNCELENMESİ :
İtirazın esasına ilişkin rapor, İstanbul 3. Ağır Ceza Mahkemesinin5.2.1975 günlü gerekçeli ara kararı ile ekleri, iptali istenen ve ilgilibulunan Yasa kuralları, bunlarla ilgili gerekçeler ve başka yasama belgeleriile konuyu ilgilendiren öteki metinler okunduktan sonra gereği görüşülüpkonuşuldu:
A) Bu işte ilk inceleme evresinde (Anayasa Mahkemesinin itirazıincelemeye görevli ve yetkili olup olmadığı sorunu) tekrar tartışma konusuyapılmış; 28.11.1974 günlü, Esas: 1974/34, Karar : 1974/50 sayılı kararımızda(Resmi Gazete; Gün: 21.1.1975, sayı: 15125) tümü ile açıklınmış olan ayrıntılıgerekçelerle Mahkememizin Af Kanunlarını Anayasaya uygunluk denetimine bağlıtutmakla görevli ve yetkili olduğu konusuna varılmış bulunmaktadır.
Ancak, esasın incelenmesi sırasında bu işin 25.2.1975 günlütoplantıda ilk incelemesinde bulunmamış olan kimi üyelerce Mahkememizin görevlive yetkili olup olmadığı sorunu bu evrede dahi ortaya atılıpgörüşülebileceğinin öne sürülmesi üzerine yapılan tartışmalar sonunda, ilkinceleme evresinde görev sorunu incelenerek çözülmüş olduğundan, konununyeniden ele alınarak görüşülmesine yer olmadığı sonucuna varılmıştır.
Şahap Arıç ve Ziya Önel bu görüşe katılmamışlardır.
B) Anayasal denetim isteğinde bulunan İstanbul 3. Ağır CezaMahkemesi kararında, iptal davası konusu yapılan Yasa kuralının Anayasaya uygunbiçimde oluşturulmadığı ve bu nedenle iptali gerektiği belirtilmektedir.
15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 5. maddesinin (A) bendi,daha önce Anayasa Mahkemesine doğrudan doğruya iptal davası konusu olarakgetirilmiş ve Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasında öngörülen biçimkuralına aykırılığı saptanarak iptal edilmiştir.
(Bu konudaki 2.7.1974 günlü, 19/31 sayılı karar 12.7.1974 günlü,14943 sayılı Resmi Gazetede yayınlanmıştır.)
Ayrıca, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendi de, 7.1.1975günlü, 1975/4 kararla Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasında açıklananbiçim kuralına aykırı görülerek Türk Ceza Kanununun 202. maddesiyle sınırlıolarak iptal edilmiştir. ( Bu karar da, 25.2.1975 günlü, 15160 sayılı ResmiGazetede yayınlanmıştır.)
Şu halde 1803 sayılı Kanunun 5. maddesinin (A) ve gerekse, 2. maddesinin(B) bendleri için önce gösterilip saptanmış bulunan iptal nedenleri doğalolarak burada da geçerlidir. Bu nedenler, yukarıda günleri ve sayılarıaçıklanan ve yayımlandıkları Resmi Gazetelerin gün ve sayıları gösterilenkararlarımızda bütün açıklık ve ayrıntıları ile belirtilmiş olduğundan burada yinelenmesinegerek kalmamıştır.
Ancak, 25.2.1975 günlü ilk inceleme kararında da belirtildiğiüzere, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendinin Türk Ceza Kanununun 493. maddesiile sınırlı olarak iptaline karar verilmesi gerekmektedir. Çünkü, bir MahkemeninAnayasaya uygunluk denetimi için itiraz yolu ile Anayasa Mahkemesinebaşvurabilmesi, Anayasanın değişik 151. ve 44 sayılı Kanunun 27. maddeleriuyarınca görülmekte olan bir davanın var olması ve Anayasaya aykırılık ilerisürülen kuralı o davada uygulama durumunda bulunması koşullarına bağlıdır. Ohalde Anayasa Mahkemesinin itiraz yolu ile Anayasaya uygunluk denetimikonusunda yetkisi de o koşulları sınırlı demektir.
Nihat O.Akçakayalıoğlu gerekçeye, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, AhmetKoçak ve Ahmet Salih Çebi bu görüşe karşıoyda bulunmuşlardır.
3-İPTAL HÜKMÜNÜN YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ GÜNÜ:
Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrasına göre, AnayasaMahkemesince Anayasaya aykırı olduğundan iptaline karar verilen kanun veyaiçtüzük veyahut bunların iptal edilen kuralları, gerekçeli kararın ResmiGazetede yayımlandığı günde yürürlükten kalkar. Gereken hallerde, AnayasaMahkemesi, iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günü ayrıca kararlaştırabilir. Bugün,kararın Resmi Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.
22.4.1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 50. maddesinin dördüncüfıkrasında da, Anayasa Mahkemesinin, iptal dolayısiyle oluşacak boşluğu, kamudüzenini tehdit edici nitelikte görürse, iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günüayrıca kararlaştıracağı ve boşluğun doldurulması için Yasama MeclisleriBaşkanlıklarına ve Başbakanlığa durumu duyuracağı yazılıdır.
Yukarıda belirlendiği üzere, 1803 sayılı Kanunun ikinci maddesinin(B) bendi Anayasaya biçim yönünden aykırılığı nedeni ile ve Türk Ceza Kanununun493. maddesi yönünden iptali öngörülmüştür. İptal, yasa kuralının Anayasayauygun biçimde oluşmamış bulunduğu yolunda Anayasa Mahkemesince saptanan durumave varılan sonuca dayanmaktadır. 1803 sayılı Kanunun affettiği suç ve cezalarınniteliği ve niceliği ile beliren kapsamı karşısında, iptal hükmünün kamudüzenini tehdit edici yasal bir boşluğu oluşturacağından da söz edilemez.
Açıklanan nedenlerle Anayasanın değişik 152. maddesinin ikincifıkrasında yer alan ve uygulanması, Anayasaca Anayasa Mahkemesinin işideğerlendirilip gerekli görmesine bırakılmış bulunan yetkinin kullanılmasına veiptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıca kararlaştırılmasına yer olmamakgerekir.
Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Ziya Önel, Abdullah Üner ve Nihat O.Akçakayalıoğlu bu görüşe karşıoyda bulunmuşlardır.
V-SONUÇ :
1-İlk inceleme evresinde görev sorunu incelenerek çözülmüşbulunduğundan konunun yeniden ele alınarak görülmesine yer olmadığına, ŞahapArıç ve Ziya Önel’in karşıoyları ve oyçokluğu ile;
2- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı kanunun 2. maddesinin (B)bendindeki kuralın, Millet Meclisinde Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasıhükmüne aykırı oylanmış bulunması nedeniyle biçim bakımından ve Türk CezaKanununun 493. maddesi ile sınırlı olarak iptaline, Nihat O.Akçakayalıoğlu’nunbaşka gerekçesiyle ve Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Ahmet Koçak ve Ahmet SalihÇebi’nin karşıoyları ile ve oyçokluğu ile,
3- İşin niteliğine göre, Anayasanın değişik 152. maddesinin ikincifıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıcakararlaştırılmasına yer olmadığına, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Ziya Önel,Abdullah Üner ve Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun karşıoylarıyle ve oyçokluğu ile;
11.3.1975 gününde karar verildi.
Başkan
Muhittin TAYLAN
Başkanvekili
Kâni VRANA
Üye
Şahap ARIÇ
Karşıoy ekli
Üye
İhsan ECEMİŞ
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Ziya ÖNEL
Karşıoy yazısı ektedir.
Üye
Abdullah ÜNER
Karşıoy yazısı ektedir.
Üye
Ahmet KOÇAK
Karşıoy ekli
Üye
Lütfi ÖMERBAŞ
Üye
Hasan GÜRSEL
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
Karşıoy yazısı ektedir.
Üye
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Adil ESMER
Üye
Nihat O.AKÇAKAYALIOĞLU
Karşıoy ile
Üye
Ahmet H.BOYACIOĞLU
KARŞIOY YAZISI
Anayasa Mahkemesince:
a) İlk inceleme ve esasın incelenmesi evrelerinde görev sorunutartışılarak itirazın incelenmesinin Anayasa Mahkemesi’nin görevine girdiğine;
b) 1803 sayılı Af Kanununun itiraz konusu maddesinin biçimyönünden iptaline;
c) İşin niteliğine göre Anayasa’nın değişik 152 nci maddesinin 2.fıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıcakararlaştırılmasına yer olmadığına oyçokluğuyla karar verilmiştir. Anayasa’yauygun görmediğimden kararın bu kısımlarına katılmıyorum.
Bu konulardaki karşıoylarım, (21 Ocak 1975 gün ve 15125 sayılıResmi Gazetede yayınlanan Anayasa Mahkemesi’nin 1974/34,1974/50 sayı ve 20.11.1974günlü) kararındaki tafsilatlı olarak yazdığım karşıoyların prensipleriitibariyle aynı nitelikte olduğundan bunların burada tekrarına lüzumgörülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle Mahkememizin bu kararının Anayasa’ya uygunolmadığını bildirdiğim kısımlarına, sözü geçen karşıoy yazımın I,II,III, nolubendlerinde gösterilen nedenlerle karşıyım.
Üye
Şahap ARIÇ
KARŞIOY YAZISI
12.7.1974 günlü 14943 sayılı Resmi Gazetede yayımlananMahkememizin 2.7.1974 gün ve 1974/19-31 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımdaaçıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun bu kararındaki görüşlerine de karşıyım.
Üye
İhsan ECEMİŞ
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Mahkememizin28.11.1974 gün 1974/34-50 sayılı kararında açıkladığım, nedenlerle görev vesüreye ilişkin görüşlerine katılmıyorum.
Üye
Ziya ÖNEL
KARŞIOY YAZISI
11.3.1975 günlü ve 8/50 sayılı Karardaki karşıoy yazımdaaçıkladığım nedenlerle; iptal hükmünün yürürlüğe girmesi için süre verilmemesikararına karşıyım.
Üye
Abdullah ÜNER
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü ve 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Esas: 1974/34,Karar: 1974/50 sayılı Anayasa Mahkemesi kararına ilişkin karşıoy yazımın 3numaralı bendinde açıkladığım gerekçelerle çoğunluğun bu kararının aynı konularlailgili kısmına katılmıyorum.
Üye
Ahmet KOÇAK
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazete’de yayımlananMahkememizin 28.11.1974 gün ve 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoyyazımın 2 numaralı bendinde açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun iptalineilişkin görüşlerine karşıyım.
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
KARŞIOY YAZISI
T.C.Anayasası’nın92. madde beşinci fıkra hükmünün işleyiş koşul ve biçimi hakkında, 14943 sayılıResmi Gazete’de yayımlanan 2.7.1974 gün ve 19/34 sayılı kararına bağlı karşıoyyazımda açıkladığım;
1803sayılı Kanunun 2. maddesi (B) bendinde yer alan ayrıcalık kuralının niteliğihakkında aynı madde (A) bendi için dahi geçerli olarak ve Resmi Gazete’nin15125 sayısında yayımlanmış Mahkememiz 28.11.1974 günlü Kararına ek karşıoyyazımda belirttiğim,
Yinehemen yukarda sözünü ettiğim 15125 sayılı Resmi Gazete’de yer almış karşıoyyazımda iptal hükmünün yürürlüğünün bir ileri tarihe bırakılması zorunluluğunaneden olarak gösterdiğim,
Görüşve düşüncelerimle, 11.3.1975 günlü, 18/47 sayılı kararın, iptal hükmügerekçesine ve bu hükmün yürürlüğü için bir ayrı gün kararlaştırılmayışınakarşıyım.
Üye
Nihat O. AKÇAKAYALIOĞLU