ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1975/2
Karar Sayısı : 1975/13
Karar Tarihi:17/2/1975
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME : İstanbul5. Ağır Ceza Mahkemesi.
İTİRAZIN KONUSU : 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı “Cumhuriyetin50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı” hakkındaki Kanun” un 3. maddesininikinci fıkrasiyle 13. maddesinin ikinci fıkrasının biçim yönünden Anayasayaaykırı olduğu öne sürülmüştür.
I- OLAY :
3590 adet saati kaçak olarak yurda sokmaktan sanıklar hakkında1918 sayılı Kanunun 27. maddesinin ikinci, üçüncü fıkralarına göre açılan kamudavasının duruşması sırasında sanıklar vekillerinin, 1803 sayılı Af Kanununun3. maddesinin ikinci fıkrasiyle 13. maddesinin ikinci fıkrasının biçim yönündenAnayasaya aykırı olduğunu iddia etmesi ve Cumhuriyet Savcısının da bu isteğekatılması üzerine Mahkemece iddia ciddi görülerek sözü edilen Af Kanununun 3. ve13. maddelerinin ikinci fıkralarının iptali için Anayasa Mahkemesinebaşvurulmasına karar verilmiştir.
II-İTİRAZIN GEREKÇESİ :
Mahkeme kararında:
“Anayasa Mahkemesinin 2.7.1974 tarihli, Esas:1974/19, Karar:1974/31 sayılı kararında: 1803 sayılı Af Kanununa ilişkin teklifin MilletMeclisinden çıkan 6. ve 7. maddeleri Cumhuriyet Senatosunca olduğu gibi kabuledilerek kesinleşmiş olduğu, bu iki madde dışında kalan maddeleri CumhuriyetSenatosu değiştirerek kabul ettiği, Karma Komisyonun da ayrı bir metinoluşturduğu, buna göre ortada üç metin bulunduğu, Millet Meclisinin Anayasanın92. maddesinin beşinci fıkrası gereğince bu metinlerden birini olduğu gibikabul etmek zorunda olduğu ve ancak anlaşmazlık konusu maddelerin ayrı ayrıoylanmasının biçim yönünden Anayasaya aykırı düştüğü kabul edilerek 1803 sayılıAf Kanununun 5. maddesi iptal edilmiştir.
Yine Anayasa Mahkemesinin 28.11.1974 tarihli, Esas: 1974/34,Karar: 1974/50 sayılı kararı ile de 1803 sayılı Yasanın 2. maddesinin (A) bendibiçim yönünden Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası hükümlerine aykırı bulunarakbu maddedeki iki kuralın Türk Ceza Kanununun 127. ve Askeri Ceza Kanunun 56. maddelerininolayla ilgili hükümlerinin iptaline karar verilmiştir.
Mahkememizce bakılmakta olan davada suçun sübutu halindeuygulanması zorunluğu bulunan 1803 sayılı Yasanın 3. maddesinin ikincifıkrasiyle 13. maddesinin ikinci fıkrası yukarıda sözü edilen Anayasa Mahkemesikararlarına göre biçim yönünden Anayasaya aykırı olup iptali gerekmektedir.
Bu nedenlerle sanık müdafii ve Cumhuriyet Savcısının ilerisürdükleri Anayasaya aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varıldığındaniptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar verilmiştir.”
Denilmiştir.
III-YASA KURALLARI :
A) İptali istenen Yasa Kuralları:
1) 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Af Kanununun 3. maddesinin iptaliistenen ikinci fıkrası şöyledir:
“Yukarıdaki fıkra hükümleri dışında kalan Kaçakçılığın Men veTakibine Dair 1918 sayılı Kanun, ek ve tadilleriyle bu kanunlara ilişkintebliğler ve Türk Parasının Kıymetini Koruma hakkında 1567 sayılı Kanunlar ilebunların ek ve tadilleri hükümlerini ihlâl eyleyen fiillerle, 1308 sayılıKanunla değişik 6136 sayılı Kanunun 12 inci maddesinin 2 ve 3 ncü; Türk CezaKanununun 264 ncü maddesinin 2 ve 3 ncü fıkralarına giren fiillerden mahkumolanların hürriyeti bağlayıcı cezalarının beş yılı affedilmiştir. Şu kadar ki;bu fıkra hükmünden yararlananlara tayin edilen para cezaları af kapsamı dışındabırakılmıştır.”
2) 15.5.1974 günlü 1803 sayılı Af Kanununun 13. maddesinin iptaliistenen ikinci fıkrası da şöyledir:
“Ancak, yukarıki fıkra dışında kalan eşya, ithalde alınan gümrükve diğer vergi ve resimler ile ardiye ücreti vesair masrafların ödenmesihalinde sahiplerine verilir.”
B) İtirazın dayandığı Anayasa kuralları :
Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir:
“Millet Meclisi Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse,her iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden bir karmakomisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisine sunulur.Millet Meclisi, Karma Komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya daha öncekendisine hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul etmekzorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabuledilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metninibenimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu haldeaçık oya başvurulur.”
IV. İLK İNCELEME :
Anayasa Mahkemesi 17.2.1975 gününde toplanmış ve İçtüzüğün 15.maddesi uyarınca gerekli ilk incelemeyi yaparak aşağıdaki sorunlar üzerindedurmuştur:
1- Anayasa Mahkemesinin itirazı inceleme görevli ve yetkili olupolmadığı:
Suç ve cezaların affı hakkındaki Yasama belgelerinin Anayasayauygunluk denetimine bağlı olup olamayacağı sorunu üzerinde tekrar tartışmalaryapılmış ve bu denetimin Anayasa Mahkemesince yapılmasına anayasal açısındanolanak bulunduğu sonucuna varılmıştır. Bu konu hakkında ayrıntılı gerekçelerdaha önce Mahkememizin verdiği 28.11.1974 günlü, Esas:1974/34, Karar: 1974/50sayılı kararında açıklanmış bulunduğundan (Resmi Gazete 21.1.1975 gün vesayı:15125) burada tekrarına gerek görülmemiştir.
Orada da gerekçeleriyle gösterildiği üzere, bir kuralı itirazkonusu yapılan 15.5.1974 günlü ve 1803 sayılı Yasa, Anayasanın değişik 147.maddesindeki “kanun” deyiminin kapsamına girmektedir. Öbür yönden AnayasanınAnayasaya uygunluk denetimi dışında bıraktığı yasalardan da değildir. Şu durumagöre, itiraz yoliyle gelen bu işe bakmanın Anayasa Mahkemesinin görevi içindebulunduğu açıktır.
Bu görüşe Şahap Arıç ve Halit Zarbun katılmamışlardır.
2- Mahkemenin itiraz yoluna başvurmaya yetkili olup olmadığısorunu:
(I-Olay) bölümünde açıklandığı üzere sanıklar 3590 adet saatikaçak olarak yurda sokmak suçundan 1918 sayılı Kanunun 27. maddesinin ikinci veüçüncü fıkraları hükümleri gereğince yargılanmaktadır. 15.5.1974 günlü, 1803sayılı Af Kanununun 13. maddesinin birinci fıkrası, özel ve genel af ayrımıyapmaksızın, Af Kanunu hükümlerinin, bir ceza mahkumiyeti olmasa ve faile aitbulunmasa dahi kanunun veya dış ticaret rejimi hakkındaki kararlara görekullanılması, yapılması, taşınması, bulundurulması, satılması ve yurdasokulması suç teşkil eden veya inhisara tabi olan eşyanın müsaderesine engellikyapmayacağına dair kuralı yasalaştırmıştır.
Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair 1918 sayılı Kanunun 1. maddesi;
a) Herhangi bir maddeyi veya eşyayı gümrük muamelesine tâbiolmaksızın Türkiye’ye ithal ve Türkiye’ye ithale teşebbüs etmek,
b) Türkiye’ye ithali veya Türkiye’den ihracı memnu olan herhangibir madde veya eşyayı ithal veya ihraç veya bunlara teşebbüs etmek;
Eylemlerini işlemeyi kaçakçılık olarak vasıflandırmıştır.
Bu hükme göre ithal kotalarında yer alsa dahi saatleri gümrükmuamelesine tâbi olmaksızın, başka bir deyişle gümrük resmini ödenmeksizinTürkiye’ye sokmak, kaçakçılık suçunu oluştur. (Bu durum suç konusu kaçak eşyayıkanunen yurda sokulması suç teşkil eden eşya durumuna getirdiğinden Af Kanunun13. maddesinin birinci fıkrası hükümlerinin uygulanmasını zorunlu hale sokar.
Oysa Mahkeme sözü edilen maddenin ikinci fıkrasını Anayasayaaykırı görmektedir. Saatlerin gümrük muamelesine tâbi tutulmaksızın yurdasokulmasını 1918 sayılı Kanun suç saydığına göre, 13. maddenin birinci fıkrasıkapsamı içinde olan bu eşyayı, ikinci fıkranın kapsamı içinde görmeye olanakyoktur.
Bu durumda eldeki işte 1803 sayılı Yasanın 13. maddesinin itirazkonusu ikinci fıkrasının davada uygulanma olanağı olmadığından Mahkemenin bukural hakkında Anayasa Mahkemesine başvurma yetkisi yoktur. Bu nedenle bufıkraya yönelen itirazın yetki yönünden reddi gerekmektedir.
Abdullah Üner bu sonuca değişik gerekçe ile katılmıştır.
3- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Af Kanununun 3. maddesinin ikincifıkrası hükmünün ise, 1918 sayılı Kanunun değişik 27, 33 ncü maddeleriylesınırlı olarak iptaline 28.1.1975 gününde Esas: 1974/48, Karar: 1975/10 sayıile karar verilmiş olduğundan bu konuda yeniden karar vermeye yerbulunmamıştır.
V- SONUÇ :
1- Anayasa Mahkemesinin Af Kanunlarını Anayasaya uygunlukdenetimine bağlı tutmakla görevli ve yetkili olduğuna, Şahap Arıç ve HalitZarbun’un karşıoylariyle ve oyçokluğu ile;
2- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı kanunun 13. maddesinin ikincifıkrasına yönelen itirazın Mahkemenin yetkisizliği yönünden reddineoybirliğiyle;
3- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı kanunun 3. maddesinin ikincifıkrası hükmünün 7.1.1932 günlü, 1918 sayılı Kanunun değişik 27. ve 33. maddeleriylesınırlı olarak iptaline, 28.1.1975 gününde Esas : 1974/48, Karar: 1975/10 sayıile karar verilmiş olduğundan bu konuda yeniden karar verilmesine yerolmadığına oybirliğiyle;
17.2.1975 gününde karar verildi.
Başkan
Muhittin TAYLAN
Başkanvekili
Kâni VRANA
Üye
Kemal BERKEM
Üye
Şahap ARIÇ
Karşıoy eklidir.
Üye
İhsan ECEMİŞ
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Halit ZARBUN
Üye
Ziya ÖNEL
Üye
Abdullah ÜNER
Üye
Ahmet KOÇAK
Üye
Muhittin GÜRÜN
Üye
Lütfi ÖMERBAŞ
Üye
Adil ESMER
Üye
Nihat O.AKÇAKAYALIOĞLU
Üye
Ahmet H.BOYACIOĞLU
KARŞIOY YAZISI
Görev sorununa ilişkin karşıoy:
İlk inceleme evresinde 1803 sayılı Af Kanuna ait Anayasayaaykırılık itirazının incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görevi içinde olmadığıileri sürülmüş ise de bu itiraz Anayasa Mahkemesince çoğunlukla reddedilmiştir.
İtirazın konusu 1803 sayılı Af Kanunun bir maddesine ilişkindir.Anayasamızda yasama meclislerinin af yetkisinin Kanun niteliğinde olmayıp kararniteliğinde olduğu açıklanmıştır. (Anayasa M.64). Bu iki mefhumun hukukisonuçları çok farklıdır. Zira, Anayasa, kanunları Anayasaya uygunluk denetiminetabi tuttuğu halde kararları bu denetime tabi tutmamış; ancak bu denetime tabitutmak istemediği kanun maddelerini ve bu denetime tabi tutmak istediğikararları Anayasa’nın çeşitli maddelerinde göstermiştir. (Anayasa m.65,81 deolduğu gibi). Bu nedenledir ki Anayasa’nın 64. maddesinde karar şeklindekullanacağı açıklanan af yetkisi, Anayasada istisnai bir hüküm bulunmadığındanKanun şeklinde tasarruf edilemez. Aksi görüşün kabulü, yasama meclisinintakdirine bırakılmış olan af yetkisi Anayasa Mahkemesinin takdirine verilmişolur. Kanun yapma prosedürüne uymak mecburiyeti varsa o prosedüre riayetedilir, fakat bu af tasarrufu, sırf bu sebeple kanun niteliği almaz. Zira, afyetkisinin karar niteliği bir anayasal niteliktir. Anayasada bu husustaistisnai bir hüküm olmadıkça bu nitelik değişmiş kabul edilemez. Anayasadakarar şeklinde kullanılacağı gösterilen bir yetkinin evvelden beri kanunşeklinde kullanılmış olması da neticeyi değiştirmez.
Açıklanan nedenlerle itirazın incelenmesi Anayasa Mahkemesi’ningörevi dışında kaldığından bu itirazın tetkikini Anayasa Mahkemesi’nin göreviiçinde kabul eden karara karşıyım.
Üye
Şahap ARIÇ
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlananMahkememizin 28.11.1974 günlü, 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoyyazımda açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun görevle ilgili görüşlerine katılmıyorum.
Üye
Halit ZARBUN