ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1975/24
Karar Sayısı : 1975/49
Karar Tarihi:11/3/1975
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME : SinopAğır Ceza Mahkemesi.
İTİRAZIN KONUSU : 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı “Cumhuriyetin50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında Kanun”un 2. maddesinin(B) bendinin, biçim yönünden Anayasaya aykırı olduğundan iptali istemidir.
I- OLAY :
Sanıkların eylemlerine uyan Türk Ceza Kanununun 403/1-3,ve 404/2.maddeleri gereğince cezalandırılmaları istemiyle açılan kamu davasınıngörülmesi sırasında, 1803 sayılı Kanunun 2/B maddesini, Türk Ceza Kanununun403. maddesi yönünden Cumhuriyet Savcısının iddiası üzerine ve 404. maddesiyönünden re’sen Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasına aykırı görenMahkeme, iptali için Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılıKanunun 27. maddeleri uyarınca itiraz yoliyle Anayasa Mahkemesinebaşvurulmasına karar vermiştir.
II-İTİRAZIN GEREKÇESİ :
İtiraz yoluna başvuranı Mahkemenin gerekçesi özetle şöyledir:
(1803 sayılı Af Yasasının 2/B maddesindeki kuralın, Türk CezaKanununun 403. ve 404. maddeleri yönünden Anayasanın 92. maddesinin beşincifıkrasındaki biçim kuralına aykırı olduğu kanısına varıldığından, iptali içinAnayasanın değişik 151. maddesi uyarınca Anayasa Mahkemesine başvurulmasınakarar verilmiştir.)
III- YASA METİNLERİ :
1- Anayasaya aykırılığı ileri sürülen Yasa kuralı:
15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin Anayasayaaykırılığı ileri sürülen (B) bendi şöyledir:
“Madde 2-7.2.1974 tarihine kadar işlenmiş:
A)………….
B) Türk Ceza Kanununun 202, 203, 205, 206, 207, 208, 209, 210, 212,213, 214, 215, 216, 217, 218, 219, 403 ncü maddeleriyle 404 ncü maddesinin 1nci bendinde ve406,407,414/1,415,416/2-3,491,492,493,495,496,497,498,499,500,503 ve 510 ncumaddeleriyle Askeri Ceza Kanununun 131 ve 132 nci maddelerinde gösterilensuçları işleyenler hakkında Devlet zararının önceden ödenmek; tazminathükümleri ise saklı kalmak şartiyle bu maddenin (A) bendi hükmü uygulanır.”
2- Dayanılan Anayasa Kuralı:
Mahkemenin Anayasaya aykırılık gerekçesinde dayanak tutulanAnayasa hükmü, 92. maddenin beşinci fıkrasıdır. Bu fıkra hükmü şöyledir:
“Madde 92/5-Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metnibenimsemezse, her iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdakiüyelerden bir karma komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin MilletMeclisine sunulur. Millet Meclisi, karma komisyonca veya Cumhuriyet Senatosuncaveya daha önce kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabuletmek zorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ilekabul edilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metninibenimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu haldeaçık oya başvurulur.”
IV. İLK İNCELEME :
Anayasa Mahkemesi, İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca 25.2.1975gününde Muhittin Taylan, Kâni Vrana, Kemal Berkem, Halit Zarbun, Ziya Önel,Abdullah Üner, Ahmet Koçak, Muhittin Gürün, Lütfi Ömerbaş, Hasan Gürsel, AhmetSalih Çebi, Şevket Müftügil, Adil Esmer, Nihat O.Akçakayalıoğlu ve AhmetH.Boyacıoğlu’nun katılmalarıyle yaptığı ilk inceleme toplantısında, aşağıdakisorunlar üzerinde durmuştur.
1- Anayasa Mahkemesinin itirazı inceleme görevli ve yetkili olupolmadığı sorunu:
Suç ve cezaların affı hakkındaki yasama belgelerinin Anayasayauygunluk denetimine bağlı olduğu, daha önce Mahkememizce verilen ve 21.1.1975sayı: 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 28.11.1974 günlü, Esas:1974/34,Karar: 1974/50 sayılı kararında gerekçeleriyle birlikte belirtildiği üzere,itiraz yoluyla gelen bu işe bakmanın da Anayasa Mahkemesinin görevi içindebulunduğu açıktır.
Bu görüşe Halit Zarbun katılmamıştır.
2- Anayasaya aykırılık itirazında bulunan Mahkemenin bu konudakiyetkisi ve esasa ilişkin incelemenin sınırlandırılması sorunları:
a) İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin elindeki davada uygulanmasıistenen Türk Ceza Kanununun 404. maddesinin 2. bendi, 1803 sayılı Kanununitiraz konusu 2. maddesinin (B) bendinde yer almadığından, itirazın bu yöneilişen bölümünün Mahkemenin yetkisizliği yönünden reddine karar verilmelidir.
b) 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendinin Türk CezaKanununun 403. maddesinin 3., 4. ve 6. bentleri yönünden iptaline 23.2.1975günlü, 15158 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 7.1.1975 günlü, Esas: 1974/51,Karar: 1975/3 ve 5. bendi yönünden iptaline de 28.1.1975 günlü, Esas: 1974/55,Karar: 1975/11 sayılı kararla karar verilmiş bulunduğundan bu konularda yenidenkarar verilmesine yer kalmamıştır.
c) 1803 Sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendinin Türk CezaKanununun 403. maddesinin geri kalan hükümleriyle sınırlı olarak incelenmesinekarar verilmelidir.
Nihat O.Akçakayalıoğlu, uygulanacak kanun hükmü olması nedeniyleesasın (B) bendinin tümü yönünden incelenmesi gerektiği karşıoyundabulunmuştur.
3- Yukarıda açıklanan sorunların incelenmesi sonucunda:
a) İşin incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görevi içindebulunduğu Halit Zarbun’un karşıoyu ile ve oyçokluğu ile;
b) 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendinin Türk CezaKanununun 404. maddesinin 2 sayılı bendi yönünden davada uygulama yeribulunmadığı anlaşıldığından itirazın bu yöne ilişen bölümünün Mahkemeninyetkisizliği yönünden reddine oybirliğiyle;
c) 15.5.1974 günlü, 1803 Sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendininTürk Ceza Kanununun 403. maddesinin 3,4 ve 6 ncı fıkraları yönünden iptaline,Resmi Gazetenin 23.2.1975 günlü, 15158 sayılı nüshasında yayımlanan 7.1.1975günlü, Esas: 1974/51, Karar: 1975/3 ve 5 nci fıkrası yönünden iptaline de28.1.1975 günlü, Esas: 1974/55, Karar: 1975/11 sayılı kararlarla karar verilmişbulunduğundan bu konularda yeniden karar verilmesine yer olmadığından oybirliğiyle;
ç) 1803 Sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendinin Türk CezaKanununun 403. maddesinin geri kalan hükümleriyle sınırlı olarak incelenmesineNihat O.Akçakayalıoğlu’nun incelemenin (B) bendinin tümü yönünden yapılmasıgerektiği yolundaki karşıoyu ile ve oyçokluğu ile;
25.2.1975 gününde karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ :
İtirazın esasına ilişkin rapor, Mahkeme kararının gerekçesi,25.2.1975 günlü sınırlama kararı uyarınca iptali istenen Yasa kuralı, Anayasayaaykırılık iddiasına dayanaklık eden ve konuyu ilgilendiren Anayasa kuralları,bunlarla ilgili gerekçeler ve başka yasama belgeleri, konu ile ilişkisi bulunanöteki metinler okunduktan sonra, gereği görüşülüp düşünüldü: A)Görev sorunu:
1- 25.2.1975 günlü toplantıda yapılan ilk incelemede bulunmamışkimi üyelerce Anayasa Mahkemesinin itirazı incelemekle görevli ve yetkili olupolmadığı sorununun esasın incelenmesi evresinde de görüşülebileceğinin önesürülmesi üzerine yapılan tartışmalar sonunda, ilk inceleme evresinde görevsorunu incelenerek çözülmüş olduğundan, konunun yeniden ele alınarakgörüşülmesine yer olmadığına Şahap Arıç ve Ziya Önel’in karşıoyları veoyçokluğu ile karar verilmiştir.
B) İtiraz konusu kuralın Anayasaya aykırılığı sorunu:
İtiraz eden Mahkemenin kararında uygulanacak yasa kuralının biçimyönünden Anayasaya aykırı olarak yasalaştığı ve bu nedenle iptali gerektiğibelirtilmektedir.
15.5.1974 günlü, 1803 Sayılı Kanunun 2. maddesinin (A) bendi, dahaönce Anayasa Mahkemesine itiraz yolu ile getirilmiş ve Anayasanın 92. maddesininbeşinci fıkrasında öngörülen biçim kuralına aykırılığını saptanarak Türk CezaKanununun 127. ve Askeri Ceza Kanununun 56. maddelerinin olayla ilgilihükümleriyle sınırlı olarak iptal edilmiş ve bu karar 21.1.1975 günlü, 15125sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır. Yine 1803 Sayılı Kanunun 2. maddesinin(B) bendinde Türk Ceza Kanununun 414/1. maddesiyle ilgili olarak yer alan kuralda, 28.11.1974 günlü,39/51 sayılı kararla Anayasanın 92. maddesinin beşincifıkrasında açıklanan biçim kuralına aykırı görülerek iptal edilmiştir. Bu kararda 29.1.1975 günlü, 15133 sayılı Resmi Gazetede yayımlamıştır.
İtiraz konusu Yasa kuralı da 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B)bendine ilişkindir ve biraz önce sözü geçen kararlarda belirtilen biçimaksaklığı ile yasalaşmıştır. İptal nedenleri o kararlarda bütün açıklığı ilebelirtilmiş olduğundan burada yinelenmesine gerek görülmemiştir.
Ancak, 25.2.1975 günlü ilk inceleme toplantısındakararlaştırıldığı üzere, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendinin, TürkCeza Kanununun 403. maddesinin sadece 1., 2. ve 7. bentleriyle sınırlı olarakiptal edilmesi gerekmektedir.
Nihat O.Akçakayalıoğlu bu sonuca değişik gerekçe ile katılmıştır.
Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi bugörüşe katılmamışlardır.
3- İptal hükmünün yürürlüğe giriş günü:
Anayasanın değişik 152. maddesinin ikinci fıkrasına göre AnayasaMahkemesince Anayasaya aykırı olduğundan iptaline karar verilen kanun veyaiçtüzük veya bunların iptal edilen kuralları, gerekçeli kararın Resmi Gazetedeyayımlandığı günde yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptalhükmünün yürürlüğe gireceği günü ayrıca kararlaştırabilir. Bu gün kararın ResmiGazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.
22.4.1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 50. maddesinin dördüncüfıkrasında da Anayasa Mahkemesinin, iptal dolayısiyle oluşacak boşluğu kamudüzenini tehdit edici nitelikte görürse, iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günüayrıca kararlaştıracağı ve bu boşluğun doldurulması için Yasama MeclisleriBaşkanlıklarına ve Başbakanlığa durumu duyuracağı yazılıdır.
Yukarıda belirlendiği üzere, 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun2. maddesinin (B) bendinin, Anayasa biçim yönünden aykırılığı nedeniyle ve TürkCeza Kanununun 403. maddesinin 1., 2. ve 7. bentleri yönünden iptaliöngörülmüştür. İptal, yasa kuralının Anayasaya uygun biçimde oluşmamışbulunduğu yolunda Anayasa Mahkemesince saptanan duruma ve varılan sonucadayanmaktadır. 1803 sayılı Kanunun affettiği suç ve cezaların niteliği veniceliği ile beliren kapsamı karşısında iptal hükmünün kamu düzenini tehditedici yasal bir boşluğu oluşturacağından söz edilemez.
Açıklanan nedenlerle, Anayasanın değişik 152. maddesinin ikincifıkrasında yer alan ve uygulanması Anayasaca, Anayasa Mahkemesinin işideğerlendirilip gerekli görmesine bırakılmış bulunan salt yetkisininkullanılmasına ve iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıcakararlaştırılmasına gerek görülmemiştir.
Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Ziya Önel, Abdullah Üner ve Nihat O.Akçakayalıoğlu bu görüşe katılmamışlardır.
VI- SONUÇ :
1- İlk inceleme evresinde görev sorunu incelenerek çözülmüşbulunduğundan konunun yeniden ele alınarak görüşülmesine yer olmadığına ŞahapArıç ve Ziya Önel’in karşıoylariyle ve oyçokluğu ile;
2- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B)bendindeki kuralına Millet Meclisinde Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasıhükmüne aykırı olarak oylanmış bulunması nedeniyle biçim bakımından ve TürkCeza Kanununun 403. maddesinin (1), (2) ve (7) nci bentleriyle sınırlı olarakiptaline Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun başka gerekçesiyle ve Şahap Arıç, İhsanEcemiş, Ahmet Koçak ve Ahmet Salih Çebi’nin karşıoylariyle ve oyçokluğu ile;
3- İşin niteliğine göre Anayasanın değişik 152. maddesinin ikincifıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıcakararlaştırılmasına yer olmadığına, Şahap Arıç, İhsan Ecemiş, Ziya Önel,Abdullah Üner ve Nihat O.Akçakayalıoğlu’nun karşıoylariyle ve oyçokluğu ile:
11.3.1975 gününde karar verildi.
Başkan
Muhittin TAYLAN
Başkanvekili
Kâni VRANA
Üye
Şahap ARIÇ
Karşıoy ekli
Üye
İhsan ECEMİŞ
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Ziya ÖNEL
Karşıoy yazısı eklidir.
Üye
Abdullah ÜNER
Üye
Ahmet KOÇAK
Üye
Lütfi ÖMERBAŞ
Karşıoy yazısı eklidir. Karşıoyekli
Üye
Hasan GÜRSEL
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
Karşıoy yazısı eklidir.
Üye
Şevket MÜFTÜGİL
Üye
Adil ESMER
Üye
Nihat O.AKÇAKAYALIOĞLU
Karşıoy yazısı ektedir.
Üye
Ahmet H.BOYACIOĞLU
KARŞIOY YAZISI
Anayasa Mahkemesince:
a) İlk inceleme ve esasın incelenmesi evrelerinde görev sorunutartışılarak, itirazın incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görevine girdiğine;
b) 1803 sayılı Af Kanununun itiraz konusu maddelerinin biçimyönünden iptaline;
c) İşin niteliğine göre Anayasa’nın değişik 152 nci maddesininikinci fıkrası uyarınca iptal hükmünün yürürlüğe gireceği günün ayrıcakararlaştırılmasına yer olmadığına oyçokluğuyla karar verilmiştir. Anayasayauygun görmediğimden kararın bu kısımlarına katılmıyorum.
Bu konudaki karşıoylarım, (21 Ocak 1975 gün ve 15125 sayılı ResmiGazetede yayınlanan, Anayasa Mahkemesinin 1974/34,1974/50 sayı ve 20.11.1974günlü) kararındaki karşıoy yazılarımın. I,II,III nolu kısımlarında tafsilatlıolarak yazdığım karşıoyların, prensipleri itibariyle aynı nitelikte olduğundanbunların tekrarına lüzum görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle Anayasa Mahkemesi bu kararının Anayasayauygun olmadığını bildirdiğim kısımlarına, sözügeçen karşıoy yazımın I,II,IIInolu bendlerinde gösterilen nedenlerle karşıyım.
Üye
Şahap ARIÇ
KARŞIOY YAZISI
12.7.1974 günlü ve 14943 sayılı Resmi Gazetede yayımlananMahkememizin 2.7.1974 gün ve 1974/19-31 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımdaaçıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun bu kararındaki görüşlerine de karşıyım.
Üye
İhsan ECEMİŞ
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmış olanAnayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü, 1974/34 Esas ve 1974/50 sayılı kararındaaçıkladığım nedenlerle çoğunluğun görev ve süreye ilişkin görüşlerinekatılmıyorum.
Üye
Ziya ÖNEL
KARŞIOY YAZISI
Cumhuriyetin 50 nci Yılı Dolayısiyle çıkarılan 1803 sayılı AfKanununun 2. maddesinin (B) bendinin, Millet Meclisinde Anayasanın 92. maddesindeyazılı biçimde oylanmamış olması nedeniyle ve esasa girişilmeksizin biçimyönünden (T.C.K.nun 403. maddesiyle sınırlı olarak) iptaline karar verilmiştir.Böyle olunca sözü edilen hükmün yasama organında yeniden ele alınıpdüzenlenmesi mümkün olduğundan yasama organına bu yetkisini kullanabilmeolanağının sağlanması zorunluğu ortaya çıkmaktadır. Yasama organının buyetkisini kullanabilmesi de Anayasa Mahkemesi kararının yürürlüğe girmesikonusunda Anayasanın 152. maddesi ile 44 sayılı Kanunun 50. maddesinin üçüncüfıkrası gereğince uygun bir sürenin tanınmasına bağlı bulunmaktadır. Böyle birsüre verilmediği takdirde Anayasa Mahkemesinin iptal kararı Resmi Gazete’deyayımlandığı tarihte sözü edilen Af Kanununun 2. maddesinin (B) bendindekikural yürürlükten kalkacak ve bu suretle yasama organının maddeyi yenidendüzenlenmesine imkân kalmayacaktır.
Anayasa Mahkemesi kararının yürürlüğe girmesinde bir süre kabuledilmek için her halde (iptal hükmünün kamu düzenini tehdit edici yasal bir boşluğunmeydana gelmesi) ne gerek yoktur. Anayasanın 152. maddesinde AnayasaMahkemesinin iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi kararlaştırabilmesi için böylebir şart aranmamış ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkındaki 44 sayılı Kanunun 50. maddesinde ise; Anayasa Mahkemesinin, gerekligördüğü hallerde iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıcakararlaştırabileceği hükme bağlanmıştır.
Görülüyorki: İptal hükmünün yürürlüğe girmesinde bir süreverilmesi için her halde (Kanunda kamu düzenini tehdit edici bir boşluğun)meydana gelmesi gerekmemekte ve (gereken haller) de böyle bir süreni verileceğiöngörülmüştür.
Anayasanın 152. maddesiyle 44 sayılı Kanunun 50. maddesinin üçüncüfıkrasında yer almış olan (gereken haller) in olayda gerçekleşmiş olup olmadığısorununa gelince:
Anayasanın 64. maddesi hükmüne göre genel ve özel af ilân etmeyetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisine aittir. Affın kapsamının saptanması dabu yetki cümlesinden bulunmaktadır. Kanun koyucu da bu yetkisine dayanarak 1803sayılı Af Kanununda bir bölüm suçları ve cezaları tamamen affederken bir bölümsuçların cezalarının 12 yılını, diğer bir bölüm suçların cezalarının da yalnız5 yılını affetmeyi uygun bulmuş ve bu arada Türk Ceza Kanunun 403 maddesinde yazılıesrar imal etmek ve satmak suçlarını tamamen değil kısmi affa tabi tutmayıöngörmüştür.
Kanun koyucu, yukarıda da açıklandığı gibi 1803 sayılı AfKanununun 2. maddesinin (B) bendindeki bu gibi esrar imal etmek ve satmasuçlarını genel değil özel affa tabi tuttuğuna ve af Kanunun bu hükmü AnayasaMahkemesince esası incelenmeksizin biçim yönünden iptal edilmiş olduğuna göreyasama organına bu hükmü yeniden düzenlemek imkânını sağlayarak bir süreverilmediği takdirde iptal hükmünün Resmi Gazetede yayımlandığı tarihdeyürürlüğe girmesi ile bu suçlar, kanun koyucunun istek ve iradesi dışında 12saatlik afdan yararlanmış olacaktır.
Yukarıda yazılı nedenlerle, süre verilmesini zorunlu kılan özeldurum yarattığından, Anayasa’nın 152. maddesi gereğince iptal hükmünün yürürlüktarihinin ayrıca saptanması gerekeceği görüşündeyim.
Üye
Abdullah ÜNER
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 1974/34,Karar:1974/50 sayılı Anayasa Mahkemesi kararına ilişkin karşıoy yazımın 3numaralı bendinde açıkladığım gerekçe ile, çoğunluğun bu kararının aynı konuile ilgili kısmına katılmıyorum.
Üye
Ahmet KOÇAK
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazete’de yayımlananMahkememizin 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoy yazımın 2 numaralıbendinde açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun iptale ilişkin görüşünekatılmıyorum.
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
KARŞIOY YAZISI
T.C.Anayasası’nın92. madde beşinci fıkra hükmünün işleyiş koşul ve biçimi hakkında, 14943 sayılıResmi Gazete’de yayımlanan Mahkememizin 2.7.1974 gün ve 19/34 sayılı kararınabağlı karşıoy yazımda açıkladığım;
1803sayılı Kanunun 2. maddesi (B) bendinin yer alan ayrıcalık kuralının niteliğihakkında, aynı madde (A) bendi için dahi geçerli olarak ve Resmi Gazetenin15125 sayısında yayımlanmış Mahkememiz 28.11.1974 günlü Kararına ek karşıoyyazımda belirttiğim,
Yinehemen yukarda sözünü ettiğim 15125 sayılı Resmi Gazete’de yer almış karşıoyyazımda iptal hükmünün yürürlüğünün bir ileri tarihe bırakılması zorunluğunaneden olarak gösterdiğim,
Görüşve düşüncelerimle, 11.3.1975 gün ve 24/49 sayılı Kararın, iptal hükmügerekçesine ve bu hükmün yürürlüğü için bir ayrı gün kararlaştırılmayışınakarşıyım.
Üye
Nihat O. AKÇAKAYALIOĞLU