ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1975/25
Karar Sayısı : 1975/30
Karar Tarihi:4/3/1975
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME : BoğazlıyanAğır Ceza Mahkemesi.
İTİRAZIN KONUSU : 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı “Cumhuriyetin50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı” Hakkında Kanun”un 2. maddesinin(B) bendinin biçim ve esas yönlerinden Anayasaya aykırı olduğu kanısına varandava Mahkemesi, sözü geçen hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.
I- OLAY :
Zimmete para geçirmekten sanık hakkında Türk Ceza Kanununun 202/1.maddesine göre açılan kamu davasının yapılan duruşması sırasında; CumhuriyetSavcısı sanık hakkında uygulanacak olan 1803 sayılı Af Kanununun 2. maddesinin(B) bendinin biçim ve esas yönlerinden Anayasaya aykırı olduğunu iddia etmiş,Mahkemece de bu iddia ciddi görülerek sözü edilen hükmünün iptali içinAnayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27. maddeleriuyarınca Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar verilmiştir.
II-İTİRAZIN GEREKÇESİ :
İtirazın gerekçesi özet olarak şöyledir:
Anayasa Mahkemesinin 28.11.1974 günlü, Esas: 1974/39, Karar:1974/51 sayılı kararında; 1803 sayılı Af Kanununun 2. maddesinin (B) bendininbiçim yönünden Anayasanın 92. maddesinin beşinci fıkrasına aykırı görülerek TürkCeza Kanununun 414/1. maddesi yönünden iptaline karar verilmiş olduğu, buolayda da uygulanacak olan Af Kanununun bu kuralının biçim yönünden Anayasayaaykırı bulunduğu gibi, Anayasanın 12. maddesindeki eşitlik ilkesine de aykırıdüştüğü, bu itibarla Af kanununun sözü edilen 2. maddesinin (B) bendinin iptaliiçin dosyanın Anayasa Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.
III- YASA HÜKÜMLERİ :
1- İptali istenen Yasa kuralı :
15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun iptali istenen 2. maddesinin(B) bendi şöyledir:
Türk Ceza Kanununun 202, 203, 205, 206, 207, 208, 209, 210, 212, 213,214, 215, 216, 217, 218, 219, 403 ncü maddeleriyle 404 ncü maddesinin 1 ncibendinde ve 406,407,414/1,415,416/2-3,491,492,493,495,496,497,498,499,500,503ve 510 ncu maddeleriyle Askeri Ceza Kanununun 131 ve 132 nci maddelerindegösterilen suçları işleyenler hakkında ilgili maddede gösterilen Devlet zararıönceden ödenmek; tazminat hükümleri ise saklı kalmak şartiyle bu maddenin (A)bendi hükmü uygulanır.”
2- İtirazın dayandığı Anayasa kuralı:
1- Anayasanın 12. maddesi şöyledir:
“Madde 12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefiinanç, din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.”
2- Anayasanın 92. maddenin beşinci fıkrası şöyledir:
“Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosundan gelen metni benimsemezse,her iki Meclisin ilgili komisyonlarından seçilecek eşit sayıdaki üyelerden birkarma komisyon kurulur. Bu komisyonun hazırladığı metin Millet Meclisinesunulur. Millet Meclisi, Karma Komisyonca veya Cumhuriyet Senatosunca veya dahaönce kendisince hazırlanmış olan metinlerden birini olduğu gibi kabul etmekzorundadır. Cumhuriyet Senatosunda üye tamsayısının salt çoğunluğu ile kabuledilmiş olan madde değişikliklerinde, Millet Meclisinin kendi ilk metninibenimsemesi için, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir. Bu haldeaçık oya başvurulur.”
IV. İLK İNCELEME :
Anayasa Mahkemesi, 4.3.1975 gününde toplanmış ve İçtüzüğünün 15.maddesi uyarınca yaptığı ilk incelemeyi yaparak aşağıdaki sorunlar üzerindedurmuştur.
1- Anayasa Mahkemesinin itirazı inceleme görevi ve yetkisi olupolmadığı sorunu:
Suç ve cezaların Affı Hakkındaki yasama belgelerinin Anayasayauygunluk denetimine bağlı olup olmıyacağı sorunu üzerinde tekrar tartışmalaryapılmış ve Anayasa Mahkemesince anayasal denetime bağlı bulunduğu sonucunavarılmıştır. Bu konu hakkında ayrıntı gerekçeler daha önce Mahkememizin verdiği28.11.1974 günlü, Esas:1974/34, Karar: 1974/50 sayılı kararda açıklanmış bulunduğundan(Resmi Gazete, gün: 21.1.1975, Sayı: 15125) burada tekrarına gerekgörülmemiştir.
Orada da gerekçeleri ile gösterildiği üzere, bir kuralı itirazkonusu yapılan 15.5.1974 günlü ve 1803 sayılı Yasa, Anayasanın değişik 147. maddesindeki“kanun” deyimi kapsamına girmektedir. Öte yandan Anayasanın Anayasaya uygunlukdenetimi dışında bıraktığı yasalardan da değildir. Şu duruma göre, itiraz yoluile gelen bu işe bakmanın Anayasa Mahkemesinin görevi içinde bulunduğuortadadır.
Bu görüşe Şahap Arıç ve Halit Zarbun katılmamışlardır.
2- 15.5.1974 günlü ve 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B)bendinin Anayasaya uygunluk denetiminden geçirilerek Türk Ceza Kanununun 202. maddesiyönünden iptaline 7.1.1975 gününde Esas: 1974/40, Karar: 1975/4 sayı ile kararverilmiş olduğu anlaşıldığından bu konuda yeniden karar verilmesine yerkalmamıştır.
V- SONUÇ :
1- İşin incelemesinin Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkisi içindebulunduğuna, Şahap Arıç ve Halit Zarbun’un karşıoylariyle ve oyçokluğu ile;
2- 15.5.1974 günlü, 1803 sayılı Kanunun 2. maddesinin (B) bendiAnayasaya uygunluk denetiminden geçirilerek Türk Ceza Kanununun 202. maddesiyönünden iptaline 7.1.1975 gününde Esas: 1974/40, Karar: 1975/4 sayı ile kararverilmiş olduğundan bu konuda yeniden karar verilmesine yer olmadığınaoybirliğiyle;
4.3.1975 gününde karar verildi.
Başkan
Muhittin TAYLAN
Başkanvekili
Kâni VRANA
Üye
Kemal BERKEM
Üye
Şahap ARIÇ
Karşıoy ilişik
Üye
İhsan ECEMİŞ
Üye
Ahmet AKAR
Üye
Halit ZARBUN
Üye
Abdullah ÜNER
Üye
Ahmet KOÇAK
Üye
Muhittin GÜRÜN
Üye
Lütfi ÖMERBAŞ
Üye
Hasan GÜRSEL
Üye
Ahmet Salih ÇEBİ
Üye
Nihat O.AKÇAKAYALIOĞLU
Üye
Ahmet H.BOYACIOĞLU
KARŞIOY YAZISI
Görev sorununa ilişkin karşıoy:
İlk inceleme evresinde 1803 sayılı Af Kanuna ait Anayasayaaykırılık itirazının incelenmesinin Anayasa Mahkemesinin görevi içinde olmadığıileri sürülmüş ise de bu itiraz Anayasa Mahkemesince çoğunlukla reddedilmiştir.
İtirazın konusu 1803 sayılı Af Kanunun bir maddesine ilişkindir.Anayasamızda yasama meclislerinin af yetkisinin Kanun niteliğinde olmayıp kararniteliğinde olduğu açıklanmıştır. (Anayasa M.64). Bu iki mefhumun hukukisonuçları çok farklıdır. Zira, Anayasa, kanunları Anayasaya uygunluk denetiminetabi tuttuğu halde kararları bu denetime tabi tutmamış; ancak bu denetime tabitutmak istemediği kanun maddelerini ve bu denetime tabi tutmak istediğikararları Anayasa’nın çeşitli maddelerinde göstermiştir. (Anayasa m.65,81 deolduğu gibi). Bu nedenledir ki Anayasa’nın 64. maddesinde karar şeklindekullanacağı açıklanan af yetkisi, Anayasada istisnai bir hüküm bulunmadığındanKanun şeklinde tasarruf edilemez. Aksi görüşün kabulü, yasama meclisinintakdirine bırakılmış olan af yetkisi Anayasa Mahkemesinin takdirine verilmişolur. Kanun yapma prosedürüne uymak mecburiyeti varsa o prosedüre riayetedilir, fakat bu af tasarrufu, sırf bu sebeple kanun niteliği almaz. Zira, afyetkisinin karar niteliği bir anayasal niteliktir. Anayasada bu husustaistisnai bir hüküm olmadıkça bu nitelik değişmiş kabul edilemez. Anayasadakarar şeklinde kullanılacağı gösterilen bir yetkinin evvelden beri kanunşeklinde kullanılmış olması da neticeyi değiştirmez.
Açıklanan nedenlerle itirazın incelenmesi Anayasa Mahkemesi’ningörevi dışında kaldığından bu itirazın tetkikini Anayasa Mahkemesi’nin göreviiçinde kabul eden karara karşıyım.
Üye
Şahap ARIÇ
KARŞIOY YAZISI
21.1.1975 günlü 15125 sayılı Resmi Gazetede yayımlananMahkememizin 28.11.1974 günlü, 1974/34-50 sayılı kararına ilişkin karşıoyyazımda açıkladığım gerekçelerle, çoğunluğun görevle ilgili görüşlerinekatılmıyorum.
Üye
Halit ZARBUN